• Mehnat huquqi •

Ish vaqtidan tashqari ish: qancha mumkin va qanday haq to'lanadi

Yangilangan: Rasmiy manbalar bilan solishtirilgan

Qisqacha

Ish vaqtidan tashqari ish — ish beruvchining topshirig'i bilan sizga belgilangan ish vaqtidan ortiq ishlash. Umumiy qoidaga ko'ra unga faqat yozma roziligingiz bilan jalb qilinasiz; rozilisiz — faqat avariya, halokat, kommunal tizimlardagi uzilishlar va uzluksiz ishda smenachi kelmay qolgan hollarda. Ish vaqtidan tashqari ish ketma-ket ikki kun davomida to'rt soatdan, noqulay mehnat sharoitidagi ishlarda esa kuniga ikki soatdan oshmasligi kerak. Birinchi ikki soat kamida bir yarim hissa, keyingi soatlar kamida ikki hissa miqdorida to'lanadi yoki xohishingizga ko'ra oshirilgan haq o'rniga qo'shimcha dam olish vaqti beriladi.

Xodimning roziligi
Yozma, favqulodda va kechiktirib bo'lmaydigan hollar bundan mustasno
Chegara
Ketma-ket ikki kunda 4 soat, noqulay sharoitda kuniga 2 soat
Haq to'lash
Birinchi 2 soat — kamida 1,5 hissa, keyin — kamida 2 hissa
Qo'shimcha haq o'rniga
Xodimning xohishiga ko'ra qo'shimcha dam olish

Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

AI yuristdan so'rash

Ish vaqtidan tashqari ish nima

Ish beruvchi tomonidan xodimni unga belgilangan ish vaqti davomiyligidan tashqari ishga jalb etish ish vaqtidan tashqari ish hisoblanadi (MK 189-moddasi). Ish vaqtining normal davomiyligi haftasiga qirq soatdan oshmasligi kerak (MK 182-moddasi), normal davomiylikda har kungi ish besh kunlik haftada sakkiz soatdan, olti kunlik haftada yetti soatdan oshmaydi (MK 185-moddasi).

  • Ish vaqti kunlik hisobga olinganda — belgilangan ish kuni (smena) davomiyligidan ortiq ish.
  • Haftalik hisobga olinganda — belgilangan ish haftasi davomiyligidan ortiq ish.
  • Jamlab hisobga olinganda — hisobga olish davri uchun ish vaqti normasidan ortiq ish; bu davr o'n ikki oydan, smena esa o'n ikki soatdan oshmasligi kerak (MK 189 va 199-moddalari).

Ish beruvchi har bir xodimning ish vaqtidan tashqari ishi davomiyligini aniq hisobga olishni ta'minlashi shart (MK 190-moddasi). Bu hisob qo'shimcha soatlar uchun to'lov bo'yicha nizoda asosiy hujjatdir.

Rozilik va chegaralar

Umumiy qoidaga ko'ra ish vaqtidan tashqari ishga faqat xodimning yozma roziligi bilan jalb etiladi. Rozilisiz bunga faqat uch holda yo'l qo'yiladi: halokatlar, avariyalar, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, yong'in, toshqin, zilzila, epidemiya va odamlar hayotiga tahdid soladigan boshqa vaziyatlarning oldini olish yoki oqibatlarini bartaraf etishda; suv, gaz, issiqlik ta'minoti, yoritish, transport va aloqa tizimlaridagi kutilmagan uzilishlarni bartaraf etishda; uzluksiz ishda smenachi kelmay qolganda — oxirgi ikki holatda faqat mehnat vazifangiz doirasida (MK 189-moddasi).

Ish vaqtidan tashqari ish ketma-ket ikki kun davomida to'rt soatdan, noqulay mehnat sharoitidagi ishlarda kuniga ikki soatdan oshmasligi kerak (MK 190-moddasi). Noqulay mehnat sharoitidagi ishlarda band bo'lgan xodimlar uchun yillik chegara ham bor — bir yuz yigirma soat (MK 479-moddasi).

  • O'n ikki soatlik smenada va o'ta zararli hamda o'ta xavfli sharoitdagi ishlarda ish vaqtidan tashqari ish taqiqlanadi (MK 189 va 479-moddalari).
  • O'n sakkiz yoshga to'lmagan xodimlarni jalb qilish taqiqlanadi, Vazirlar Mahkamasi ro'yxatlaridagi ayrim ijodiy xodimlar va sportchilar bundan mustasno (MK 417-moddasi).
  • Homilador ayollar va o'n to'rt yoshga to'lmagan bolaning (o'n olti yoshga to'lmagan nogironligi bo'lgan bolaning) ota-onasidan biri faqat yozma roziligi bilan jalb qilinadi, ish beruvchi ularni rad etish huquqi haqida xabardor qilishi shart (MK 396-moddasi).
  • Nogironligi bo'lgan xodimlar — faqat roziligi bilan va tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalarida taqiqlanmagan bo'lsa (MK 428-moddasi).
  • Ishlab chiqarish ta'limi shartnomasi davrida o'quvchilar ish vaqtidan tashqari ishga jalb qilinmaydi (MK 378-moddasi).

Ish vaqtidan tashqari ishga qanday haq to'lanadi

Ish vaqtidan tashqari ishning birinchi ikki soati uchun kamida bir yarim hissa, keyingi soatlari uchun kamida ikki hissa miqdorida haq to'lanadi. Zararli yoki noqulay sharoitdagi ishlarda har bir soat kamida ikki hissa miqdorida to'lanadi. Jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasi yuqoriroq to'lovni nazarda tutishi mumkin (MK 262-moddasi).

Xodimning xohishiga ko'ra oshirilgan haq o'rniga ortiqcha ishlangan vaqtga teng qo'shimcha dam olish vaqti berilishi mumkin. Bunda ish vaqtidan tashqari soatlar bir hissa miqdorida to'lanadi, dam olish vaqti uchun esa haq to'lanmaydi (MK 262-moddasi). Vaxta usulida ishlovchilar uchun ham jalb qilish, chegaralar va haq to'lashning shu qoidalari amal qiladi (MK 470-moddasi).

To'lanmagan qo'shimcha soatlar — ish haqi bo'yicha qarz: uni kechiktirgani uchun ish beruvchi har bir kun uchun kompensatsiya to'laydi (MK 333-moddasi), mehnat to'g'risidagi qonunchilikni buzgan mansabdor shaxsga esa 5 BHMdan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarima solinadi (MJtKning 49-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

  • Smenadan keyin «qolib turish» yoki qo'shimcha soat ishlash so'ralayotgan xodimlar.
  • Smenali jadval va ish vaqtini jamlab hisobga olish bo'yicha ishlovchilar.
  • Alohida cheklovlar amal qiladigan homiladorlar, kichik bolalarning ota-onalari, voyaga yetmaganlar va nogironligi bo'lgan xodimlar.

Traffic Law yuristi bahosi

Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.

Xodimning asosiy himoyasi — yozma rozilik. Agar sizni yozma farmoyish va rozilisiz muntazam ishdan keyin olib qolishsa, bu soatlar baribir ish vaqtidan tashqari ish hisoblanadi, ammo ularni o'zingiz isbotlashingizga to'g'ri keladi. O'z hisobingizni yuriting: kelish va ketish vaqti, rahbardan kelgan xabarlar, kirish-chiqish tizimi ma'lumotlari.

Vaziyat MK 189-moddasidagi uchta istisnoga kirmasa, ish vaqtidan tashqari ishdan bosh tortishga haqlisiz: yozma roziligingizsiz unga jalb qilish mumkin emas. Mehnat shartnomasida nazarda tutilmagan ishni esa xodim ish beruvchini yozma xabardor qilib, o'zini o'zi himoya qilish tartibida bajarmasligi mumkin (MK 531-moddasi).

Hisob varaqangizni tekshiring. Keng tarqalgan xato — barcha qo'shimcha soatlarni bir yarim hissada to'lash. Qonun uchinchi soatdan boshlab, zararli va noqulay sharoitda esa birinchi soatdanoq ikki hissa to'lashni talab qiladi. To'lanmagan farq — ish haqi bo'yicha qarz, uni kechiktirish uchun kompensatsiya bilan birga undirish mumkin.

Ish beruvchi pul o'rniga dam olish kunini taklif qilsa, bu faqat sizning xohishingiz bilan mumkin va bunda soatlarning o'zi baribir bir hissada to'lanadi. Jamlab hisobga olish, vaxta, zararli sharoit kabi murakkab holatlarni oldindan yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qilgan ma'qul.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

  1. Ortiqcha ishlaganingizni tekshiring

    Haqiqatda ishlagan vaqtingizni mehnat shartnomasi va jadvaldagi ish kuni, haftasi yoki hisobga olish davri davomiyligi bilan solishtiring.

  2. Yozma rasmiylashtirishni talab qiling

    Ish vaqtidan tashqari ishga jalb qilishsa, yozma farmoyish so'rang va roziligingizni ham yozma bering — shunda soatlar hisobga olinadi.

  3. O'z hisobingizni yuriting

    Ish boshlangan va tugagan vaqtni yozib boring, rahbar bilan yozishmalar va ruxsatnoma ma'lumotlarini saqlang.

  4. To'lovni solishtiring

    Birinchi ikki soat — kamida bir yarim hissa, keyin — kamida ikki hissa; zararli yoki noqulay sharoitda — birinchi soatdan ikki hissa (MK 262-moddasi).

  5. Qo'shimcha to'lovni talab qiling

    Qo'shimcha soatlar to'lanmagan bo'lsa, yozma talab yuboring, so'ngra mehnat inspeksiyasiga, mehnat nizolari bo'yicha komissiyaga yoki sudga murojaat qiling.

Muddatlar

Ish vaqtidan tashqari ish chegarasi
Ketma-ket ikki kunda 4 soat
Noqulay sharoitda
Kuniga 2 soat va yiliga 120 soat
To'lanmagan soatlar bo'yicha nizo
Huquq buzilganini bilgan kundan 6 oy

Xavflar va muhim jihatlar

  • Yozma farmoyish va hisobsiz ortiqcha ishni isbotlash qiyin.
  • Pul o'rniga dam olish kuni olinsa, qo'shimcha soatlar faqat bir hissa miqdorida to'lanadi.
  • O'n ikki soatlik smenada va o'ta zararli ishlarda ish vaqtidan tashqari ish taqiqlangan — xodimning roziligi buni o'zgartirmaydi.
  • MK 189-moddasidagi avariya holatida ishdan o'zboshimchalik bilan bosh tortish intizomiy javobgarlikka olib kelishi mumkin.

Misol: «soat to'qqizgacha qolib turing»

Ulug'bek Toshkentda ombor operatori bo'lib besh kunlik haftada sakkiz soatdan ishlaydi. Bayram oldidan rahbar uni ketma-ket uch kun soat 21:00 gacha, ya'ni smenadan uch soat ortiq olib qoladi va barcha soatlar uchun bir yarim hissada haq to'laydi.

Qanday harakat qilish kerak

Sakkiz soatdan ortiq ish — ish vaqtidan tashqari ish, bu avariya holati emas, shuning uchun Ulug'bekning yozma roziligisiz uni talab qilib bo'lmaydi (MK 189-moddasi). Uch kunda to'qqiz soat ketma-ket ikki kunda to'rt soatlik chegaradan oshadi (MK 190-moddasi). Har bir kunda birinchi ikki soat kamida bir yarim hissada, uchinchi soat esa kamida ikki hissada to'lanishi kerak (MK 262-moddasi). Ulug'bek farqni to'lashni talab qiladi va bundan keyin ish vaqtidan tashqari faqat qonun doirasida, yozma roziligi bilan ishlashini bildiradi.

Ko'p beriladigan savollar

Qonun bo'yicha necha soat ish vaqtidan tashqari ishlash mumkin?

Ketma-ket ikki kun davomida to'rt soatdan, noqulay mehnat sharoitidagi ishlarda kuniga ikki soatdan (MK 190-moddasi) va yiliga bir yuz yigirma soatdan oshmasligi kerak (MK 479-moddasi).

Ish vaqtidan tashqari soatlarga qanday haq to'lanadi?

Birinchi ikki soat — kamida bir yarim hissa, keyingi soatlar — kamida ikki hissa. Zararli yoki noqulay sharoitda har bir soat kamida ikki hissa to'lanadi (MK 262-moddasi).

Ish vaqtidan tashqari ishdan bosh tortish mumkinmi?

Ha, agar bu qonun rozilisiz jalb qilishga yo'l qo'yadigan uchta holatdan biri bo'lmasa: avariya yoki halokat, kommunal tizimlar, transport va aloqadagi uzilishlarni bartaraf etish, uzluksiz ishda smenachining kelmay qolishi (MK 189-moddasi).

Ish vaqtidan tashqari ish uchun pul o'rniga dam olish kuni olsa bo'ladimi?

Ha, xodimning xohishiga ko'ra. Bunda ish vaqtidan tashqari soatlar bir hissa miqdorida to'lanadi, berilgan dam olish vaqti esa to'lanmaydi (MK 262-moddasi).

Kimni ish vaqtidan tashqari ishga jalb qilib bo'lmaydi?

O'n sakkiz yoshga to'lmagan xodimlarni (MK 417-moddasi), o'ta zararli va o'ta xavfli sharoitdagi hamda o'n ikki soatlik smenada ishlovchilarni (MK 189-moddasi). Homiladorlar, o'n to'rt yoshgacha bolasi borlar va nogironligi bo'lgan xodimlar — faqat roziligi bilan (MK 396 va 428-moddalari).

Rasmiy manbalar

  1. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 189–190-moddalar — ish vaqtidan tashqari ish va uning chegaralarilex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
  2. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 262-modda — ish vaqtidan tashqari ish uchun haq to'lashlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
  3. O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi — MK 396, 417, 428, 479-moddalar — ayrim toifalar uchun cheklovlarlex.uz · 28-oktabr, 2022-yil
  4. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtK 49-modda — mehnat to'g'risidagi qonunchilikni buzishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.

Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.

Bu qonun sizning vaziyatingizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

Vaziyatingizni Traffic Law AI'ga yozing: u uni O'zbekiston qonunlari bo'yicha tahlil qiladi, normalarni ko'rsatadi va keyingi qadamni aytadi.

Masalan, shunday so'rang:«Meni deyarli har kuni smenadan keyin 2–3 soatga olib qolishadi va oddiy soat kabi to'lashadi. Menga qancha qo'shimcha to'lashlari kerak va buni qanday isbotlayman?»

AI yuristdan so'rash

Shuningdek o'qing