Qisqacha
Kasallik davrida xodim ishdan ozod qilinadi, ish beruvchi esa qonunchilikda belgilangan tartibda o'rtacha ish haqi yoki uning bir qismi miqdorida vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasini to'lashi shart. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davrida xodimni ish beruvchining tashabbusi bilan ishdan bo'shatish mumkin emas — tashkilot tugatilishi va yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishi bundan mustasno. Ta'tilda kasal bo'lsangiz, ta'til uzaytiriladi yoki ko'chiriladi, kasallik kunlari esa sinov muddatiga qo'shilmaydi. Nafaqa to'lashdan bo'yin tovlaganlik uchun 10 BHMdan 15 BHMgacha jarima belgilangan.
- Nafaqani kim to'laydi
- Ish beruvchi, qonunchilikda belgilangan tartibda
- Nafaqa miqdori
- O'rtacha ish haqi yoki uning bir qismi
- Kasallik davrida bo'shatish
- Ish beruvchi tashabbusi bilan taqiqlanadi, tugatish bundan mustasno
- Nafaqani to'lamaslik uchun jarima
- 10 BHMdan 15 BHMgacha (4 400 000 so'm – 6 600 000 so'm)
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri — xodim mehnat majburiyatlarini bajarishdan ozod etiladigan vaqt bo'lib, u dam olish vaqti hisoblanmaydi (MK 202-moddasi). Mehnat kodeksi ish beruvchining majburiyatlari qatorida qonunchilikda belgilangan tartibda o'rtacha ish haqi yoki uning bir qismi miqdorida vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik bo'yicha nafaqa to'lashni to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatgan (MK 281-moddasi).
Kodeks bu nafaqani ijtimoiy sug'urta bo'yicha to'lovlar qatoriga kiritadi: masalan, masofadan turib ishlovchi xodim uni olish uchun zarur hujjatlarning aslini ish beruvchiga xabarnomali buyurtma xat bilan yuboradi, o'rindosh esa ularning nusxalarini yuboradi (MK 460-moddasi). Nafaqaning aniq miqdori va tayinlash tartibini Mehnat kodeksi belgilamaydi, qonunchilikka havola qiladi, shuning uchun hisob-kitobni buxgalteriyadan so'ragan ma'qul.
- Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi olingan kunlar o'rtacha ish haqini hisoblashdan chiqarib tashlanadi, shuning uchun kasallik, masalan, keyingi ta'til pulini kamaytirmaydi (MK 257-moddasi).
- Ko'pchilik davlat nafaqalaridan farqli o'laroq, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi soliq solish uchun jami daromadga kiritiladi (SK 369-moddasi).
- Agar mehnatga qobiliyatsizlik ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi tufayli yuz bersa, ish beruvchi nafaqadan tashqari tibbiy, ijtimoiy va kasbiy reabilitatsiya xarajatlarini cheklar va ma'lumotnomalar bilan tasdiqlangan, haqiqatda qilingan xarajatlardan kam bo'lmagan miqdorda qoplaydi (MK 291-moddasi).
Kasallik davrida qanday kafolatlar amal qiladi
- Ishdan bo'shatish taqiqi. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davrida mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilish mumkin emas. Tashkilot (bo'linma) tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishi bundan mustasno (MK 163-moddasi).
- Kasal bo'lgan vaqtingizda ishdan bo'shatish haqidagi ogohlantirish muddati o'tmaydi: mehnatga qobiliyatsizlik davrlari unga kiritilmaydi, tashkilot tugatilishi bundan mustasno (MK 165-moddasi).
- Ta'til. Ta'tildan oldin kasal bo'lsangiz, ish beruvchi bilan kelishib yangi muddat belgilanadi; ta'til davomida kasal bo'lsangiz, ta'til kasallik kunlariga uzaytiriladi yoki foydalanilmagan qismi ko'chiriladi. Kasallik haqida ish beruvchini yozma xabardor qilish kerak (MK 229-moddasi).
- Sinov muddati. Mehnatga qobiliyatsizlik davri sinov muddatiga qo'shilmaydi (MK 130-moddasi).
- Oilaning betob a'zosini parvarishlash. Tibbiy xulosaga ko'ra oilaning betob a'zosini parvarishlayotgan xodim iltimos qilsa, ish beruvchi unga to'liqsiz ish vaqti belgilashi shart (MK 398-moddasi).
Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik, homiladorlik va tug'ish nafaqalarini belgilangan miqdorlarda to'lash majburiyatidan bo'yin tovlash 10 BHMdan 15 BHMgacha (4 400 000 so'm – 6 600 000 so'm), bir yil ichida takroran sodir etilsa — 15 BHMdan 30 BHMgacha (6 600 000 so'm – 13 200 000 so'm) jarimaga sabab bo'ladi (MJtKning 49³-moddasi). Bunday ishlarni Davlat mehnat inspeksiyasining mansabdor shaxslari ko'rib chiqadi (MJtKning 255-moddasi).
Nafaqa to'lanmasa yoki ishdan bo'shatishsa
Nafaqa xodimga to'lanishi lozim bo'lgan to'lov, shuning uchun uni kechiktirgani uchun ish beruvchi aybi bor-yo'qligidan qat'i nazar har bir kun uchun pulli kompensatsiya to'lashi shart (MK 333-moddasi). To'lovni Davlat mehnat inspeksiyasi, mehnat nizolari bo'yicha komissiya yoki sud orqali talab qilish mumkin. Mehnat munosabatlaridan kelib chiqadigan talablar bo'yicha da'vogarlar davlat bojidan ozod qilinadi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 8-moddasi).
Ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatish buyrug'i kasallik kunlariga to'g'ri kelsa, uni buyruq nusxasi topshirilgan kundan uch oy ichida sudda nizolash mumkin. To'lovlar bo'yicha nizolarda muddat — huquq buzilganini bilgan yoki bilishingiz kerak bo'lgan kundan olti oy (MK 560-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Kasallik yoki jarohat tufayli vaqtincha ishlay olmaydigan, mehnat shartnomasi bo'yicha ishlovchi xodimlar.
- Nafaqa uchun hujjatlarni pochta orqali yuboradigan masofadan turib ishlovchilar va o'rindoshlar.
- Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligidan jabrlanganlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Kasal bo'lganingizni ish beruvchiga darhol xabar qiling va tasdig'ini saqlang: ish chatidagi xabar, xat, qo'ng'iroqdan keyin yozma xabarnoma. Mehnatga layoqatsizlikni tasdiqlovchi hujjatning aslini topshiring, o'zingizda nusxasi yoki surati qolsin. Sanalar qanchalik yaxshi hujjatlashtirilgan bo'lsa, ishga chiqmaslik va nafaqa miqdori bo'yicha nizolarga shunchalik kam asos qoladi.
Mehnat kodeksi nafaqa «o'rtacha ish haqi yoki uning bir qismi miqdorida» to'lanishini aytadi, aniq foizni esa ijtimoiy sug'urta qonunchiligi belgilaydi. Buxgalteriyadan hisob-kitobni ko'rsatishni so'rang: nafaqa qaysi o'rtacha ish haqidan va qaysi kunlar uchun hisoblangan. To'lovning kechiktirilishi MK 333-moddasi bo'yicha kompensatsiya talab qilishga asos bo'ladi.
Kasallik paytida ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatish — eng ochiq-oydin qoidabuzarliklardan biri, agar tashkilot tugatilmayotgan bo'lsa. Vaziyatni tushunib olmaguningizcha orqa sana bilan «o'z xohishiga ko'ra» ariza va bekor qilish kelishuvlarini imzolamang: MK 163-moddasidagi taqiq faqat ish beruvchining tashabbusiga taalluqli, bu asoslarga esa tatbiq etilmaydi.
Ishlab chiqarishdagi jarohatda davolanish va reabilitatsiya uchun barcha cheklarni to'plang — ish beruvchi haqiqatdagi xarajatlarni qoplashi shart. Ish beruvchi to'lovlarni cho'zsa yoki jarohatning ish bilan bog'liqligini nizolasa, vaziyatni oldindan yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qilgan ma'qul.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Mehnatga layoqatsizlikni tasdiqlating
Tibbiyot muassasasidan kasallik davrini tasdiqlovchi hujjatni so'rang va uning nusxasini saqlang.
Ish beruvchini xabardor qiling
Rahbaringizga birinchi kunning o'zidayoq xabar bering. Kasallik ta'tilga to'g'ri kelsa, ta'til uzaytirilishi yoki ko'chirilishi uchun buni yozma qiling (MK 229-moddasi).
Hujjatlarni topshiring
Sog'aygach hujjatning aslini kadrlar bo'limi yoki buxgalteriyaga topshiring. Masofadan turib ishlovchi xodim aslini xabarnomali buyurtma xat bilan yuboradi (MK 460-moddasi).
Nafaqa hisoblanganini tekshiring
Kasallik kunlari va summani buxgalteriya hisob-kitobi bilan solishtiring. Summa kam tuyulsa, yozma hisob-kitob so'rang.
Nafaqa to'lanmasa
Nafaqa va kechiktirish uchun kompensatsiyani to'lash haqida yozma talab yuboring, so'ngra mehnat inspeksiyasiga, mehnat nizolari bo'yicha komissiyaga yoki sudga davlat bojisiz murojaat qiling.
Muddatlar
- Kasallikda bo'shatishni nizolash
- Buyruq nusxasi topshirilgan kundan 3 oy
- To'lanmagan nafaqa bo'yicha nizo
- Huquq buzilganini bilgan kundan 6 oy
Xavflar va muhim jihatlar
- Ish beruvchi xabardor qilinmasa va hujjatlar topshirilmasa, ishga chiqmaslik sabablari va nafaqa to'lash bo'yicha nizolar kelib chiqadi.
- Tashkilot tugatilganda yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatganda kasallik paytida ham ishdan bo'shatishlari mumkin.
- Ta'tildagi kasallik haqida yozma xabar berilmasa, ta'til uzaytirilmasligi mumkin.
- Nafaqa o'rtacha ish haqi yoki uning bir qismidan hisoblanadi, shuning uchun odatdagi ish haqidan kam bo'lishi mumkin.
Misol: ta'tilda kasal bo'lib qoldi
Toshkentdagi savdo kompaniyasi menejeri Madina 1-iyundan yillik ta'tilga chiqdi, 5-iyunda esa kasal bo'lib, yetti kun davolandi. Ishga qaytgach, kasallik kunlari uchun nafaqa hisoblanmaganini bildi.
Qanday harakat qilish kerak
Madina kasal bo'lgan kuniyoq ish beruvchini yozma xabardor qilgan, shuning uchun ta'til yetti kunga uzaytiriladi yoki taraflar kelishuviga ko'ra foydalanilmagan qismi ko'chiriladi (MK 229-moddasi). Ish beruvchi unga vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasini to'lashi shart (MK 281-moddasi). Madina nafaqa va kechiktirish uchun kompensatsiyani to'lash haqida yozma talab beradi (MK 333-moddasi), javob bo'lmasa — MJtKning 49³-moddasi bo'yicha ishlarni ko'radigan Davlat mehnat inspeksiyasiga shikoyat qiladi.
Ko'p beriladigan savollar
O'zbekistonda kasallik varaqasini kim to'laydi?
Mehnat kodeksi ish beruvchini qonunchilikda belgilangan tartibda o'rtacha ish haqi yoki uning bir qismi miqdorida vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik nafaqasini to'lashga majbur qiladi (MK 281-moddasi).
Kasallik varaqasida bo'lganda ishdan bo'shatish mumkinmi?
Ish beruvchining tashabbusi bilan — yo'q. Tashkilot (bo'linma) tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkorning faoliyatini tugatishi bundan mustasno (MK 163-moddasi).
Ta'til paytida kasal bo'lib qolsam, ta'tilim nima bo'ladi?
Ta'til kasallik kunlariga uzaytiriladi yoki ish beruvchi bilan kelishib foydalanilmagan qismi boshqa muddatga ko'chiriladi. Kasallik haqida ish beruvchini yozma xabardor qilish kerak (MK 229-moddasi).
Kasallik nafaqasidan soliq olinadimi?
Ha, ko'pchilik davlat nafaqalaridan farqli o'laroq, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi jami daromadga kiritilmaydigan daromadlar ro'yxatiga kirmaydi (SK 369-moddasi).
Nafaqani to'lamagan ish beruvchiga nima tahdid soladi?
10 BHMdan 15 BHMgacha, bir yil ichida takroran — 15 BHMdan 30 BHMgacha jarima (MJtKning 49³-moddasi). Bundan tashqari, to'lov kechiktirilgani uchun xodimga har bir kun uchun kompensatsiya to'lanadi (MK 333-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 281-modda — vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 163-modda — kasallik davrida ishdan bo'shatishni taqiqlashlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtK 49³-modda — nafaqalarni to'lashdan bo'yin tovlashlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SK 369-modda — jami daromadga kiritilmaydigan daromadlarlex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 8-modda — mehnat nizolarida davlat bojidan ozod qilishlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.