Qisqacha
Xodimlar soni yoki shtati qisqarganda ish beruvchi xodimni kamida ikki oy oldin yozma ogohlantirishi (yoki kompensatsiya to'lashi), unga mavjud boshqa ishni taklif qilishi va malakasi yuqoriroq xodimlarning ishda qolishga imtiyozli huquqiga rioya qilishi shart (MKning 144, 165 va 167-moddalari). Homilador ayollarni, uch yoshgacha bolasi bor ayollarni, bunday bolani yolg'iz tarbiyalayotgan otalarni, shuningdek kasallik varaqasi yoki ta'tildagi xodimlarni qisqartirib bo'lmaydi. Bo'shatilgan xodimga stajga qarab o'rtacha ish haqining 50 foizidan 200 foizigacha nafaqa to'lanadi va ish qidirish davrida o'rtacha ish haqi saqlanadi. Olti oy ichida xuddi shunday bo'sh o'rin paydo bo'lsa, ish beruvchi sizni qayta ishga olishi shart.
- Ogohlantirish
- Kamida 2 oy, imzo qo'ydirib
- Ishdan bo'shatish nafaqasi
- O'rtacha oylik ish haqining 50–200 foizi
- Ish qidirish davrida o'rtacha ish haqi
- 2 oygacha, uchinchisi — mehnat organida ro'yxatdan o'tilsa
- Qayta ishga olish
- Bo'sh o'rin 6 oy ichida paydo bo'lsa
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Texnologiya, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etishning o'zgarishi yoki ishlar hajmining qisqarishi bilan bog'liq xodimlar soni yoki shtatining o'zgarishi — ish beruvchi tashabbusi bilan bo'shatish asoslaridan biri (Mehnat kodeksi, MKning 161-moddasi). Bunday bo'shatishga faqat boshqa ishga o'tkazish qoidalariga rioya etilgan holda yo'l qo'yiladi.
Ish beruvchi mutaxassisligingiz va malakangizga mos ishni, u bo'lmasa — mavjud boshqa ishni, doimiy ish bo'lmay, muddatli shartnoma bo'yicha ish bo'lsa — uni taklif qilishi shart (MKning 144-moddasi). Siz o'tkazishdan bosh tortgan, bo'sh o'rinlar bo'lmagan yoki ularning malaka talablariga mos kelmagan holdagina bo'shatish mumkin.
Bo'lajak bo'shatish haqida yozma, imzo qo'ydirib, kamida ikki oy oldin ogohlantiriladi; bu muddat pulli kompensatsiya bilan almashtirilishi mumkin. Ogohlantirish muddatida yangi ish qidirish uchun haftada kamida bir kun ish haqi saqlangan holda ishga chiqmaslik huquqiga egasiz (MKning 165-moddasi).
Kamida ikki oy oldin ish beruvchi kasaba uyushmasi qo'mitasiga bo'shatish haqida xabar beradi, maslahatlashuvlar o'tkazadi va har bir xodim haqidagi ma'lumotlarni mahalliy mehnat organi uchun «Yagona milliy mehnat tizimi»ga kiritadi (MKning 166-moddasi). Jamoa shartnomasi yoki kelishuvida kasaba uyushmasi qo'mitasining roziligi talab qilingan bo'lsa, usiz bo'shatib bo'lmaydi; qo'mita 10 kun ichida javob beradi (MKning 164-moddasi).
Kim ishda qoldiriladi
Ishda qoldirishga imtiyozli huquq malakasi va mehnat unumdorligi yuqoriroq bo'lgan xodimlarga beriladi (MKning 167-moddasi). Ko'rsatkichlar teng bo'lsa, afzallik quyidagilarga beriladi:
- qaramog'ida ikki yoki undan ortiq kishi bo'lgan xodimlarga;
- oilasida mustaqil ish haqi oluvchi boshqa xodimlar bo'lmaganlarga;
- shu ish beruvchida uzoq muddatli stajga ega xodimlarga;
- ishdan ajralmagan holda malaka oshirayotganlarga, shuningdek mutaxassisligi bo'yicha ishlash sharti bilan o'qishni tamomlaganidan keyin uch yil davomida bitiruvchilarga;
- shu ish beruvchida mehnatda mayib bo'lgan yoki kasb kasalligiga uchraganlarga va nogironligi bo'lgan shaxslarga;
- mehnatdagi yutuqlari uchun rag'batlantirilgan va intizomiy jazosi bo'lmagan xodimlarga;
- 1941–1945-yillardagi urush qatnashchilari va ularga tenglashtirilganlarga, radiatsiyaviy avariyalardan jabrlanganlarga.
Bunday holatlar ko'proq bo'lgan xodim ishda qoladi, ularning sanab o'tilish tartibi ahamiyatga ega emas. Jamoa shartnomasi o'z mezonlarini qo'shishi mumkin.
Kimni qisqartirib bo'lmaydi
- Homilador ayollarni — ularni ish beruvchi tashabbusi bilan faqat tugatishda bo'shatish mumkin (MKning 408-moddasi).
- Uch yoshgacha bolasi bor ayollarni va bunday bolani yolg'iz tarbiyalayotgan otalarni (vasiylarni) (MKning 409-moddasi).
- Kasallik, ta'til, xizmat safari, davlat yoki jamoat majburiyatlarini bajarish davridagi xodimlarni (MKning 163-moddasi).
Mulkdor almashganda xodimlar soni yoki shtatini o'zgartirishga faqat mulk huquqi o'tishi davlat ro'yxatidan o'tkazilgandan keyin yo'l qo'yiladi (MKning 156-moddasi).
Qisqartirishdan keyingi to'lovlar va kafolatlar
- Ishdan bo'shatish nafaqasi: ish beruvchidagi staj uch yilgacha bo'lsa — o'rtacha oylik ish haqining kamida 50 foizi, uch yildan besh yilgacha — 75, besh yildan o'n yilgacha — 100, o'n yildan o'n besh yilgacha — 150, o'n besh yildan ortiq — 200 foiz (MKning 173-moddasi).
- Ish qidirish davrida o'rtacha ish haqi — nafaqa hisobga olingan holda ikki oygacha, 30 kalendar kun ichida mahalliy mehnat organida ro'yxatdan o'tilsa — uchinchi oy uchun ham (MKning 100-moddasi).
- Bo'shatish kuni ish haqi va foydalanilmagan ta'til uchun kompensatsiya.
- Qayta ishga olish: bo'shatilganingizdan keyin olti oy ichida o'sha mutaxassislik va malaka bo'yicha bo'sh o'rin paydo bo'lsa, ish beruvchi sizni ishga olishi shart (MKning 102-moddasi).
30 kalendar kun ichida 50 va undan ortiq, 60 kun ichida 200 va undan ortiq yoki 90 kun ichida 500 va undan ortiq xodimni qisqartirish ommaviy hisoblanadi. Qoraqalpog'iston Respublikasi Jo'qorg'i Kengesi, viloyatlar va Toshkent shahar xalq deputatlari Kengashlari ommaviy bo'shatish haqidagi qarorlarni olti oygacha to'xtatib turishi mumkin (MKning 98-moddasi).
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Qisqartirish — eng ko'p tartib-taomil talab qiladigan asos. Ish beruvchi shtatning haqiqatan o'zgarganini, ikki oy oldin ogohlantirilganini, bo'sh o'rinlar taklif qilinganini, imtiyozli huquq hisobga olinganini va kerak bo'lsa kasaba uyushmasi roziligini tasdiqlashi kerak. Har qanday bosqichdagi xato sud uchun dalil, isbotlash yuki esa ish beruvchida (MKning 174-moddasi).
Ish beruvchi bilan yozma muloqot qiling: bo'sh o'rinlar ro'yxatini va shtat jadvali o'zgargani haqidagi ma'lumotlarni so'rang, o'tkazish takliflariga yozma javob bering. Mos ishdan bosh tortish bo'shatishni qonuniy qiladi, shuning uchun rad etishdan oldin taklifni yaxshilab o'ylab ko'ring.
Agar qisqartirish muayyan odamdan qutulish usuliga o'xshasa — lavozim «qisqartirilgan»-u, tez orada o'sha ishga boshqasi olingan bo'lsa, — bo'shatish qonuniyligini tekshirish va qayta ishga olish huquqidan foydalanish uchun asos bor. E'tirozlarni tayyorlash va istiqbolni baholashda yurist yoki Traffic Law AI yordam beradi.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Ogohlantirishni tekshiring
U yozma bo'lishi va bo'shatishdan kamida ikki oy oldin imzo qo'ydirib topshirilishi kerak. Olingan sanani qayd eting.
Himoyalangan maqomingiz haqida xabar bering
Homilador bo'lsangiz, uch yoshgacha bolani tarbiyalayotgan yoki bunday bolani yolg'iz tarbiyalayotgan bo'lsangiz, bu haqda yozma xabar bering va hujjatlarni ilova qiling.
Imtiyozli huquqingizni bildiring
Qaramog'ingizdagilar, staj, o'qish, rag'batlantirishlar haqidagi hujjatlar bilan yozma ariza bering.
Taklif qilingan bo'sh o'rinlarni ko'rib chiqing
Har bir taklifga yozma javob bering. Bo'sh o'rinlar taklif qilinmagan bo'lsa, ularning ro'yxatini so'rang.
Hisob-kitobni tekshiring va ro'yxatdan o'ting
Bo'shatish kuni nafaqa va kompensatsiyalarni tekshiring, so'ng 30 kalendar kun ichida mahalliy mehnat organida ro'yxatdan o'ting.
Buzilishlar ustidan sudga murojaat qiling
Ishga tiklash haqidagi da'vo buyruq nusxasi topshirilgandan keyin uch oy ichida fuqarolik ishlari bo'yicha tuman (tumanlararo) sudiga beriladi; xodim sud xarajatlarini to'lamaydi (MKning 562-moddasi).
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Bo'lajak bo'shatish haqidagi ogohlantirish
- Qaramog'idagilar va oila tarkibi haqidagi hujjatlar
- Diplom, sertifikatlar, rag'batlantirishlar haqidagi hujjatlar
- Homiladorlik haqidagi tibbiy ma'lumotnoma yoki bolaning tug'ilganlik haqidagi guvohnomasi
- Bo'shatish to'g'risidagi buyruq nusxasi va hisob varaqalari
Muddatlar
- Qisqartirish haqida ogohlantirish
- Kamida 2 oy
- Kasaba uyushmasi qo'mitasining javobi
- 10 kun
- Mehnat organida ro'yxatdan o'tish
- Bo'shatilgandan keyin 30 kalendar kun
- Qayta ishga olish huquqi
- Bo'shatilgandan keyin 6 oy
- Ishga tiklash haqidagi da'vo
- Buyruq nusxasi topshirilgandan keyin 3 oy
Xavflar va muhim jihatlar
- Taklif qilingan mos bo'sh o'rindan bosh tortish qisqartirish bo'yicha qonuniy bo'shatishga imkon beradi.
- Qisqartirish o'rniga taraflar kelishuvi, agar kelishuvning o'zida nazarda tutilmagan bo'lsa, MKning 173-moddasi bo'yicha nafaqa huquqini bermaydi.
- 30 kunlik ro'yxatdan o'tish muddatini o'tkazib yuborish uchinchi oy uchun ish haqidan mahrum qiladi.
- Ishga tiklash da'vosi uchun uch oylik muddatni o'tkazib yuborish.
Misol: imtiyozli huquq bo'yicha nizo
Baxtiyor Navoiydagi zavodda to'rt yildan beri muhandis bo'lib ishlaydi, qaramog'ida ikki farzandi bor, jazolari yo'q, tashakkurnomalari bor. Zavod ikkita bir xil muhandislik lavozimidan birini qisqartiradi va aynan Baxtiyorni ogohlantiradi, holbuki ikkinchi muhandisning malakasi xuddi shunday, ammo qaramog'ida hech kim yo'q va rag'batlantirishlari ham yo'q.
Qanday harakat qilish kerak
Malaka va mehnat unumdorligi teng bo'lsa, MKning 167-moddasidagi holatlar — qaramog'idagilar, jazosiz rag'batlantirishlar — ko'proq bo'lgan xodim ishda qoladi. Baxtiyor imtiyozli huquqi haqida yozma ariza berib, hujjatlarni ilova qiladi. Baribir bo'shatilsa, buyruq nusxasi topshirilgandan keyin uch oy ichida ishga tiklash haqida da'vo beradi, ish beruvchi esa tanlov qoidalariga rioya qilinganini isbotlashi kerak bo'ladi (MKning 174-moddasi).
Ko'p beriladigan savollar
Qisqartirish haqida necha oy oldin ogohlantirish kerak?
Kamida ikki oy oldin, yozma va imzo qo'ydirib; buning o'rniga ish beruvchi mutanosib kompensatsiya to'lashi mumkin (MKning 165-moddasi). Ogohlantirish muddatida ish qidirish uchun haftada bir kun ish haqi saqlangan holda ishga chiqmaslik mumkin.
Qisqartirishda ish beruvchi boshqa ish taklif qilishi shartmi?
Ha. U mutaxassisligingiz va malakangizga mos ishni, bo'lmasa — mavjud boshqa ishni, jumladan muddatli shartnoma bo'yicha ishni taklif qilishi kerak. Siz rad etgan, bo'sh o'rin bo'lmagan yoki unga mos kelmagan holdagina bo'shatish mumkin (MKning 144-moddasi).
Kimni qisqartirish mumkin emas?
Homilador ayollarni (MKning 408-moddasi), uch yoshgacha bolasi bor ayollarni va bunday bolani yolg'iz tarbiyalayotgan otalarni (MKning 409-moddasi), shuningdek kasallik, ta'til yoki xizmat safari davridagi xodimlarni (MKning 163-moddasi).
Qisqartirishda qancha to'lanadi?
Stajga qarab o'rtacha oylik ish haqining 50 foizidan 200 foizigacha nafaqa (MKning 173-moddasi), ish haqi va foydalanilmagan ta'til kompensatsiyasi. O'rtacha ish haqi nafaqa bilan birga ikki oygacha, mehnat organida o'z vaqtida ro'yxatdan o'tilsa — uchinchi oy uchun ham saqlanadi (MKning 100-moddasi).
Meni qisqartirib, o'rnimga boshqasini olishlari mumkinmi?
Bo'shatilganingizdan keyin olti oy ichida o'sha mutaxassislik va malaka bo'yicha bo'sh o'rin paydo bo'lsa, ish beruvchi sizni qayta ishga olishi shart (MKning 102-moddasi). Bunday holatlar qisqartirish soxta bo'lganidan ham dalolat berishi mumkin.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 161, 165–167-moddalari — asos, ogohlantirish, imtiyozli huquqlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 144, 163, 164-moddalari — o'tkazish, taqiqlar, kasaba uyushmasi roziligilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 98–102, 173-moddalari — bo'shatilayotgan xodimlar kafolatlarilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
- O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MKning 174, 558–562-moddalari — sudda nizolashishlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.