Homilador ayolni yoki yosh bolali onani ishdan bo'shatish mumkinmi

Qonunda nima deyilgan

Homiladorlik yoki farzandlar borligi bilan bog'liq sabablarga ko'ra ishga qabul qilishni rad etish, ishdan bo'shatish yoki ish haqini kamaytirish taqiqlanadi (Mehnat kodeksi, MKning 392-moddasi). Homilador ayollar va uch yoshgacha bolasi bor xodimlar uchun kafolatlarga rioya qilmasdan bo'shatish to'g'ridan-to'g'ri taqiqlangan (MKning 163-moddasi).

Homilador ayol bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilishga yo'l qo'yilmaydi, bundan tashkilot (uning alohida bo'linmasi) tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatining tugatilishi mustasno (MKning 408-moddasi). Demak, homilador ayolni na qisqartirish, na lavozimga muvofiq emaslik, na intizomiy nojo'ya harakat uchun bo'shatib bo'lmaydi.

Uch yoshgacha bolasi bor ayol va uch yoshgacha bolani yolg'iz tarbiyalayotgan ota (vasiy) bilan shartnomani ish beruvchi tashabbusi bilan faqat tugatish, mehnat majburiyatlarini muntazam yoki bir marta qo'pol buzish asosida bekor qilish mumkin (MKning 409-moddasi). Bola uch yoshga to'lguncha parvarishlash ta'tilidan qaytgan xodimni chiqqan kundan boshlab bir yil davomida malakasi yetarli emasligi uchun bo'shatib bo'lmaydi.

Bo'shatilganda bu xodimlarning homiladorlik va tug'ish nafaqasi yoki bola parvarishlash nafaqasini olish huquqi saqlanib qoladi (MKning 408 va 409-moddalari).

Muddatli shartnoma va homiladorlik

Muddatli shartnoma muddati homiladorlik davrida tugasa, ish beruvchi ayolning yozma arizasi va tibbiy ma'lumotnomasiga binoan uni homiladorlik tugaguniga qadar, homiladorlik va tug'ish ta'tili berilgan bo'lsa — shu ta'til oxirigacha uzaytirishi shart (MKning 408-moddasi). Ish beruvchining so'roviga ko'ra, lekin uch oyda ko'pi bilan bir marta homiladorlik ma'lumotnoma bilan tasdiqlanadi.

Istisno — boshqa xodim yo'qligi vaqtiga tuzilgan shartnoma: ayolni uning yozma roziligi bilan homiladorlik tugaguniga qadar sog'lig'iga mos boshqa ishga o'tkazish imkoni bo'lmasa, uni bekor qilish mumkin. Homiladorlik tugaganidan keyin ayol ishlashda davom etsa, ish beruvchi buni bilgan yoki bilishi kerak bo'lgan kundan bir hafta ichida shartnomani muddati tugagani sababli bekor qilishga haqli.

Ta'tillar va boshqa kafolatlar

• Homiladorlik va tug'ish ta'tilida hamda bola parvarishlash ta'tilida ish joyi saqlanadi, tugatishdan tashqari hollarda ish beruvchi tashabbusi bilan bo'shatish taqiqlanadi (MKning 163 va 215-moddalari).
• Bola ikki yoshga to'lguncha parvarishlash ta'tili nafaqa bilan to'lanadi, uch yoshgacha esa ish haqi saqlanmaydigan qo'shimcha ta'til olish mumkin; ulardan ota, buvi, bobo, boshqa qarindosh yoki vasiy ham foydalanishi mumkin (MKning 405-moddasi).
• Homilador ayollar, uch yoshgacha bolasi bor ayollar va yolg'iz otalar sinov muddati bilan ishga qabul qilinmaydi (MKning 129-moddasi).
• Shtat qisqarishida malakasi teng bo'lganlar orasida qaramog'ida ikki va undan ortiq kishi bo'lgan xodimlarga afzallik beriladi (MKning 167-moddasi) — bu uch yoshdan katta bolalarning ota-onalari uchun muhim.
• Tugatish umumiy kafolatlarni bekor qilmaydi: ikki oy oldin ogohlantirish yoki uning o'rniga kompensatsiya va ishdan bo'shatish nafaqasi (MKning 165 va 173-moddalari).

Qonun buzilib bo'shatilgan bo'lsa

Ishga tiklash nizolari va o'zini kamsitilgan deb hisoblovchi shaxslarning nizolari bevosita sudda ko'riladi (MKning 558-moddasi). Ishga tiklash haqidagi da'vo buyruq nusxasi topshirilgandan keyin uch oy ichida beriladi (MKning 560-moddasi).

Bo'shatish qonuniyligini ish beruvchi isbotlashi kerak. Xodimni ishga tiklagan sud majburiy progul uchun o'rtacha ish haqini undiradi va ma'naviy ziyon kompensatsiyasini undirishi mumkin (MKning 174-moddasi). Xodim sud xarajatlarini to'lamaydi (MKning 562-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

• Nomuayyan yoki muddatli shartnoma bilan ishlayotgan homilador ayollar.
• Uch yoshgacha bolasi bor ayollar, jumladan bola parvarishlash ta'tilidagilar.
• Uch yoshgacha bolani yolg'iz tarbiyalayotgan otalar va vasiylar.
• Qisqartirish yoki bo'shatishni rejalashtirayotgan ish beruvchilar.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Ish beruvchiga yozma xabar bering

   Homiladorlik haqidagi ma'lumotnomani yoki bolaning tug'ilganlik haqidagi guvohnomasi nusxasini topshiring va qabul belgisini oling.

2. 2

   Muddatli shartnomani uzaytirishni so'rang

   Shartnoma homiladorlik davrida tugasa, uzaytirish haqida yozma ariza bering va tibbiy ma'lumotnomani ilova qiling.

3. 3

   Bosim ostida hujjatlarga imzo qo'ymang

   «O'z xohishiga ko'ra» ariza va taraflar kelishuvi sizni bo'shatishdan himoyadan mahrum qiladi.

4. 4

   Bo'shatilgan bo'lsangiz, buyruqni tekshiring

   Asosga qarang. Homilador ayol uchun faqat tugatish, uch yoshgacha bolasi bor xodim uchun tugatish yoki aybli qoidabuzarlik mumkin.

5. 5

   Sudga murojaat qiling

   Buyruq nusxasi topshirilgandan keyin uch oy ichida fuqarolik ishlari bo'yicha tuman (tumanlararo) sudiga: ishga tiklash, majburiy progul haqi va ma'naviy ziyon kompensatsiyasini talab qiling.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: bola parvarishlash ta'tilida qisqartirish

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 408-moddasi — homilador ayollar uchun kafolatlarlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
2. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 409-moddasi — uch yoshgacha bolasi bor xodimlar uchun kafolatlarlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
3. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 392, 163-moddalari — kamsitish taqiqi va bo'shatish cheklovlarilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
4. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 174, 558–562-moddalari — sudda himoyalex.uz · 28-oktabr, 2022-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.