Qisqacha
Mehnat shartnomasi yozma — qog'oz yoki elektron — shaklda kamida ikki nusxada tuziladi va ulardan biri albatta xodimga beriladi (MK 106-moddasi). Shartnomada ish joyi, mehnat vazifasi, ishning boshlanish sanasi va mehnatga haq to'lash shartlari, muddatli shartnomada esa muddat va uning asosi ko'rsatilishi shart (MK 104-moddasi). Shartnoma nomuayyan muddatga yoki uch yildan oshmaydigan muddatga tuziladi; muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, u nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (MK 110-moddasi). Shartnomani tuzish, o'zgartirish va bekor qilish «Yagona milliy mehnat tizimi»da majburiy ro'yxatdan o'tkaziladi (MK 109-moddasi).
- Shakli
- Yozma, qog'oz yoki elektron, kamida 2 nusxa
- Muddatli shartnoma
- 3 yilgacha, uzaytirilganda jami 5 yildan oshmaydi
- Ro'yxatga olish
- «Yagona milliy mehnat tizimi»da majburiy
- Ishga qabul qilish buyrug'i
- 3 kun ichida imzo qo'ydirib e'lon qilinadi
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Shartnoma shakli haqida qonunda nima deyilgan
Mehnat shartnomasi — xodim ish beruvchining rahbarligi va nazorati ostida muayyan mehnat vazifasini shaxsan bajarish va ichki mehnat tartibiga rioya etish, ish beruvchi esa ish bilan ta'minlash, ish haqini o'z vaqtida va to'liq to'lash hamda mehnat sharoitlarini ta'minlash majburiyatini oladigan kelishuv (MK 103-moddasi).
Shartnoma bir xil kuchga ega kamida ikki nusxada yozma (qog'oz yoki elektron) shaklda tuziladi, har birini ikkala taraf imzolaydi; muhr bo'lsa, ish beruvchi vakilining imzosi muhr bilan tasdiqlanadi. Bir nusxa xodimga beriladi, xodim uni olganini ish beruvchidagi nusxada alohida imzo bilan tasdiqlaydi. Elektron shartnoma «Yagona milliy mehnat tizimi» idoralararo dasturiy-apparat majmuida rasmiylashtiriladi (MK 106-moddasi).
Shartnoma imzolangan kundan kuchga kiradi. Xodim shartnomada ko'rsatilgan sanadan, sana ko'rsatilmagan bo'lsa — keyingi ish kunidan ishga kirishadi (MK 108-moddasi). Shartnomada tuzilgan sana va joy, raqami va taraflarning rekvizitlari, jumladan xodimning shaxsiy identifikatsiya raqami va shaxsiy jamg'arib boriladigan pensiya hisobvarag'i raqami ham ko'rsatiladi (MK 107-moddasi).
- Imzolashdan oldin ish beruvchi sizni ish mazmuni, mehnat sharoitlari, ichki mehnat tartibi qoidalari, jamoa shartnomasi va ichki hujjatlar bilan tanishtirishi shart (MK 123-moddasi).
- Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilish taqiqlanadi (MK 124-moddasi).
- Ishga qabul qilish buyruq bilan rasmiylashtiriladi va u ish haqiqatan boshlangan kundan uch kun ichida xodimga imzo qo'ydirib e'lon qilinadi; xodim talab qilsa, tasdiqlangan nusxasi beriladi (MK 127-moddasi).
- Shartnomani tuzish, o'zgartirish va bekor qilish «Yagona milliy mehnat tizimi»da ro'yxatdan o'tkaziladi (MK 109-moddasi), uni o'z vaqtida ro'yxatga olish ish beruvchining majburiyati (MK 25-moddasi).
Shartnomaning majburiy shartlari
Mehnat shartnomasiga quyidagilar kiritilishi shart (MK 104-moddasi):
- ish joyi — ish beruvchi (tashkilot, uning alohida bo'linmasi yoki jismoniy shaxs) va siz ishlaydigan joy;
- mehnat vazifasi — kasb, mutaxassislik, malaka yoki lavozim hamda ishning aniq turi;
- ishning boshlanish sanasi;
- mehnatga haq to'lash shartlari — tarif stavkasi yoki maosh, qo'shimcha to'lovlar, ustamalar va rag'batlantiruvchi to'lovlar;
- shartnoma muddatli bo'lsa — uning muddati va tuzish asosi;
- ish va dam olish vaqti rejimi, agar u ish beruvchidagi umumiy rejimdan farq qilsa;
- normal sharoitlardan farq qiladigan sharoitdagi ish uchun kafolatlar va kompensatsiyalar hamda ishning xususiyati (ko'chma, sayyor va hokazo), agar bu tegishli bo'lsa.
Majburiy shartlardan biri kiritilmagan bo'lsa, shartnoma tuzilmagan deb hisoblanmaydi va bekor qilinmaydi — u shartnomaning ajralmas qismi bo'ladigan yozma qo'shimcha kelishuv bilan to'ldirilishi kerak (MK 104-moddasi). Shartnomada xodimning holatini yomonlashtirmaydigan qo'shimcha shartlar ham bo'lishi mumkin: dastlabki sinov, sirni oshkor qilmaslik, ish beruvchi hisobidan o'qigandan keyin ishlab berish majburiyati va boshqalar.
Xodimning holatini qonunga nisbatan yomonlashtiradigan, kamsitish yoki majburiy mehnatni taqiqlash talablarini buzadigan yoxud qonunga xilof harakatlarga majburlaydigan shartlar haqiqiy emas, ammo shartnomaning qolgan qismi amal qilaveradi (MK 105-moddasi). Ish beruvchi shartnomada ko'rsatilmagan ishni bajarishni talab qilishga haqli emas (MK 115-moddasi).
Nomuayyan muddatli va muddatli shartnoma
Mehnat shartnomasi nomuayyan muddatga yoki uch yildan ko'p bo'lmagan muayyan muddatga tuziladi. Shartnomada muddat shartlashilmagan bo'lsa, u nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (MK 110-moddasi).
Muddatli shartnoma ish o'z xususiyatiga ko'ra doimiy bo'lolmaydigan hollarda tuziladi: ish joyi saqlanadigan xodim yo'qligida, vaqtinchalik (ikki oygacha) va mavsumiy ishlar uchun, odatdagi faoliyat doirasidan tashqaridagi ishlar yoki ishlab chiqarishni vaqtincha (bir yilgacha) kengaytirish uchun, chet el fuqarolari bilan va boshqa hollarda (MK 112-moddasi). Taraflar kelishuvi bilan muddatli shartnoma, masalan, mikrofirmalar va yakka tartibdagi tadbirkorlar xodimlari, uy ishchilari, rahbarlar, ularning o'rinbosarlari va bosh buxgalterlar, kunduzgi ta'lim oluvchilar va o'rindoshlar bilan tuzilishi mumkin (MK 113-moddasi).
- MK 112 yoki 113-moddalaridagi asoslarsiz muayyan muddatga tuzilgan shartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi.
- Muddatli shartnoma tuzishga sabab bo'lgan holatlarga o'rin qolmasa, shartnoma nomuayyan muddatga uzaytirilgan hisoblanadi.
- Uzaytirishlar bilan birga muddatli shartnomaning jami muddati besh yildan oshmasligi kerak, aks holda, qonunda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, shartnoma nomuayyan muddatli deb topiladi.
- Nomuayyan muddatli shartnomani xodimning roziligisiz muddatliga qayta tuzib bo'lmaydi, nizoda esa muddatli shartnomaning asosliligini ish beruvchi isbotlaydi (MK 111-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Tashkilotga, yakka tartibdagi tadbirkorga yoki jismoniy shaxsga ishga kirayotgan barcha shaxslar.
- Muddatli shartnomasi qayta-qayta uzaytirilayotgan xodimlar.
- Mehnat shartnomalarini rasmiylashtirishi va ro'yxatga olishi shart bo'lgan ish beruvchilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Shartnomani imzolagandan keyin emas, oldin o'qing. Eng muhimi — mehnat vazifasi va mehnatga haq to'lash shartlari: maosh, ustamalar, mukofotlar. Aynan shu satrlar keyinchalik ish haqi va «o'zingizga tegishli bo'lmagan» ish bo'yicha nizolarni hal qiladi. Sinov shartnomada yozilmagan bo'lsa, siz sinovsiz qabul qilingan hisoblanasiz (MK 129-moddasi).
O'z nusxangizni albatta oling. Qonun uni xodimga berishni to'g'ridan-to'g'ri talab qiladi, usiz kelishilgan shartlarni isbotlash ancha qiyin. Agar nusxani «keyin berishadi» desa, iltimosingizni yozma qayd eting.
Muddatli shartnoma kafolatlardan qochish vositasi bo'lmasligi kerak. Ish doimiy bo'lsa va ish beruvchi MK 112 va 113-moddalaridagi hollarga to'g'ri kelmasa, shartnomadagi muddat ustidan nizolashish mumkin, uning asosliligini esa ish beruvchi isbotlaydi. Shartnoma «muddati tugagani sababli» bekor qilinsa, ishga tiklash to'g'risidagi da'vo uchun buyruq nusxasi topshirilgan kundan uch oy muddat borligini yodda tuting (MK 560-moddasi).
Shartnoma ro'yxatdan o'tganini tekshiring: «Yagona milliy mehnat tizimi»dagi ro'yxat asosida mehnat stajingizni tasdiqlovchi elektron mehnat daftarchasi shakllanadi (MK 125-moddasi). Shartnomaning biror bandiga shubhangiz bo'lsa, uni imzolashdan oldin yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qiling.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Ish shartlari bilan tanishing
Imzolashdan oldin ichki mehnat tartibi qoidalari, jamoa shartnomasi va ishingizga tegishli ichki hujjatlarni ko'rsatishni so'rang (MK 123-moddasi).
Hujjatlarni tayyorlang
Pasport yoki ID-karta, avval ishlagan bo'lsangiz mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan ko'chirma, harbiy guvohnoma yoki harbiy hisobda turganlik guvohnomasi, ish maxsus tayyorgarlikni talab qilsa — diplom yoki sertifikat (MK 124-moddasi).
Majburiy shartlarni tekshiring
Ish joyi, mehnat vazifasi, boshlanish sanasi, maosh va ustamalar, muddatli shartnoma bo'lsa — muddat va asos, alohida rejim bo'lsa — ish rejimi (MK 104-moddasi).
Imzolang va nusxangizni oling
Har bir nusxani ikkala taraf imzolaydi. Bittasi sizda qoladi, ish beruvchidagi nusxada esa uni olganingiz haqida imzo qo'yasiz (MK 106-moddasi).
Buyruq bilan tanishing
Ishga qabul qilish buyrug'i ish boshlangan kundan uch kun ichida imzo qo'ydirib e'lon qilinadi. U shartnomaga mosligini tekshiring, zarur bo'lsa tasdiqlangan nusxasini so'rang (MK 127-moddasi).
Ro'yxatga olinganini tekshiring
Ishga qabul qilish haqidagi ma'lumotlar «Yagona milliy mehnat tizimi»ga va elektron mehnat daftarchasiga kiritilganiga ishonch hosil qiling (MK 109 va 125-moddalari).
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Pasport yoki identifikatsiyalovchi ID-karta
- Mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan tasdiqlangan ko'chirma (birinchi marta ishga kirayotganlardan tashqari)
- Harbiy guvohnoma yoki harbiy hisobda turganlik haqidagi guvohnoma (harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar uchun)
- Ish maxsus tayyorgarlikni talab qilsa — diplom, guvohnoma yoki sertifikat
- Jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JShShIR)
Muddatlar
- Ishga qabul qilish buyrug'ini e'lon qilish
- Ish boshlangan kundan 3 kun
- Mehnat daftarchasidagi yozuv bilan tanishtirish
- 3 kun
- Sana ko'rsatilmasa, ishni boshlash
- Imzolangandan keyingi ish kuni
- Rekvizitlar o'zgargani haqida xabar berish
- 3 ish kuni
- Muddatli shartnomaning eng uzoq muddati
- 3 yil, uzaytirish bilan — 5 yil
Xavflar va muhim jihatlar
- O'z nusxangiz bo'lmasa, kelishilgan haq to'lash shartlari va mehnat vazifasini isbotlash qiyin.
- Qonuniy asossiz muddatli shartnoma «muddati tugagani» sababli ishdan bo'shatish bilan yakunlanishi mumkin — uni uch oy ichida nizolash kerak.
- Ro'yxatga olinmagan shartnoma elektron mehnat daftarchasida, demak tasdiqlangan mehnat stajida ham aks etmaydi.
- Holatingizni yomonlashtiradigan noqulay shartlar haqiqiy emas, ammo buni odatda nizoda isbotlashga to'g'ri keladi.
Misol: «hammaga bir yilga imzolatamiz»
Shahzodni yirik savdo tarmog'iga savdo menejeri lavozimiga taklif qilishdi. Kadrlar bo'limi keyinchalik uzaytirish sharti bilan bir yillik muddatli shartnoma taklif qiladi va barcha xodimlar shunday rasmiylashtirilishini aytadi.
Qanday harakat qilish kerak
Shahzod muddatli shartnoma asosini so'raydi. Ish doimiy, tarmoq esa mikrofirma emas, demak MK 112 va 113-moddalaridagi asoslar yo'q va bunday shartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (MK 111-moddasi). U shartnomada to'liq maosh va ustamalarni ko'rsatishni so'raydi, o'z nusxasini oladi va «Yagona milliy mehnat tizimi»da ro'yxatdan o'tganini tekshiradi. Bir yildan keyin shartnomani «muddati tugagani sababli» bekor qilishmoqchi bo'lsa, da'vo uchun uch oyi bo'ladi, muddatning asosliligini esa ish beruvchi isbotlashi kerak.
Ko'p beriladigan savollar
Mehnat shartnomasini elektron shaklda tuzish mumkinmi?
Ha. Shartnomaning yozma shakli qog'oz yoki elektron bo'lishi mumkin, elektron shartnoma «Yagona milliy mehnat tizimi» idoralararo dasturiy-apparat majmuida rasmiylashtiriladi (MK 106-moddasi).
Muddatli mehnat shartnomasi eng ko'pi bilan qancha muddatga tuziladi?
Uch yildan oshmaydigan muddatga (MK 110-moddasi). Asos bo'lsa, uni uzaytirish mumkin, ammo jami muddat besh yildan oshmasligi kerak, aks holda, qonunda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, shartnoma nomuayyan muddatli deb topiladi (MK 111-moddasi).
Shartnomada ish haqi ko'rsatilmagan bo'lsa, nima qilish kerak?
Bu shartnomani tuzilmagan deb hisoblashga asos emas. U shartnomaning ajralmas qismi bo'ladigan yozma qo'shimcha kelishuv bilan to'ldirilishi kerak (MK 104-moddasi). Ish beruvchidan shunday kelishuvni rasmiylashtirishni so'rang.
Ish beruvchi menga mehnat shartnomasining nusxasini berishi shartmi?
Ha. Bir nusxa xodimga beriladi, uni olganligi ish beruvchida qoladigan nusxadagi xodimning imzosi bilan tasdiqlanadi (MK 106-moddasi).
Mehnat shartnomasini ro'yxatdan o'tkazish shartmi?
Ha. Mehnat shartnomasini tuzish, o'zgartirish va bekor qilish «Yagona milliy mehnat tizimi»da majburiy ro'yxatdan o'tkaziladi (MK 109-moddasi). Bu ish beruvchining majburiyati (MK 25-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 103–109-moddalar — mehnat shartnomasining mazmuni, shakli va ro'yxatga olinishilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 110–113-moddalar — mehnat shartnomasining muddatilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 123–129-moddalar — ishga qabul qilishlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.