Qisqacha
Kvartirani ijaraga berishdan olingan daromad mulkiy daromad bo'lib, unga 12 foiz stavkada jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i solinadi (SKning 375, 381-moddalari). Ijarachi kompaniya yoki YaTT bo'lsa, soliqni u soliq agenti sifatida ushlab qoladi. Uy-joyni boshqa fuqaroga bersangiz, shartnoma yozma tuzilishi va soliq organlarida hisobga qo'yilishi kerak (FKning 603-moddasi), soliqni esa o'zingiz har oy keyingi oyning 15-kunigacha to'laysiz, yillik deklaratsiya — 1-aprelgacha (SKning 397, 398-moddalari). Shartnoma bo'lmasa yoki hisobga qo'yilmasa, 5–10 BHM jarima solinadi (MJtKning 159¹-moddasi).
- Soliq stavkasi
- Ijara haqining 12 foizi
- Fuqaroga ijarada to'lov
- Har oy keyingi oyning 15-kunigacha
- Yillik deklaratsiya
- Keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay
- Hisobga qo'yilmagan shartnoma uchun jarima
- 5–10 BHM (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm)
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadlar mulkiy daromadlarga kiradi (Soliq kodeksining 375-moddasi) va rezidentlar uchun umumiy stavka — 12 foiz bo'yicha soliqqa tortiladi (SKning 381-moddasi). Bu qoida YaTT va o'zini o'zi band qilganlarga ham tegishli: ularning ijaradan daromadlariga aylanma solig'i emas, 12 foizlik JShDS solinadi (SKning 465-moddasi).
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi, fuqarolar o'rtasidagi shartnoma esa davlat soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (FKning 603-moddasi). Shartnoma bo'lmasa yoki uni majburiy hisobga qo'yishga rioya etilmasa, 5 dan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarima solinadi (MJtKning 159¹-moddasi).
Soliqni kim to'laydi
- Ijarachi — yuridik shaxs yoki YaTT. U soliq agenti: soliqni ijara haqidan ushlab qolib, byudjetga o'tkazadi (SKning 386, 387-moddalari). Qo'lingizga soliq chegirilgan summa keladi.
- Ijarachi — fuqaro. Soliqni o'zingiz to'laysiz: dastlabki deklaratsiya yoki soliq organining xabarnomasi asosida har oy daromad olingan oydan keyingi oyning 15-kunigacha (SKning 398-moddasi).
Soliq to'lov manbaida ushlab qolinmasa, ijaraning birinchi oyi tugaganidan keyin besh kun ichida dastlabki deklaratsiya topshiriladi. Ko'chmas mulk ijarasi shartnomasi soliq organlarida hisobga qo'yilgan bo'lsa, uni topshirish shart emas (SKning 397-moddasi). Yil yakunida 1-aprelgacha jami yillik daromad deklaratsiyasi topshiriladi, yillik soliq summasi bilan to'langan summalar o'rtasidagi farq 1-iyungacha to'lanadi yoki qaytariladi (SKning 397, 398-moddalari).
Ijaraga berishni to'xtatganingizda, doimiy yashash joyingizdagi soliq organini yozma ravishda xabardor qiling (SKning 397-moddasi). Aks holda soliq organi sizdan har oylik to'lovlarni kutishda davom etishi mumkin.
Imtiyozlar va mol-mulk solig'i
- Uy-joyni talabalarga ijaraga berishdan olingan daromadga soliq solinmaydi (SKning 378-moddasi).
- SKning 380-moddasidagi imtiyozlar — Qahramonlar, urush nogironlari va qatnashchilari, ikki va undan ortiq bolali yolg'iz onalar, I va II guruh nogironlari va boshqalar uchun — ijaradan olingan daromadga ham tatbiq etiladi (SKning 380-moddasi).
- Kvartirani fuqaroga ijaraga bersangiz, mol-mulk solig'i uy-joy uchun odatiy stavkada hisoblanadi. Yuridik shaxs yoki YaTTga bersangiz, mol-mulk solig'i stavkasi 1,5 foizni tashkil etadi (SKning 422-moddasi).
To'lanmasa nima bo'ladi
Deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi soliqni o'zidagi ma'lumotlar asosida hisoblab, to'lov xabarnomasini topshirishga haqli (SKning 397-moddasi). Soliqni to'lamaslik yoki to'liq to'lamaslik uchun to'lanmagan summaning 20 foizi miqdorida jarima belgilangan (SKning 224-moddasi), kechiktirilgan har bir kun uchun esa penya hisoblanadi (SKning 110-moddasi). Bunga hisobga qo'yilmagan ijara shartnomasi uchun ma'muriy jarima ham qo'shiladi (MJtKning 159¹-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Kvartira yoki uyni boshqa fuqarolarga ijaraga beruvchi mulkdorlar.
- Uy-joyni xodimlari uchun kompaniyalarga ijaraga beruvchilar.
- Mol-mulkni ijaraga beradigan YaTT va o'zini o'zi band qilganlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Sxema oddiy: kompaniyaga bersangiz — soliqni siz uchun kompaniya ushlab qoladi, odamga bersangiz — har oy 12 foizni o'zingiz to'laysiz. Eng qulay yo'l — ijara shartnomasini darhol soliq organlarida hisobga qo'yish: bu Fuqarolik kodeksi bo'yicha majburiy, dastlabki deklaratsiyadan xalos qiladi va MJtK bo'yicha jarimadan himoya qiladi.
Hisobga qo'yilgan shartnoma ijarachi bilan nizoda ham foydali: to'lov, garov va muddat shartlari aniq yozilgan shartnoma — ijarachi to'lashni to'xtatsa yoki mol-mulkka zarar yetkazsa, asosiy dalil. Og'zaki kelishuvlar bu yerda mulkdorga qarshi ishlaydi.
Kvartirani kompaniyaga bersangiz, narxga JShDS ushlab qolinishini ham, mol-mulk solig'ining yuqoriroq — 1,5 foizlik stavkasini ham qo'shing. Bir nechta obyektni yoki vositachi orqali ijarani qanday rasmiylashtirishni bilmasangiz, vaziyatni yuristga yoki Traffic Law AI'ga tushuntiring.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Yozma shartnoma tuzing
Taraflar, manzil, ijara haqi miqdori va to'lov muddati, garov, kommunal to'lovlar tartibi va ijara muddatini ko'rsating.
Shartnomani hisobga qo'ying
Ijarachi fuqaro bo'lsa, shartnomani soliq organlarida hisobga qo'ying. Topshirishning amaldagi usulini soliq organida aniqlang.
Soliqni kim to'lashini aniqlang
Kompaniya yoki YaTT soliqni o'zi ushlab qoladi. Fuqaroga ijarada soliqni siz to'laysiz.
Soliqni har oy to'lang
Olingan ijara haqining 12 foizini keyingi oyning 15-kunigacha to'lang.
Yillik deklaratsiya topshiring
Keyingi yilning 1-aprelgacha, farqni to'lash yoki qaytarish — 1-iyungacha. Ijara tugasa, soliq organini yozma xabardor qiling.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Yozma ijara shartnomasi
- Uy-joyga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat
- Shartnoma soliq organlarida hisobga qo'yilganini tasdiqlovchi hujjat
- Ijara haqi olinganini tasdiqlovchi tilxat yoki ko'chirmalar
- Imtiyoz bo'lsa, uni tasdiqlovchi hujjatlar
Muddatlar
- Dastlabki deklaratsiya (shartnoma hisobda bo'lmasa)
- Ijaraning birinchi oyidan keyin 5 kun
- Har oylik soliq to'lovi
- Keyingi oyning 15-kunigacha
- Yillik deklaratsiya
- 1-aprelgacha
- Yil yakuni bo'yicha hisob-kitob
- 1-iyungacha
Xavflar va muhim jihatlar
- Ijara shartnomasi bo'lmasa yoki soliq organlarida hisobga qo'yilmasa — 5–10 BHM jarima.
- To'lanmagan soliqning 20 foizi miqdorida jarima va har bir kechiktirilgan kun uchun penya.
- Deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi soliqni o'z ma'lumotlari asosida hisoblaydi.
- Kompaniya yoki YaTTga ijaraga berishda mol-mulk solig'i stavkasi oshadi.
Misol: oila uchun kvartira va kompaniya uchun ofis
Rustam ikki xonali kvartirasini bir oilaga oyiga 4 million so'mdan, kichik kvartirasini esa MChJga ofis uchun ijaraga beradi. Oila bilan faqat og'zaki kelishuvi bor.
Qanday harakat qilish kerak
Rustam oila bilan yozma shartnoma tuzib, uni soliq organlarida hisobga qo'yadi, keyin har oy 15-kunigacha 480 ming so'm JShDS (4 millionning 12 foizi) to'laydi va 1-aprelgacha yillik deklaratsiya topshiradi. Ofis bo'yicha soliqni MChJ soliq agenti sifatida ushlab qoladi, lekin shu kvartira uchun mol-mulk solig'i 1,5 foiz stavkada hisoblanadi.
Ko'p beriladigan savollar
Kvartirani ijaraga bersam, qanday soliq to'layman?
Ijara haqining 12 foizi miqdorida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i (SKning 375, 381-moddalari). Ijarachi kompaniya yoki YaTT bo'lsa, soliqni u ushlab qoladi; fuqaro bo'lsa — o'zingiz har oy keyingi oyning 15-kunigacha to'laysiz (SKning 398-moddasi).
Ijara shartnomasini soliq organida hisobga qo'yish shartmi?
Ha, agar uy-joy fuqaroga berilsa: fuqarolar o'rtasidagi uy-joy ijarasi shartnomasi soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (FKning 603-moddasi). Hisobga qo'yilmasa — 5 dan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarima (MJtKning 159¹-moddasi).
Ijarada dastlabki deklaratsiya kerakmi?
Ha, agar soliq manbada ushlab qolinmasa va shartnoma hisobga qo'yilmagan bo'lsa: u ijaraning birinchi oyi tugaganidan keyin besh kun ichida topshiriladi. Shartnoma hisobga qo'yilsa, dastlabki deklaratsiya talab etilmaydi (SKning 397-moddasi).
Talabalarga ijaraga berishdan soliq olinadimi?
Yo'q. Uy-joylarni talabalarga ijaraga berishdan olingan daromadlar soliqdan ozod (SKning 378-moddasi). Shunga qaramay, ijara shartnomasini yozma rasmiylashtirish kerak.
Ijaraga bersam, mol-mulk solig'i o'zgaradimi?
Fuqaroga bersangiz — yo'q, stavka uy-joy stavkasi bo'lib qoladi. Yuridik shaxs yoki YaTTga berilganda mol-mulk solig'i 1,5 foiz stavkada hisoblanadi (SKning 422-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 375–387, 465-moddalari — ijaradan daromad va JShDS stavkasilex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 397–398-moddalari — deklaratsiya va to'lov muddatlari; 110, 224-moddalar — penya va jarimalex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 422-moddasi — ijarada mol-mulk solig'i stavkasilex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — FKning 603-moddasi — uy-joy ijarasi shartnomasining shakli va hisobilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 159¹-moddasi — hisobga qo'yilmagan ijara shartnomasi uchun jarimalex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.