• Mehnat huquqi •

Ish haqi saqlanmaydigan ta'til: Mehnat kodeksi qoidalari

Yangilangan: 5-noyabr, 2026-yilRasmiy manbalar bilan solishtirilganTayyorladi: Traffic Law yuridik tahririyati

Qisqacha

O'z hisobidan ta'til — haq to'lanmaydigan, lekin ish o'rningiz saqlanib qoladigan ta'til. U yozma arizangiz asosida beriladi, muddati ish beruvchi bilan kelishib belgilanadi, ammo o'n ikki oy ichida jami uch oydan oshmasligi kerak (karantin yoki favqulodda holatda — olti oygacha). Odatda ish beruvchi rad etishi mumkin, lekin ayrim xodimlarga bunday ta'tilni berishi shart: I va II guruh nogironligi bo'lgan shaxslarga hamda 12 yoshga to'lmagan ikki va undan ortiq bolani yoki 16 yoshga to'lmagan nogironligi bo'lgan bolani tarbiyalayotgan ota-onadan biriga — yiliga 14 kalendar kungacha, shuningdek ikki yoshdan uch yoshgacha bo'lgan bolani parvarishlayotganlarga. Yillik ta'til stajiga bunday ta'tilning faqat ikki haftasi kiradi.

Rasmiylashtirish: Xodimning yozma arizasi
Umumiy chegara: 12 oy ichida jami 3 oy
Majburiy ta'til: Imtiyozli toifalarga yiliga 14 kalendar kungacha
Yillik ta'til staji: Ish yili davomida ko'pi bilan 2 hafta hisoblanadi

Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

AI yuristdan so'rash

Ish haqi saqlanmaydigan ta'til nima

Mehnat kodeksi ish haqi saqlanmaydigan ta'tilni yillik, ijtimoiy va ish haqi qisman saqlanadigan ta'til bilan bir qatorda alohida ta'til turi deb belgilaydi (MK 213-moddasi). Bu haq to'lanmaydigan ta'til bo'lib, unda xodimning ish o'rni yoki lavozimi saqlanib qoladi (MK 241-moddasi).

Ta'til xodimning yozma arizasiga ko'ra beriladi. Uning davomiyligini tomonlar kelishib belgilaydi, lekin u o'n ikki oylik davr mobaynida jami uch oydan oshmasligi kerak. Karantin, favqulodda holat va aholining hayoti yoki normal yashash sharoitlariga tahdid soluvchi boshqa hollarda xodimning arizasiga ko'ra muddat ko'pi bilan olti oygacha uzaytirilishi mumkin (MK 241-moddasi).

Ta'tilda ekaningizda ish beruvchi sizni o'z tashabbusi bilan ishdan bo'shata olmaydi. Istisnolar — tashkilotning tugatilishi va ish beruvchining tashabbusiga bog'liq bo'lmagan asoslar, masalan shartnoma muddatining tugashi yoki o'zingizning arizangiz (MK 215, 161-moddalari).

Ish beruvchi kimga ta'til berishi shart

Umumiy holatda o'z hisobidan ta'til kelishuv masalasi, ish beruvchi rad etishi mumkin. Ammo xodimning xohishiga ko'ra u quyidagilarga majburiy tartibda beriladi (MK 242-moddasi):

1941–1945-yillardagi urush qatnashchilari va imtiyozlar bo'yicha ularga tenglashtirilgan shaxslarga — har yili 14 kalendar kungacha;
I va II guruh nogironligi bo'lgan shaxslarga — yozma ariza asosida har yili 14 kalendar kungacha (MK 242, 430-moddalari);
ikki yoshdan uch yoshgacha bo'lgan bolani haqiqatda parvarishlayotgan ota-onadan biriga, vasiyga, buvi, bobo yoki boshqa qarindoshga;
12 yoshga to'lmagan ikki va undan ortiq bolani yoki 16 yoshga to'lmagan nogironligi bo'lgan bolani tarbiyalayotgan ota-onadan biriga (ota-ona o'rnini bosuvchi shaxsga) — har yili 14 kalendar kungacha (MK 242, 402-moddalari);
boshqa xodimlarga — qonunchilikda, mehnat haqidagi hujjatlarda va mehnat shartnomasida nazarda tutilgan hollarda.

Kodeksda boshqa majburiy holatlar ham bor. Oliy ta'limga kirish imtihonlariga ruxsat berilgan xodimlarga yo'l vaqtini hisobga olmaganda kamida 15 kalendar kunlik ish haqi saqlanmaydigan ta'til beriladi (MK 384-moddasi). Asosiy ishidagi yillik ta'tili uzunroq bo'lgan o'rindoshga, uning iltimosiga ko'ra, ta'tillar farqiga teng kunlarga haq to'lanmaydigan ta'til beriladi (MK 439-moddasi). Ayolga uning xohishiga ko'ra bola uch yoshga to'lguniga qadar parvarishlash uchun ish haqi saqlanmaydigan ta'til beriladi; undan bolaning otasi, buvisi, bobosi, boshqa qarindoshi yoki vasiysi ham foydalanishi mumkin (MK 405-moddasi).

Ota-onalarga beriladigan 14 kunni yillik ta'tilga qo'shib yoki alohida, to'liq yoki qismlarga bo'lib olish mumkin, lekin faqat joriy ish yili ichida: keyingi yilga ko'chirilmaydi (MK 402-moddasi).

Majburan o'z hisobidan ta'tilga chiqarish mumkinmi

Kodeks ish haqi saqlanmaydigan ta'tilni xodimning yozma arizasi bilan bog'laydi (MK 241-moddasi). Hatto favqulodda vaziyatlarda, xodimni masofadan ishlashga o'tkazishning iloji bo'lmaganda ham, ish beruvchi bunday ta'tilni faqat xodimning roziligi bilan berishi mumkin (MK 454-moddasi).

Agar ish ish beruvchining o'z muammolari sababli yo'q bo'lsa — buyurtma, xomashyo yo'q yoki uskuna buzilgan — bu bekor turib qolish hisoblanadi. Ish beruvchining aybi bilan bekor turib qolingan vaqt uchun o'rtacha ish haqi miqdorida, taraflarga bog'liq bo'lmagan sabablarga ko'ra esa tarif stavkasi yoki maoshning kamida uchdan ikki qismi miqdorida haq to'lanadi (MK 266-moddasi). Shu sababli "o'z hisobingdan ariza yoz" degan taklifga rozi bo'lsangiz, shu pulni yo'qotasiz.

Ta'til staj va yillik ta'tilga qanday ta'sir qiladi

Yillik ta'til olish huquqini beradigan stajga xodimning iltimosiga ko'ra berilgan haq to'lanmaydigan ta'tillar vaqti kiradi, lekin ish yili davomida ikki haftadan oshmagan qismi (MK 226-moddasi). Hisobga olinadigan davrlar o'n ikki to'liq oydan kam bo'lsa, ish yili yetishmayotgan vaqtga suriladi (MK 225-moddasi). Oddiy qilib aytganda, bir oy o'z hisobidan ta'tilda bo'lsangiz, navbatdagi yillik ta'tilingiz taxminan ikki haftaga kechroq keladi.

Bola uch yoshga to'lguniga qadar parvarishlash ta'tili mehnat stajiga kiradi, lekin jami olti yildan ko'p emas. Jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo'lsa, u yillik ta'til stajiga kirmaydi (MK 405-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

Shaxsiy ishlari uchun bir necha kun yoki hafta kerak bo'lgan xodimlar.
I va II guruh nogironligi bo'lgan shaxslar hamda 12 yoshgacha ikki va undan ortiq bolasi yoki nogironligi bo'lgan bolasi bor ota-onalar.
Ish yo'qligi sababli ish beruvchi "o'z hisobingdan yoz" deb so'rayotgan xodimlar.

Traffic Law yuristi bahosi

Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.

O'z hisobidan ta'til xodim uchun imkoniyat, ish beruvchining ish haqini tejash usuli emas. Sizga "ish yo'q" deb tayyor arizani imzolashni taklif qilishsa, to'xtab o'ylang: bekor turib qolganda qonun haq to'lashni kafolatlaydi, imzolangan arizani esa keyin nizolash qiyin.

Agar imtiyozli toifaga kirsangiz, 14 kunni rad etish qonunga zid. Arizani yozma topshiring, asosini ko'rsating va tasdiqlovchi hujjatni ilova qiling: nogironlik haqidagi ma'lumotnoma yoki bolalarning tug'ilganlik haqidagi guvohnomalari. Qabul qilingani haqida belgi qo'yilgan nusxani o'zingizda saqlang.

Uzoq ta'tilni rejalashtirayotganda ikki chegarani unutmang: 12 oy ichida jami uch oy va yillik ta'til stajida faqat ikki hafta. Qolgan vaqt ish yilingizni suradi. Ish beruvchi javobni cho'zsa yoki asossiz rad etsa, yurist yoki Traffic Law AI yordam beradi.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

Asosni aniqlang
Ish beruvchi ta'til berishi shart bo'lgan toifaga kirasizmi (MK 242, 384, 402, 430, 439-moddalari) yoki gap kelishuv asosidagi ta'til haqidami, tekshiring.
Ariza yozing
Boshlanish va tugash sanalarini, kunlar sonini va asosni ko'rsating. Ta'til majburiy bo'lsa, Kodeks moddasiga havola qiling.
Hujjatlarni ilova qiling
Imtiyozli ta'til uchun — nogironlik haqidagi ma'lumotnoma, bolalarning tug'ilganlik haqidagi guvohnomalari yoki imtihonga ruxsat haqidagi hujjat.
Arizani ro'yxatdan o'tkazing
Nusxasiga sana bilan qabul qilingani haqida belgi qo'ydiring yoki tasdig'i qoladigan usulda yuboring.
Buyruqni kuting
Ish beruvchi ta'tilni rasmiylashtirmaguncha ishga chiqmay qolmang: aks holda bu kunlar uzrli sabablarsiz ishda bo'lmagan vaqt deb hisoblanishi mumkin.

Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi

Ish haqi saqlanmaydigan ta'til berish haqida yozma ariza.
I yoki II guruh nogironligi haqidagi ma'lumotnoma — MK 430-moddasi bo'yicha ta'til uchun.
Bolalarning tug'ilganlik haqidagi guvohnomalari yoki bolaning nogironligi haqidagi ma'lumotnoma — ota-onalar ta'tili uchun.
Kirish imtihonlariga ruxsat haqidagi ma'lumotnoma — MK 384-moddasi bo'yicha ta'til uchun.

Muddatlar

Umumiy chegara: 12 oy ichida jami 3 oy
Karantin va favqulodda holatda: Xodimning arizasiga ko'ra 6 oygacha
Imtiyozli toifalarga: Har yili 14 kalendar kungacha
Kirish imtihonlari: Kamida 15 kalendar kun va yo'l vaqti
Ota-onalarning 14 kuni: Faqat joriy ish yilida

Xavflar va muhim jihatlar

Ish haqi saqlanmaydigan ta'til vaqtida hech narsa to'lanmaydi — bekor turib qolganda yozilgan ariza sizni shu vaqt uchun to'lovdan mahrum qiladi.
Ish yili davomida ikki haftadan ortiq vaqt yillik ta'til stajiga kirmaydi va ish yilini suradi.
Foydalanilmagan ota-onalar 14 kuni ish yili oxirida kuyib ketadi.
Ish beruvchining rasmiy roziligisiz ta'tilga ketish xavfli: yo'qlik uzrli sababsiz deb topilishi va yillik ta'til stajiga kirmasligi mumkin (MK 226-moddasi).

Misol: "buyurtma yo'q, o'z hisobingdan yoz"

Shahzod Andijondagi tikuvchilik korxonasida operator bo'lib ishlaydi. Buyurtmalar yo'qligi sababli sex bir oyga to'xtatildi va boshliq hammaga ish haqi saqlanmaydigan ta'til uchun ariza yozishni taklif qildi. Bundan tashqari, Shahzodning 12 yoshga to'lmagan uchta farzandi bor, bahorda esa unga o'z hisobidan bir necha kun berishni rad etishgan.

Qanday harakat qilish kerak

Buyurtma yo'qligi sababli sexning to'xtashi ta'til emas, bekor turib qolishdir: ish beruvchining aybi bilan bo'lgani uchun o'rtacha ish haqi miqdorida haq to'lanadi (MK 266-moddasi), Shahzod esa ariza yozishga majbur emas (MK 241-moddasi). Uchta farzandi 12 yoshga to'lmagan ota sifatida unga yiliga 14 kalendar kungacha o'z hisobidan ta'til berishni rad etish mumkin emas edi (MK 242, 402-moddalari). U bolalarning tug'ilganlik haqidagi guvohnomalari nusxalari bilan yozma ariza topshiradi va qabul qilingani haqidagi belgini saqlab qo'yadi.

Ko'p beriladigan savollar

O'z hisobidan necha kun ta'til olish mumkin?

Ish beruvchi bilan qancha kelishsangiz, shuncha, lekin o'n ikki oy ichida jami uch oydan ko'p emas. Karantin, favqulodda holat va shunga o'xshash vaziyatlarda — olti oygacha (MK 241-moddasi).

Ish beruvchi o'z hisobidan ta'tilni rad eta oladimi?

Ha, agar imtiyozli toifaga kirmasangiz: umumiy holatda ta'til va uning muddati kelishuv asosida belgilanadi. I va II guruh nogironligi bo'lgan shaxslarga, 12 yoshga to'lmagan ikki va undan ortiq bolasi yoki 16 yoshga to'lmagan nogironligi bo'lgan bolasi bor ota-onadan biriga va ayrim boshqa xodimlarga rad etish mumkin emas (MK 242-moddasi).

Ish beruvchi meni roziligimsiz o'z hisobimdan ta'tilga chiqara oladimi?

Kodeks bunday ta'tilni xodimning yozma arizasi bilan, favqulodda vaziyatlarda esa faqat uning roziligi bilan berishni nazarda tutadi (MK 241, 454-moddalari). Ish ish beruvchining aybi bilan bo'lmasa, bu bekor turib qolish bo'lib, o'rtacha ish haqi miqdorida haq to'lanadi (MK 266-moddasi).

O'z hisobidan ta'til yillik ta'til stajiga kiradimi?

Ish yili davomida faqat ikki haftasi kiradi. Qolgan vaqt hisobga olinmaydi va ish yili shu davrga suriladi, shuning uchun navbatdagi yillik ta'til kechroq keladi (MK 225, 226-moddalari).

O'z hisobidan ta'tilda bo'lganimda ishdan bo'shatishlari mumkinmi?

Ish beruvchining tashabbusi bilan — yo'q, tashkilot tugatilgan hol bundan mustasno. Shartnoma ish beruvchiga bog'liq bo'lmagan asoslar bilan, masalan o'zingizning arizangiz bilan bekor qilinishi mumkin (MK 215-moddasi).

Ota-onalarga beriladigan 14 kunni keyingi yilga o'tkazsa bo'ladimi?

Yo'q. Ularni yillik ta'tilga qo'shib yoki alohida, qismlarga bo'lib olish mumkin, lekin faqat joriy ish yili ichida (MK 402-moddasi).

Rasmiy manbalar

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.

Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.

Bu qonun sizning vaziyatingizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

Vaziyatingizni Traffic Law AI'ga yozing: u uni O'zbekiston qonunlari bo'yicha tahlil qiladi, normalarni ko'rsatadi va keyingi qadamni aytadi.

Masalan, shunday so'rang:«Sexda ish yo'qligi uchun boshliq o'z hisobimdan ta'tilga ariza yozishni so'rayapti. Rozi bo'lishim shartmi?»