Qisqacha
Sinov muddati faqat ishga qabul qilishda va faqat mehnat shartnomasida to'g'ridan-to'g'ri yozilgan bo'lsa belgilanadi — aks holda siz sinovsiz qabul qilingan hisoblanasiz. U uch oydan, tashkilot rahbarlari, ularning o'rinbosarlari, bosh buxgalterlar va alohida bo'linmalar rahbarlari uchun olti oydan oshmasligi kerak; kasallik kunlari va ishda bo'lmagan boshqa davrlar muddatga qo'shilmaydi. Sinov davrida xodimga nisbatan mehnat qonunchiligi to'liq amal qiladi. Sinov tugaguniga qadar har bir taraf ikkinchisini kamida uch kun oldin yozma ogohlantirib shartnomani bekor qilishi mumkin, ish beruvchi esa sinovdan o'tilmagan deb hisoblash sabablarini ko'rsatishi shart.
- Eng uzoq muddat
- 3 oy, rahbarlar va bosh buxgalterlar uchun 6 oy
- Qayerda belgilanadi
- Faqat mehnat shartnomasida
- Bekor qilish haqida ogohlantirish
- Yozma, kamida 3 kun oldin
- Ish haqi
- Shartnoma bo'yicha, to'liq normada 1 360 000 so'm dan kam emas
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Mehnat shartnomasi xodimning topshirilayotgan ishga muvofiqligini tekshirish va xodimning o'zi ishni davom ettirish maqsadga muvofiqligi haqida qaror qabul qilishi uchun dastlabki sinov bilan tuzilishi mumkin. Sinov mehnat shartnomasida shartlashilgan bo'lishi kerak; bunday shart bo'lmasa, xodim sinovsiz qabul qilingan hisoblanadi. Sinov faqat ishga qabul qilishda belgilanadi — boshqa ishga o'tkazishda yoki boshqa ish beruvchiga xizmat safariga yuborishda belgilanmaydi (MK 129-moddasi).
Sinov muddati uch oydan, tashkilot rahbarlari va ularning o'rinbosarlari, bosh buxgalterlar hamda alohida bo'linmalar rahbarlari uchun olti oydan oshmasligi kerak. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri va xodim haqiqatda ishda bo'lmagan boshqa davrlar sinov muddatiga qo'shilmaydi (MK 130-moddasi).
Sinov davrida xodimga nisbatan mehnat qonunchiligi to'liq amal qiladi, bu davr mehnat stajiga, jumladan yillik ta'til olish huquqini beradigan stajga ham kiritiladi (MK 131-moddasi). Kodeksda alohida «sinov» stavkasi yo'q: haq to'lash mehnat shartnomasi shartlari bilan belgilanadi (MK 104-moddasi), ish vaqti normasini to'liq ishlagan xodimning oylik haqi esa mehnatga haq to'lashning eng kam miqdoridan kam bo'lmasligi kerak (MK 245-moddasi) — 2026-yil 1-sentabrdan bu oyiga 1 360 000 so'm (PF-115 Farmonining 3-bandi).
Kimga sinov belgilanmaydi
Quyidagilar ishga qabul qilinganda dastlabki sinov belgilanmaydi (MK 129-moddasi):
- homilador ayollar, uch yoshga to'lmagan bolasi bor ayollar, shuningdek uch yoshga to'lmagan bolani yolg'iz o'zi tarbiyalayotgan ota (vasiy);
- zaxiraga qo'yiladigan ish o'rinlariga yuborilgan aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalaridan bo'lgan shaxslar;
- davlat granti asosida o'qib, tamomlaganidan keyin uch oy ichida yo'llanma bo'yicha mutaxassisligiga doir ishga kirayotgan oliy ta'lim bitiruvchilari;
- tamomlaganidan keyin bir yil ichida birinchi marta olgan mutaxassisligi bo'yicha mustaqil ishga joylashayotgan umumiy o'rta, o'rta maxsus, professional va oliy ta'lim tashkilotlari bitiruvchilari;
- olti oygacha muddatga mehnat shartnomasi tuzilayotgan xodimlar;
- o'n sakkiz yoshga to'lmagan shaxslar;
- ish beruvchi alohida asoslar bo'yicha shartnomani bekor qilib, qaytadan ishga olayotgan shaxslar hamda unda ishlab chiqarishda o'qitish shartnomasi bo'yicha o'qigan o'quvchilar;
- jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomasi yoki ichki hujjatlarda nazarda tutilgan boshqa xodimlar.
Xodimning holatini qonunga nisbatan yomonlashtiradigan mehnat shartnomasi shartlari haqiqiy emas (MK 105-moddasi). Shuning uchun bu ro'yxatdagi xodimga shartnomaga sinov sharti yozib qo'yilgan bo'lsa ham, u oqibat keltirib chiqarmaydi.
Sinov davrida shartnoma qanday bekor qilinadi
- Sinov muddati tugaguniga qadar har bir taraf ikkinchi tarafni kamida uch kun oldin yozma ogohlantirib, shartnomani bekor qilishga haqli. Bu muddatni faqat taraflar kelishuvi bilan qisqartirish mumkin.
- Ish beruvchi sinov natijasi qoniqarsiz bo'lganda shartnomani bekor qilishi mumkin, lekin xodimni sinovdan o'tmagan deb topishga asos bo'lgan sabablarni ko'rsatishi shart.
- Xodim yozma ariza bilan ketadi, sabablar ahamiyatga ega emas. Ogohlantirish muddati davomida arizani qaytarib olish mumkin, muddat tugagach esa xodim ishni tashlab ketishga haqli — ish beruvchi bekor qilishni kechiktira olmaydi.
Agar sinov muddati tugagan bo'lsa yoki tugashiga uch kundan kam qolgan bo'lsa-yu, taraflardan biri uch kunlik ogohlantirish muddatini qisqartirishga rozi bo'lmasa, shartnoma amal qilishda davom etadi va keyinchalik uni faqat umumiy asoslarda bekor qilish mumkin (MK 132-moddasi).
Taqqoslash uchun: sinovdan keyin xodim o'z xohishiga ko'ra ketishi haqida umumiy qoidaga ko'ra o'n to'rt kalendar kun oldin ogohlantiradi (MK 160-moddasi). Ishdan bo'shatish bo'yicha nizo buyruq nusxasi topshirilgan kundan uch oy ichida sudga berilishi mumkin (MK 560-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Yangi ishga kirib, sinov sharti bor shartnomani imzolayotgan barcha xodimlar.
- Sinov muddati olti oygacha bo'lishi mumkin bo'lgan rahbarlar, ularning o'rinbosarlari va bosh buxgalterlar.
- Yangi xodimni sinab ko'rmoqchi bo'lgan ish beruvchilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Birinchi navbatda mehnat shartnomasi matnini tekshiring. Unda sinov sharti bo'lmasa, suhbatda nima deyilganidan qat'i nazar sinov yo'q. «Uch oy sinov, keyin rasmiylashtiramiz» degan og'zaki kelishuv ish beruvchiga sizni soddalashtirilgan tartibda ishdan bo'shatish huquqini bermaydi.
Sinov muddati eng kam miqdordan kam haq to'lashga bahona emas. Ish haqi mehnat shartnomasi bilan belgilanadi, normani to'liq ishlaganda esa u mehnatga haq to'lashning eng kam miqdoridan kam bo'lishi mumkin emas. Shartnomada bir summa yozilib, qo'lga boshqasi berilsa, bu allaqachon ish haqi bo'yicha nizo.
Ish beruvchi «sinovdan o'tmagan» deb indamay bo'shata olmaydi: sabablar ko'rsatilishi kerak. Faktlarsiz mavhum ifodalar bunday qarorning zaif nuqtasi. Ishingiz natijalarini tasdiqlovchi narsalarni saqlang: bajarilgan topshiriqlar, hisobotlar, rahbar bilan yozishmalar. Ishdan bo'shatish ustidan sudga uch oy ichida shikoyat qilish mumkin.
Kalendarni kuzating. Kasallik va ishda bo'lmagan boshqa davrlar sinovni uzaytiradi, u tugagach esa soddalashtirilgan tartibda bo'shatib bo'lmaydi. Agar siz sinov belgilanmaydigan toifaga kirsangiz-u, shartnomaga sinov yozilgan bo'lsa, vaziyatni yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qiling.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Shartnomani tekshiring
Mehnat shartnomasidan sinov sharti va uning muddatini toping. Shart bo'lmasa, siz sinovsiz qabul qilingansiz (MK 129-moddasi).
Istisnolar ro'yxati bilan solishtiring
Homiladorlarga, uch yoshgacha bolasi borlarga, voyaga yetmaganlarga, yosh mutaxassislarga va boshqa ayrim toifalarga sinov belgilanmaydi.
Muddatni to'g'ri hisoblang
Uch oydan ko'p emas (rahbarlar va bosh buxgalterlar uchun — olti oy). Kasallik kunlari va haqiqatda ishda bo'lmagan boshqa davrlar muddatga kirmaydi (MK 130-moddasi).
Ish natijalarini qayd eting
Topshiriqlar, hisobotlar, rahbar va mijozlar fikrlarini saqlang. Ish beruvchi sinovdan o'tmadingiz desa, bular kerak bo'ladi.
Ogohlantirishga javob bering
Ish beruvchi bekor qilish haqida ogohlantirsa, sabablar ko'rsatilgani va uch kunlik muddatga rioya qilinganini tekshiring. Rozi bo'lmasangiz, sudga murojaat qilish uchun uch oyingiz bor.
O'zingiz ketsangiz
Yozma ariza bering va ish beruvchini kamida uch kun oldin ogohlantiring. Ogohlantirish muddati tugaguncha arizani qaytarib olish mumkin (MK 132-moddasi).
Muddatlar
- Sinovning eng uzoq muddati
- 3 oy
- Rahbarlar va bosh buxgalterlar uchun
- 6 oy
- Bekor qilish haqida ogohlantirish
- Kamida 3 kun oldin
- Ishdan bo'shatish ustidan sudga murojaat
- Buyruq nusxasi topshirilgan kundan 3 oy
Xavflar va muhim jihatlar
- Og'zaki kelishilgan sinov yuridik kuchga ega emas, ammo ish beruvchi baribir «sinovdan o'tmagan» deb bo'shatishga urinishi mumkin.
- Qoniqarsiz natija sabablarini ko'rsatmasdan bo'shatish — qoidabuzarlik, lekin uni nizolashga to'g'ri keladi.
- Kasallik davri sinov muddatiga qo'shilmaydi, shuning uchun sinov amalda kechroq tugaydi.
- Ishdan bo'shatish bo'yicha nizoda sudga murojaat qilishning uch oylik muddatini o'tkazib yuborish.
Misol: yosh mutaxassisga sinov muddati
Nodira Andijondagi tibbiyot kollejini tamomladi va olti oydan keyin birinchi marta mutaxassisligi bo'yicha xususiy klinikaga hamshira bo'lib ishga kirmoqda. Klinika mehnat shartnomasiga uch oylik sinov muddatini yozadi.
Qanday harakat qilish kerak
Nodira professional ta'lim tashkilotini tamomlaganidan keyin bir yil ichida birinchi marta olgan mutaxassisligi bo'yicha mustaqil ishga joylashmoqda, shuning uchun unga sinov belgilanmaydi (MK 129-moddasi), bunday shart esa uning holatini yomonlashtirgani uchun haqiqiy emas (MK 105-moddasi). U buni kadrlar bo'limiga ko'rsatib, bandni olib tashlashni so'raydi. Agar klinika baribir shartnomani «sinov natijalariga ko'ra» bekor qilmoqchi bo'lsa, Nodira ishdan bo'shatish ustidan uch oy ichida sudga shikoyat qila oladi.
Ko'p beriladigan savollar
Mehnat kodeksi bo'yicha sinov muddati eng ko'pi bilan qancha?
Uch oy. Tashkilot rahbarlari, ularning o'rinbosarlari, bosh buxgalterlar va alohida bo'linmalar rahbarlari uchun — olti oy (MK 130-moddasi).
Sinov muddatida sababini aytmasdan ishdan bo'shatish mumkinmi?
Yo'q. Natija qoniqarsiz bo'lsa, ish beruvchi shartnomani bekor qilishga haqli, ammo xodimni sinovdan o'tmagan deb topish sabablarini ko'rsatishi va uni kamida uch kun oldin yozma ogohlantirishi shart (MK 132-moddasi).
Kasallik varaqasi davri sinov muddatiga qo'shiladimi?
Yo'q. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri va xodim haqiqatda ishda bo'lmagan boshqa davrlar sinov muddatiga qo'shilmaydi (MK 130-moddasi).
Sinov davrida ketish haqida necha kun oldin ogohlantirish kerak?
Kamida uch kun oldin, yozma ravishda. Bu muddatni ish beruvchi bilan kelishib qisqartirish mumkin, ogohlantirish muddati davomida esa arizani qaytarib olish mumkin (MK 132-moddasi).
Ish beruvchi sinov muddatini uzaytira oladimi?
Sinov muddati uch oy (rahbarlar uchun olti oy) bilan cheklangan va qonun uni bu chegaradan oshirib uzaytirishga yo'l qo'ymaydi. Sinov faqat kasallik kunlari va ishda haqiqatda bo'lmagan boshqa davrlarga suriladi (MK 130-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 129–132-moddalar — dastlabki sinovlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 104, 105, 245-moddalar — shartnoma shartlari va eng kam haqlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- Prezidentning «Ish haqi, pensiyalar, stipendiyalar va nafaqalar miqdorini oshirish to'g'risida»gi PF-115-son Farmoni — PF-115 Farmonining 3-bandi — 01.09.2026 dan eng kam ish haqilex.uz · 23-iyun, 2026-yil · УП-115
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.