Qisqacha
Kvartira fuqaroga yashash uchun yozma uy-joyni ijaraga berish shartnomasi asosida beriladi, fuqarolar o'rtasidagi shartnoma esa davlat soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (FKning 603-moddasi). Shartnoma bo'lmasa yoki u hisobga qo'yilmasa, MJtKning 159¹-moddasi bo'yicha 5 BHMdan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarima solinadi. Ijara muddati besh yildan oshmaydi, muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, shartnoma besh yilga tuzilgan hisoblanadi (FKning 612-moddasi). Haq miqdori, kommunal to'lovlar, ta'mir, garov va yashovchilar ro'yxatini taraflar shartnomaning o'zida belgilaydi.
- Shartnoma shakli
- Yozma, soliq organida hisobga qo'yiladi
- Eng ko'p muddat
- 5 yil (muddat ko'rsatilmasa ham 5 yil)
- Shartnoma yoki hisob yo'qligi uchun jarima
- 5–10 BHM (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm)
- Ijaraga oluvchining voz kechishi
- 3 oy oldin yozma ogohlantirish
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga ko'ra uy-joy mulkdori yoki u vakolat bergan shaxs (ijaraga beruvchi) boshqa tarafga (ijaraga oluvchiga) uy-joyni yashash uchun haq evaziga egalik qilish va foydalanishga topshirish majburiyatini oladi (FKning 600-moddasi). Bunday shartnoma bo'yicha faqat fuqaro ijaraga oluvchi bo'lishi mumkin (FKning 606-moddasi). Yuridik shaxslarga uy-joy arenda yoki boshqa shartnoma asosida beriladi va ular undan faqat fuqarolarning yashashi uchun foydalanishi mumkin.
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi, fuqarolar o'rtasidagi shartnoma esa davlat soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (FKning 603-moddasi). Uy-joy kodeksi ham shuni talab qiladi: turar joy ijarasi yoki arendasi shartnomasi yozma tuziladi va qonunchilikda belgilangan tartibda hisobga olinishi (ro'yxatdan o'tkazilishi) kerak (UJKning 25-moddasi).
Mulkdor uy yoki kvartirani o'zi bilan birga yashayotgan voyaga yetgan oila a'zolarining roziligi bilan ijaraga berishga haqli (UJKning 25-moddasi). Xususiylashtirilgan kvartirani ijaraga berish mulkdorning voyaga yetgan oila a'zolari va xususiylashtirishga rozilik bergan shaxslarning roziligi bilan amalga oshiriladi (UJKning 32-moddasi).
Fuqarolar o'rtasida turar joyni ijaraga berish shartnomasining mavjud emasligi yoxud uni davlat soliq organlarida majburiy hisobga qo'yish talabiga rioya etmaslik 5 BHMdan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarimaga sabab bo'ladi — MJtKning 159¹-moddasi.
Shartnomaga nimalarni yozish kerak
Uy-joy kodeksi turar joy arendasi shartnomasida bo'lishi shart bo'lgan shartlarni sanab o'tadi (UJKning 86-moddasi). Bu ro'yxatdan ijara shartnomasi uchun ham nazorat varag'i sifatida foydalanish qulay:
- kvartirani topshirish tartibi va uning qiymati;
- ijara muddati;
- haq miqdori, uni to'lash shartlari va muddatlari;
- topshirish paytidagi kvartira va muhandislik qurilmalarining holati;
- muddat tugagach, kvartirani qaytarish tartibi;
- saqlash, xizmat ko'rsatish va ta'mirlash bo'yicha taraflarning majburiyatlari;
- kvartirani qayta ijaraga berish mumkinligi va shartlari;
- taraflarning javobgarligi.
Shartnomada ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar ham ko'rsatiladi. Ular uy-joydan ijaraga oluvchi bilan teng foydalanadi, ularning shartnomani buzuvchi xatti-harakatlari uchun esa ijaraga beruvchi oldida ijaraga oluvchi javob beradi (FKning 606-moddasi).
Haq, kommunal xizmatlar va ta'mir
- Haq miqdorini taraflar kelishib belgilaydi; uni bir tomonlama o'zgartirishga yo'l qo'yilmaydi, qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno (FKning 611-moddasi).
- Shartnomada to'lov muddatlari ko'rsatilmagan bo'lsa, haq har oyda to'lanadi (FKning 611-moddasi).
- Kommunal xizmatlar haqini, agar shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo'lsa, ijaraga oluvchi mustaqil to'laydi (FKning 607-moddasi).
- Joriy ta'mir — ijaraga oluvchining, kapital ta'mir — ijaraga beruvchining zimmasida, agar shartnomada boshqacha taqsimlanmagan bo'lsa (FKning 610-moddasi).
- Ijaraga beruvchi doimiy yashash uchun yaroqli bo'sh uy-joyni berishi shart (FKning 605-moddasi).
Muddat, garov, ro'yxat va soliq
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi besh yildan oshmagan muddatga tuziladi, muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, besh yilga tuzilgan hisoblanadi. Bir yilgacha muddatli shartnoma qisqa muddatli ijara hisoblanadi: unga, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo'lsa, bir qator qoidalar, jumladan ijaraga oluvchining yangi muddatga shartnoma tuzishdagi imtiyozli huquqi qo'llanmaydi (FKning 612-moddasi). Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchini uch oy oldin yozma ogohlantirib, istalgan vaqtda shartnomani bekor qilishi mumkin (FKning 615-moddasi).
FKning uy-joy ijarasiga oid bobida kvartira uchun «garov» haqida maxsus qoida yo'q. Biroq majburiyatning bajarilishi shartnomada nazarda tutilgan boshqa usullar bilan ham ta'minlanishi mumkin (FKning 259-moddasi), shu bois garov summasi, uni ushlab qolish hollari va qaytarish muddati shartnomada aniq yozilishi kerak. Agar summa zakalat deb atalsa, zakalat to'g'risidagi kelishuv summasidan qat'i nazar yozma tuzilishi lozim, shubha bo'lsa, summa bo'nak hisoblanadi (FKning 311-moddasi).
Yashash uchun uy-joy beruvchi mulkdor yashovchilarni yashash joyi yoki turgan joyi bo'yicha o'z vaqtida ro'yxatdan o'tkazishi kerak (Yashash joyi va turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tkazish to'g'risidagi Qonunning 6-moddasi). Soliq organlarida hisobga olingan ijara shartnomasi taqdim etilganda, turgan joy bo'yicha ro'yxatdan o'tish uchun mulkdorning roziligi talab etilmaydi; ro'yxat shartnoma muddatiga, biroq bir yildan ortiq bo'lmagan muddatga amalga oshiriladi (shu Qonunning 13-moddasi).
Mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadlar mulkiy daromadlar tarkibiga kiradi (SKning 375-moddasi). Ko'chmas mulk ijara shartnomasi soliq organlarida hisobga qo'yilganda dastlabki deklaratsiya taqdim etilmaydi (SKning 397-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Kvartira va uylarini ijaraga beruvchi mulkdorlar.
- Kvartira, xona va uylarni ijaraga oluvchilar.
- Turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tishi kerak bo'lgan talabalar va boshqa shahardan kelganlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Kvartira bo'yicha nizolarning aksariyati og'zaki kelishuvdan boshlanadi. Yozma shartnomasiz haq miqdori, garov summasi va ko'chib kirishda nimaga kelishilganini isbotlash qiyin. Buning ustiga shartnomaning yo'qligining o'zi ma'muriy huquqbuzarlik hisoblanadi. Yozma va hisobga qo'yilgan shartnoma ikkala tarafni ham himoya qiladi hamda ijaraga oluvchining ro'yxatdan o'tishini osonlashtiradi.
Eng ko'p tortishuv garov atrofida bo'ladi. Qonunda u uchun tayyor qoidalar yo'q, shuning uchun hammasini shartnoma matni hal qiladi: summa, uni nima uchun ushlab qolish mumkin (ijara qarzi, to'lanmagan kommunal xizmatlar, shikastlar), ko'chib chiqqandan keyin qaysi muddatda qaytariladi. Mebel, texnika va hisoblagich ko'rsatkichlari yozilgan qabul qilish-topshirish dalolatnomasini albatta tuzing va suratga oling — keyinchalik shikast bo'lgan-bo'lmaganini aynan shu hujjat ko'rsatadi.
Ijaraga oluvchi kvartirani mulkdorning o'zi yoki undan ishonchnomasi bor shaxs berayotganini, xususiylashtirilgan kvartirada esa voyaga yetgan oila a'zolari roziligini tekshirgani ma'qul. Shartnoma murakkab bo'lsa (uzoq muddat, ta'mir ijaraga oluvchi hisobidan, sotib olish sharti), uni yuristga ko'rsating; shartnoma loyihasini Traffic Law AI'da ham tahlil qilish mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Ijaraga berish huquqini tekshiring
Mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat va pasport yoki ID-kartani so'rang. Kvartirani mulkdor emas, boshqa shaxs bersa — ishonchnomani. Xususiylashtirilgan kvartirada voyaga yetgan oila a'zolari roziligini aniqlang.
Kvartirani ko'zdan kechirib, dalolatnoma tuzing
Xonalar, mebel, texnika va muhandislik qurilmalari holatini yozing, hisoblagich ko'rsatkichlarini qayd eting, suratga oling. Dalolatnomani ikkala taraf imzolaydi.
Shartlarni kelishib oling
Muddat, haq miqdori va to'lov sanasi, kommunal xizmatlarni kim to'lashi, joriy ta'mirni kim qilishi, garov summasi va uni qaytarish shartlari, yashovchilar ro'yxati, muddatidan oldin bekor qilish tartibi.
Shartnomani yozma imzolang
Shartnomani ikki nusxada, har bir tarafga bittadan tuzing. Pulni, jumladan garovni tilxat yoki bank o'tkazmasi orqali bering.
Shartnomani hisobga qo'ying
Fuqarolar o'rtasidagi ijara shartnomasi soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim. Topshirishning amaldagi usulini soliq organidan aniqlang.
Ijaraga oluvchini ro'yxatdan o'tkazing
Hisobga qo'yilgan shartnoma bilan ijaraga oluvchi mulkdorning alohida roziligisiz turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tishi mumkin — shartnoma muddatiga, biroq bir yildan oshmagan muddatga.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchining pasporti yoki ID-kartasi
- Kvartiraga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat
- Kvartirani mulkdor vakili bersa — ishonchnoma
- Voyaga yetgan oila a'zolarining yozma roziligi (talab qilinganda)
- Ikki nusxadagi ijara shartnomasi
- Mol-mulk ro'yxati va suratlar bilan qabul qilish-topshirish dalolatnomasi
- To'lov va garov bo'yicha tilxatlar yoki bank tasdiqnomalari
Muddatlar
- Ijara shartnomasining eng ko'p muddati
- 5 yil
- Qisqa muddatli ijara
- 1 yilgacha
- Ijaraga oluvchining voz kechish haqida ogohlantirishi
- 3 oy oldin yozma
- Turgan joy bo'yicha ro'yxat
- Shartnoma muddatiga, 1 yildan oshmasdan
Xavflar va muhim jihatlar
- Shartnoma yoki uning soliq organlarida hisobga qo'yilmaganligi uchun 5 BHMdan 10 BHMgacha jarima.
- Garov haqida yozma shart bo'lmasa, uni qaytarishni sudda isbotlashga to'g'ri keladi.
- Qabul qilish-topshirish dalolatnomasisiz mol-mulkni kim shikastlaganini isbotlab bo'lmaydi.
- Kvartirani ijaraga berishga haqli bo'lmagan shaxs bilan tuzilgan shartnoma muddatidan oldin chiqib ketish xavfini tug'diradi.
Misol: talaba o'quv yiliga kvartira ijaraga oladi
Dilnoza Chilonzordagi ikki xonali kvartirasini talaba Jasurga o'n oyga ijaraga bermoqchi. Jasur birinchi oy haqini va bir oylik haq miqdorida garov to'lashga tayyor, unga esa turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tish kerak.
Qanday harakat qilish kerak
Taraflar o'n oylik yozma ijara shartnomasini imzolaydi va unda haq miqdori, to'lov sanasi, kommunal xizmatlarni Jasur to'lashi, garov summasi va uni ushlab qolish hollari hamda ko'chib chiqqandan keyin qaytarish muddatini yozadi. Shartnomaga suratlar va hisoblagich ko'rsatkichlari bilan dalolatnoma ilova qilinadi. Shartnoma soliq organlarida hisobga qo'yiladi — bu Dilnozani MJtKning 159¹-moddasi bo'yicha jarimadan saqlaydi, Jasurga esa mulkdorning alohida roziligisiz turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tish imkonini beradi.
Ko'p beriladigan savollar
Kvartira ijara shartnomasini soliq organida hisobga qo'yish shartmi?
Ha. Fuqarolar o'rtasida tuzilgan uy-joyni ijaraga berish shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (FKning 603-moddasi). Bunga rioya qilmaslik, shuningdek shartnomaning yo'qligi MJtKning 159¹-moddasi bo'yicha 5 BHMdan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarimaga sabab bo'ladi.
Kvartira ijara shartnomasini qancha muddatga tuzish mumkin?
Besh yildan oshmagan muddatga. Shartnomada muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, u besh yilga tuzilgan hisoblanadi, bir yilgacha muddatli shartnoma esa qisqa muddatli ijara deb hisoblanadi (FKning 612-moddasi).
Uy egasi muddat o'rtasida ijara haqini oshirishi mumkinmi?
Faqat shartnomada yoki qonunda nazarda tutilgan bo'lsa. Haq miqdori taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi va uni bir tomonlama o'zgartirishga yo'l qo'yilmaydi (FKning 611-moddasi).
Uy egasi kvartirani sotsa, ijara shartnomasi nima bo'ladi?
Shartnoma amal qilishda davom etadi. Mulk huquqining boshqa shaxsga o'tishi ijara shartnomasini o'zgartirmaydi va bekor qilmaydi, yangi mulkdor avvalgi shartlar asosida ijaraga beruvchiga aylanadi (FKning 604-moddasi).
Ijaradagi kvartiradan muddatidan oldin chiqib ketish mumkinmi?
Ha. Ijaraga oluvchi o'zi bilan doimiy yashaydigan fuqarolarning roziligi bilan ijaraga beruvchini uch oy oldin yozma ogohlantirib, istalgan vaqtda shartnomani bekor qilishga haqli (FKning 615-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 600–616-moddalar — uy-joyni ijaraga berishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi — 25, 86-moddalar — turar joyni ijaraga va arendaga berishlex.uz · 24-dekabr, 1998-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 159¹-modda — shartnoma va uni hisobga qo'ymaganlik uchun jarimalex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 259, 311-moddalar — majburiyatni ta'minlash va zakalatlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining fuqarolarni, chet el fuqarolarini va fuqaroligi bo'lmagan shaxslarni yashash va turgan joyi bo'yicha ro'yxatga olish to'g'risidagi Qonuni — 6, 13-moddalar — turgan joy bo'yicha ro'yxatdan o'tkazishlex.uz · 10-iyul, 2025-yil · ЗРУ-1074
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — 375, 397-moddalar — ijara daromadi va deklaratsiyalex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.