Qisqacha
Homiladorlik va tug'ish ta'tili tug'ruqqacha 70 kalendar kun va tug'ruqdan keyin 56 kun — jami 126 kun, tug'ish qiyin kechganda yoki ikki va undan ortiq bola tug'ilganda esa tug'ruqdan keyin 70 kun davom etadi. Bu davrda qonunchilikda belgilangan, lekin o'rtacha oylik ish haqining 75 foizidan kam bo'lmagan nafaqa to'lanadi. Undan keyin xohishga ko'ra bolani ikki yoshga to'lguniga qadar nafaqa bilan, so'ngra uch yoshga to'lguniga qadar ish haqi saqlanmagan holda parvarishlash ta'tili beriladi; undan ota, buvi, buva yoki bolani haqiqatda parvarishlayotgan boshqa qarindosh ham foydalanishi mumkin. Homilador ayolni ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatish mumkin emas, tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishi bundan mustasno.
- Homiladorlik va tug'ish ta'tili
- Tug'ruqqacha 70 kun + keyin 56 kun (qiyin tug'ruq yoki egizakda 70)
- Nafaqa
- O'rtacha oylik ish haqining kamida 75 foizi
- Bolani parvarishlash ta'tili
- 2 yoshgacha nafaqa bilan, 3 yoshgacha haqsiz
- Homiladorni bo'shatish
- Ish beruvchi tashabbusi bilan taqiqlanadi, tugatish bundan mustasno
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Homiladorlik va tug'ish ta'tili
Ayolga tug'ruqqacha yetmish kalendar kun va tug'ruqdan keyin ellik olti kalendar kun, tug'ish qiyin kechgan yoki ikki va undan ortiq bola tug'ilgan taqdirda tug'ruqdan keyin yetmish kalendar kun homiladorlik va tug'ish ta'tili beriladi. Ta'til jamlangan holda hisoblanadi va tug'ruqqacha haqiqatda foydalanilgan kunlar sonidan qat'i nazar to'liq beriladi. Nafaqa qonunchilikda belgilangan, lekin o'rtacha oylik ish haqining yetmish besh foizidan kam bo'lmagan miqdorda to'lanadi, uni tayinlash tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (MK 404-moddasi).
Yangi tug'ilgan bolani farzandlikka olgan yoki unga vasiy etib tayinlangan xodimga farzandlikka olingan kundan boshlab bola tug'ilganidan keyin ellik olti kalendar kun (ikki va undan ortiq bola farzandlikka olinganda — yetmish kun) o'tguniga qadar o'rtacha oylik ish haqining kamida 75 foizi miqdorida nafaqa bilan ta'til beriladi (MK 406-moddasi).
- Homiladorlik va tug'ish ta'tili ijtimoiy ta'til: u ish staji va ish joyidan qat'i nazar beriladi, asoslar yuzaga kelganda ish beruvchi uni berishi shart (MK 237 va 239-moddalari).
- Barcha ijtimoiy ta'tillar davrida xodimning avvalgi ish joyi (lavozimi) saqlanadi, ularni pulga almashtirish mumkin emas (MK 239-moddasi).
- Yillik ta'til ayolning xohishiga ko'ra homiladorlik va tug'ish ta'tilidan oldin yoki keyin, ishlaydigan eriga esa xotinining homiladorlik va tug'ish ta'tili davrida beriladi (MK 228 va 400-moddalari).
Bolani ikki va uch yoshgacha parvarishlash ta'tili
Homiladorlik va tug'ish ta'tili tugagach, ayolning xohishiga ko'ra unga bola ikki yoshga to'lguniga qadar Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda nafaqa to'lanadigan parvarishlash ta'tili, shuningdek uch yoshga to'lguniga qadar ish haqi saqlanmaydigan qo'shimcha ta'til beriladi (MK 405-moddasi).
- Bolani parvarishlash ta'tillaridan to'liq yoki qismlarga bo'lib bolaning otasi, buvisi, buvasi, bolani haqiqatda parvarishlayotgan boshqa qarindoshi yoki vasiysi ham foydalanishi mumkin.
- Parvarishlash ta'tili davrida to'liqsiz ish vaqti sharoitida yoki ish beruvchi bilan kelishib uyda ishlash mumkin — nafaqa olish huquqi saqlanadi.
- Ish joyi (lavozim) saqlanadi; bu ta'tillar mehnat stajiga qo'shiladi, lekin jami olti yildan ko'p emas.
- Keyingi yillik ta'til huquqini beruvchi stajga parvarishlash ta'tili vaqti, agar jamoa, mehnat shartnomasi yoki ichki hujjatda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, qo'shilmaydi (MK 405-moddasi).
Ishdagi va ishdan bo'shatishdagi kafolatlar
- Homiladorlik yoki farzandlari borligi sababli ishga olishni rad etish, ishdan bo'shatish yoki ish haqini kamaytirish taqiqlanadi. Homilador ayol talab qilsa, ish beruvchi ishga olishni rad etish sabablarini uch kun ichida yozma asoslab berishi shart (MK 392-moddasi).
- Tibbiy xulosaga ko'ra homilador ayolning ish normalari kamaytiriladi yoki u o'rtacha ish haqi saqlangan holda yengilroq ishga o'tkaziladi; masala hal bo'lguncha u o'rtacha ish haqi saqlangan holda ishdan ozod qilinadi (MK 394-moddasi).
- Tug'ruqqacha parvarish (skrining, majburiy ko'riklar) uchun ish beruvchi o'rtacha ish haqi saqlangan holda qo'shimcha bo'sh kunlar berishi shart (MK 403-moddasi).
- Homiladorlar va o'n to'rt yoshgacha bolaning ota-onasidan biri tungi, ish vaqtidan tashqari, dam olish kunidagi ishlarga va xizmat safariga faqat yozma roziligi bilan jalb qilinadi (MK 396-moddasi); iltimosiga ko'ra ish beruvchi ularga to'liqsiz ish vaqti belgilashi shart (MK 398-moddasi).
- Ikki yoshgacha bolaning ota-onasidan biriga kamida har uch soatda, har biri kamida o'ttiz daqiqadan haq to'lanadigan ovqatlantirish tanaffuslari beriladi (MK 407-moddasi).
Homilador ayolni ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatishga, tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishidan tashqari, yo'l qo'yilmaydi. Muddatli shartnoma homiladorlik davrida tugasa, ish beruvchi yozma ariza va tibbiy ma'lumotnomaga ko'ra uni homiladorlik tugaguniga, homiladorlik va tug'ish ta'tili berilganda esa shu ta'til oxirigacha uzaytirishi shart (MK 408-moddasi). Uch yoshgacha bolasi bor ayol yoki bunday bolani yolg'iz tarbiyalayotgan ota (vasiy) bilan shartnomani ish beruvchi tashabbusi bilan faqat MK 161-moddasi ikkinchi qismining 1, 4 va 5-bandlari bo'yicha — tugatishda, majburiyatlarni muntazam yoki bir marta qo'pol buzganda bekor qilish mumkin (MK 409-moddasi).
Homiladorlik va tug'ish nafaqasini to'lashdan bo'yin tovlash uchun 10 BHMdan 15 BHMgacha (4 400 000 so'm – 6 600 000 so'm) jarima belgilangan (MJtKning 49³-moddasi). Ayolni homiladorligi yoki shaxsni yosh bolani parvarish qilayotganligi sababli bila turib g'ayriqonuniy ravishda ishga olishdan bosh tortish yoki ishdan bo'shatish jinoyat hisoblanadi: 25 BHMgacha jarima, uch yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoki axloq tuzatish ishlari (JKning 148-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Homilador xodimlar va bola tug'gan yoki farzandlikka olgan ayollar.
- Bolani haqiqatda parvarishlayotgan otalar, buvilar, buvalar va vasiylar.
- Ishdan bo'shatishning alohida qoidalari himoya qiladigan, uch yoshgacha bolasi bor xodimlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Bilish kerak bo'lgan asosiy narsa: o'rtacha oylik ish haqining 75 foizi — Kodeks belgilagan homiladorlik va tug'ish nafaqasining quyi chegarasi, hisoblashning aniq tartibini esa Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. Buxgalteriyadan hisob-kitobni ko'rsatishni so'rang va u bu chegaradan past emasligini tekshiring.
Homiladorlik haqida ish beruvchiga yozma xabar bering va ma'lumotnoma ilova qiling — aynan shu paytdan boshlab ish beruvchi bilmaganligini ro'kach qila olmaydi. Bu ayniqsa muddatli shartnomada muhim: homiladorlik oxirigacha uzaytirish sizning yozma arizangiz va tibbiy ma'lumotnoma asosida amalga oshiriladi.
Bolani parvarishlash ta'tili — moslashuvchan vosita. Uni qarindoshlar o'rtasida bo'lish, nafaqani saqlagan holda to'liqsiz kunga chiqish yoki uyda ishlash mumkin. Lekin hisobga oling: parvarishlash vaqti odatda keyingi yillik ta'til uchun stajga kirmaydi.
Homiladorlik paytida yoki dekretdan keyin «o'z xohishingiz bilan keting» degan bosim tez-tez uchraydi. O'z tashabbusi bilan bo'shash haqidagi ariza ish beruvchi tashabbusi bilan bo'shatish taqiqi bilan himoyalanmaydi, shuning uchun uni bosim ostida imzolamang. Agar baribir ishdan bo'shatishsa, ishga tiklash haqidagi da'vo muddati buyruq nusxasi topshirilgan kundan uch oy (MK 560-moddasi). Vaziyatingizni oldindan yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qilish mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Homiladorlik haqida yozma xabar bering
Ish beruvchiga ariza va tibbiy ma'lumotnoma topshiring, qabul belgisi qo'yilgan nusxani o'zingizda saqlang.
Homiladorlik davridagi huquqlardan foydalaning
Zarur bo'lsa, tibbiy xulosaga ko'ra yengilroq ish, majburiy ko'riklar uchun bo'sh kunlar yoki to'liqsiz ish vaqtini so'rang.
Homiladorlik va tug'ish ta'tilini rasmiylashtiring
Tibbiy hujjat bilan ariza bering. Ta'til 126 kun (qiyin tug'ruq yoki egizakda 140 kun) bo'lib, to'liq beriladi.
Nafaqani tekshiring
Nafaqa o'rtacha oylik ish haqingizning 75 foizidan kam bo'lishi mumkin emas (MK 404-moddasi). Yozma hisob-kitob so'rang.
Parvarishlash ta'tiliga kim chiqishini hal qiling
Ona, ota, buvi, buva yoki bolani haqiqatda parvarishlayotgan boshqa qarindosh — ariza asosida. Ta'tilni bo'lish va to'liqsiz ish kuni bilan qo'shib olib borish mumkin.
O'z joyingizga qayting
Ish joyi saqlanadi. Sizni bo'shatishgan yoki avvalgi ishga qo'yishmayotgan bo'lsa, mehnat inspeksiyasiga yoki sudga murojaat qiling.
Muddatlar
- Tug'ruqqacha ta'til
- 70 kalendar kun
- Tug'ruqdan keyingi ta'til
- 56 kun, qiyin tug'ruq yoki egizakda — 70
- Nafaqa bilan parvarishlash ta'tili
- Bola 2 yoshga to'lguncha
- Haqsiz parvarishlash ta'tili
- Bola 3 yoshga to'lguncha
- Ishga olishni rad etish asosi
- Talabdan keyin 3 kun
Xavflar va muhim jihatlar
- Yozma xabar va ma'lumotnomasiz ish beruvchi homiladorlikni bilganini isbotlash qiyinroq.
- Tashkilot tugatilganda yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatganda homilador ayolni ham bo'shatishlari mumkin.
- Bosim ostida imzolangan «o'z xohishiga ko'ra» arizani nizolash ish beruvchi tashabbusi bilan bo'shatishdan ko'ra qiyinroq.
- Bolani parvarishlash ta'tili vaqti umumiy qoidaga ko'ra keyingi yillik ta'til uchun stajga qo'shilmaydi.
Misol: muddatli shartnoma va homiladorlik
Shahnoza Buxoroda marketolog bo'lib mart oyida tugaydigan muddatli mehnat shartnomasi asosida ishlaydi. Yanvarda u homiladorligini biladi, ish beruvchi esa shartnomani uzaytirmasligini aytadi.
Qanday harakat qilish kerak
Shahnoza shartnomani uzaytirish haqida yozma ariza beradi va tibbiy ma'lumotnoma ilova qiladi. Ish beruvchi shartnomani homiladorlik tugaguniga, u homiladorlik va tug'ish ta'tiliga chiqqanda esa shu ta'til oxirigacha uzaytirishi shart (MK 408-moddasi). Ish beruvchining so'roviga ko'ra, lekin uch oyda ko'pi bilan bir marta, Shahnoza homiladorlik haqida ma'lumotnoma taqdim etadi. Agar uni baribir ishdan bo'shatishsa, u uch oy ichida sudga murojaat qiladi, homiladorlik sababli rad etish esa jinoiy javobgarlikka ham olib kelishi mumkin (JKning 148-moddasi).
Ko'p beriladigan savollar
O'zbekistonda dekret ta'tili qancha davom etadi?
Homiladorlik va tug'ish ta'tili — tug'ruqqacha 70 kalendar kun va keyin 56 kun, qiyin tug'ruqda yoki ikki va undan ortiq bola tug'ilganda tug'ruqdan keyin 70 kun (MK 404-moddasi). So'ngra bolani ikki yoshgacha nafaqa bilan va uch yoshgacha haqsiz parvarishlash ta'tilini olish mumkin (MK 405-moddasi).
Homiladorlik va tug'ish nafaqasi qancha?
Miqdori qonunchilikda belgilanadi, lekin o'rtacha oylik ish haqining 75 foizidan kam bo'lishi mumkin emas. Uni tayinlash va to'lash tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (MK 404-moddasi).
Ota bolani parvarishlash ta'tiliga chiqishi mumkinmi?
Ha. Bolani ikki va uch yoshgacha parvarishlash ta'tilidan to'liq yoki qismlarga bo'lib ota, buvi, buva, bolani haqiqatda parvarishlayotgan boshqa qarindosh yoki vasiy foydalanishi mumkin (MK 405-moddasi).
Homilador ayolni ishdan bo'shatish mumkinmi?
Ish beruvchi tashabbusi bilan — yo'q, tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini tugatishi bundan mustasno (MK 408-moddasi). Homiladorlik sababli bila turib g'ayriqonuniy bo'shatish jinoyat hisoblanadi (JKning 148-moddasi).
Bolani parvarishlash ta'tilida ish joyi saqlanadimi?
Ha. Bolani parvarishlash ta'tillari davrida xodimning ish joyi (lavozimi) saqlanadi, ta'tillar esa mehnat stajiga jami olti yildan ko'p bo'lmagan muddatda qo'shiladi (MK 405-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 404–406-moddalar — homiladorlik va tug'ish hamda bolani parvarishlash ta'tillarilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 392–409-moddalar — homiladorlar va ota-onalar uchun kafolatlarlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtK 49³-modda — homiladorlik va tug'ish nafaqasini to'lashdan bo'yin tovlashlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi — JK 148-modda — mehnat qilish huquqini buzishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.