• Mehnat va ish haqi •
O'zbekiston mehnat huquqi: Mehnat kodeksi bo'yicha xodim huquqlari
Mehnat shartnomasi, sinov muddati, ta'til, kasallik varaqasi, ish vaqtidan tashqari ish va ish haqi to'lanmasligi — Mehnat kodeksi bo'yicha.
Bo'lim savollari
- Mehnat huquqiIsh haqi to'lanmasa, xodim nima qilishi kerakMehnat kodeksiga ko'ra ish haqi har yarim oyda kamida bir marta to'lanadi, kechiktirilgan har bir kun uchun esa ish beruvchi aybi bor-yo'qligidan qat'i nazar pulli kompensatsiya to'laydi (MK 253 va 333-moddalari). Ish haqi berilmasa, avval yozma talab qo'ying, so'ngra Davlat mehnat inspeksiyasiga, mehnat nizolari bo'yicha komissiyaga yoki bevosita sudga murojaat qiling. Sudga murojaat qilish muddati — huquq buzilganini bilgan yoki bilishingiz kerak bo'lgan kundan boshlab olti oy, xodim sud xarajatlaridan ozod (MK 560 va 562-moddalari). Hisoblangan, ammo to'lanmagan ish haqi bo'yicha sud buyrug'i olish mumkin, uch oygacha bo'lgan ish haqini undirish esa darhol ijro etiladi.
- Mehnat huquqiKasallik davri: nafaqani kim to'laydi va xodimning qanday huquqlari borKasallik davrida xodim ishdan ozod qilinadi, ish beruvchi esa qonunchilikda belgilangan tartibda o'rtacha ish haqi yoki uning bir qismi miqdorida vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasini to'lashi shart. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davrida xodimni ish beruvchining tashabbusi bilan ishdan bo'shatish mumkin emas — tashkilot tugatilishi va yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishi bundan mustasno. Ta'tilda kasal bo'lsangiz, ta'til uzaytiriladi yoki ko'chiriladi, kasallik kunlari esa sinov muddatiga qo'shilmaydi. Nafaqa to'lashdan bo'yin tovlaganlik uchun 10 BHMdan 15 BHMgacha jarima belgilangan.
- Mehnat huquqiMehnat shartnomasi: shakli, shartlari va muddatiMehnat shartnomasi yozma — qog'oz yoki elektron — shaklda kamida ikki nusxada tuziladi va ulardan biri albatta xodimga beriladi (MK 106-moddasi). Shartnomada ish joyi, mehnat vazifasi, ishning boshlanish sanasi va mehnatga haq to'lash shartlari, muddatli shartnomada esa muddat va uning asosi ko'rsatilishi shart (MK 104-moddasi). Shartnoma nomuayyan muddatga yoki uch yildan oshmaydigan muddatga tuziladi; muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, u nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (MK 110-moddasi). Shartnomani tuzish, o'zgartirish va bekor qilish «Yagona milliy mehnat tizimi»da majburiy ro'yxatdan o'tkaziladi (MK 109-moddasi).
- Mehnat huquqiMehnat shartnomasisiz ishlash: xodimning qanday huquqlari borAgar sizni ishga qabul qilish huquqiga ega rahbar yoki uning ruxsati bilan ishga qo'yishgan bo'lsa, hujjat imzolanmagan bo'lsa ham mehnat shartnomasi ish boshlangan kundan tuzilgan hisoblanadi. Ish beruvchi uch kun ichida shartnoma tuzishi va buyruq chiqarishi shart, Mehnat kodeksi kafolatlari esa birinchi kundan amal qiladi (MK 128-moddasi). Rasmiylashtirilmagan ishning asosiy xavfi — ish haqi va stajni isbotlash qiyinligi, chunki elektron mehnat daftarchasi faqat shartnoma ro'yxatga olinganda shakllanadi. Munosabatlarni sud orqali mehnatga oid deb tan oldirish mumkin, jumladan sizda mehnat shartnomasi o'rniga pudrat yoki xizmat ko'rsatish shartnomasi tuzilgan bo'lsa ham.
- Mehnat huquqiYillik mehnat ta'tili: Mehnat kodeksi bo'yicha necha kun beriladiEng kam yillik mehnat ta'tili — 21 kalendar kun. O'n sakkiz yoshga to'lmaganlarga va I hamda II guruh nogironligi bo'lgan xodimlarga 30 kalendar kun, davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari xodimlariga 27 kun beriladi, bitta tashkilot yoki tarmoqda ishlangan har besh yil uchun esa yana ikki kun, jami sakkiz kundan ko'p bo'lmagan qo'shimcha ta'til qo'shiladi. Birinchi ta'tilni olti oy uzluksiz ishlagandan keyin olish mumkin, ta'til puli esa ta'tildan oldingi oxirgi ish kunidan kechiktirmay to'lanadi. Ishdan bo'shatilganda ish beruvchi barcha foydalanilmagan ta'tillar uchun kompensatsiya to'lashi shart.
- Mehnat huquqiHomiladorlik va tug'ish ta'tili: qancha davom etadi va nima beriladiHomiladorlik va tug'ish ta'tili tug'ruqqacha 70 kalendar kun va tug'ruqdan keyin 56 kun — jami 126 kun, tug'ish qiyin kechganda yoki ikki va undan ortiq bola tug'ilganda esa tug'ruqdan keyin 70 kun davom etadi. Bu davrda qonunchilikda belgilangan, lekin o'rtacha oylik ish haqining 75 foizidan kam bo'lmagan nafaqa to'lanadi. Undan keyin xohishga ko'ra bolani ikki yoshga to'lguniga qadar nafaqa bilan, so'ngra uch yoshga to'lguniga qadar ish haqi saqlanmagan holda parvarishlash ta'tili beriladi; undan ota, buvi, buva yoki bolani haqiqatda parvarishlayotgan boshqa qarindosh ham foydalanishi mumkin. Homilador ayolni ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatish mumkin emas, tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishi bundan mustasno.
- Mehnat huquqiIsh vaqtidan tashqari ish: qancha mumkin va qanday haq to'lanadiIsh vaqtidan tashqari ish — ish beruvchining topshirig'i bilan sizga belgilangan ish vaqtidan ortiq ishlash. Umumiy qoidaga ko'ra unga faqat yozma roziligingiz bilan jalb qilinasiz; rozilisiz — faqat avariya, halokat, kommunal tizimlardagi uzilishlar va uzluksiz ishda smenachi kelmay qolgan hollarda. Ish vaqtidan tashqari ish ketma-ket ikki kun davomida to'rt soatdan, noqulay mehnat sharoitidagi ishlarda esa kuniga ikki soatdan oshmasligi kerak. Birinchi ikki soat kamida bir yarim hissa, keyingi soatlar kamida ikki hissa miqdorida to'lanadi yoki xohishingizga ko'ra oshirilgan haq o'rniga qo'shimcha dam olish vaqti beriladi.
- Mehnat huquqiSinov muddati: qancha davom etadi va shartnoma qanday bekor qilinadiSinov muddati faqat ishga qabul qilishda va faqat mehnat shartnomasida to'g'ridan-to'g'ri yozilgan bo'lsa belgilanadi — aks holda siz sinovsiz qabul qilingan hisoblanasiz. U uch oydan, tashkilot rahbarlari, ularning o'rinbosarlari, bosh buxgalterlar va alohida bo'linmalar rahbarlari uchun olti oydan oshmasligi kerak; kasallik kunlari va ishda bo'lmagan boshqa davrlar muddatga qo'shilmaydi. Sinov davrida xodimga nisbatan mehnat qonunchiligi to'liq amal qiladi. Sinov tugaguniga qadar har bir taraf ikkinchisini kamida uch kun oldin yozma ogohlantirib shartnomani bekor qilishi mumkin, ish beruvchi esa sinovdan o'tilmagan deb hisoblash sabablarini ko'rsatishi shart.
Bu qonun sizning vaziyatingizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Vaziyatingizni Traffic Law AI'ga yozing: u uni O'zbekiston qonunlari bo'yicha tahlil qiladi, normalarni ko'rsatadi va keyingi qadamni aytadi.
AI yuristdan so'rash
Ilovani ochish
Traffic Law AI telefoningizda
O'sha AI yurist Traffic Law Chat ilovasida: yo'lda, YTHdan keyin yoki shartnoma imzolashdan oldin javob doim yoningizda.
App Store va Google Play'da ilova Traffic Law Chat deb nomlanadi.
