Toshkentda kvartirani uzoq muddatga xavfsiz ijaraga olish

1-qadam. Kvartirani kim berayotganini tekshiring

Qonunga ko'ra uy-joyni mulkdor yoki u vakolat bergan shaxs ijaraga beradi (FKning 600-moddasi). Shuning uchun ijarachi avvalo kelishayotgan odamning pasporti yoki ID-kartasini kvartiraga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat bilan solishtiradi. Ko'chmas mulkka bo'lgan mulk huquqi davlat ro'yxatidan o'tkaziladi, ro'yxatga oluvchi organ esa ro'yxatdan o'tkazilgan huquqlar haqidagi ma'lumotni istalgan shaxsga berishi shart (FKning 84-moddasi). Demak, mulkdorni so'zga ishonmasdan, rasmiy yo'l bilan tekshirish mumkin.

Kvartirani mulkdor emas, balki qarindosh, tanish yoki «boshqaruvchi» ko'rsatsa va bersa, ishonchnomani so'rang. Ishonchnoma — yozma vakolat bo'lib, vakil faqat uning doirasida harakat qiladi (FKning 134-moddasi). U oddiy yozma yoki notarial shaklda rasmiylashtiriladi (FKning 135-moddasi); notarial ishonchnomani tekshirish osonroq, shuning uchun amalda u ishonchliroq.

• Ishonchnomada kvartirani ijaraga berish va ijara haqini olish huquqi aniq yozilgan bo'lishi kerak.
• Berilgan sanasi ko'rsatilmagan ishonchnoma haqiqiy emas (FKning 139-moddasi).
• Ishonchnoma ko'pi bilan uch yilga beriladi; muddati ko'rsatilmagan bo'lsa, berilgan kundan e'tiboran bir yil amal qiladi (FKning 139-moddasi).
• Mulkdor ishonchnomani bekor qilsa yoki vafot etsa, u o'z kuchini yo'qotadi (FKning 141-moddasi) — shuning uchun mulkdorning o'zi bilan bog'lanib oling.

2-qadam. Oila va boshqa mulkdorlarning roziligi

Kvartirada uy-joyga huquqi bor boshqa odamlar yashasa, mulkdor ham uni o'z xohishicha ijaraga bera olmaydi. Uy yoki kvartira mulkdori ularni o'zi bilan birga yashayotgan voyaga yetgan oila a'zolarining roziligi bilan ijaraga beradi (UJKning 25-moddasi). Xususiylashtirilgan kvartirani ijaraga berish mulkdorning voyaga yetgan oila a'zolari va xususiylashtirishga rozilik bergan shaxslarning roziligi bilan amalga oshiriladi (UJKning 32-moddasi).

Kvartira bir necha kishiga ulushli mulk sifatida tegishli bo'lsa (masalan, merosdan keyin), unga egalik qilish va undan foydalanish barcha ishtirokchilarning kelishuviga ko'ra amalga oshiriladi (FKning 219-moddasi). Ijarachi uchun amaliy xulosa: mulkdorning barcha voyaga yetgan oila a'zolari va barcha mulkdorlardan yozma rozilik oling yoki shartnomani ularning hammasi imzolasin. Aks holda norozi qarindosh yoki ikkinchi mulkdor sizdan kvartirani bo'shatishni talab qilishi mumkin.

3-qadam. Yozma shartnoma va uni soliq organida hisobga qo'yish

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi, fuqarolar o'rtasidagi shartnoma esa davlat soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (FKning 603-moddasi). Uy-joy kodeksi ham shuni takrorlaydi: turar joy ijarasi yoki arendasi shartnomasi yozma tuziladi va belgilangan tartibda hisobga olinadi (UJKning 25-moddasi). Ijara muddati besh yildan oshmaydi; muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, shartnoma besh yilga tuzilgan hisoblanadi (FKning 612-moddasi).

Ijarachi uchun shartnomaning bir necha bandi muhim: ijara haqi miqdori va to'lov sanasi (qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollardan tashqari haqni bir taraflama oshirishga yo'l qo'yilmaydi — FKning 611-moddasi), kommunal xizmatlar uchun kim to'laydi, garov summasi va uni qaytarish shartlari, kvartirada yashaydiganlar ro'yxati. Mulkdor kvartirani sotsa, shartnoma yangi mulkdor bilan avvalgi shartlarda amal qilishda davom etadi (FKning 604-moddasi).

Kvartirani ijaraga berishdan olingan daromad mulkdorning mulkiy daromadi hisoblanadi (SKning 375-moddasi). Ko'chmas mulk ijara shartnomasi soliq organlarida hisobga qo'yilgan bo'lsa, bunday daromad bo'yicha dastlabki deklaratsiya taqdim etilmaydi (SKning 397-moddasi). Mulkdorning shartnomani hisobga qo'yishdan bosh tortishi ko'pincha soliq to'lashni istamaslik bilan bog'liq, ammo jarima xavfi va propiska muammosi ijarachiga ham tushadi.

4-qadam. Garov, to'lov va tilxatlar

Hujjatlar tekshirilmaguncha hech qanday pul bermang. Kreditor majburiyat bajarilishini qabul qilib olayotganda qarzdorning talabiga ko'ra tilxat berishi shart (FKning 257-moddasi); mulkdor tilxat berishdan bosh tortsa, ijarachi to'lovni kechiktirishga haqli. Eng qulayi — mulkdorning hisobraqamiga bank o'tkazmasi orqali to'lash: to'lov maqsadining o'zi dalil bo'ladi.

Kvartirani band qilish uchun summani zakalat sifatida bersangiz, zakalat to'g'risidagi kelishuv summasidan qat'i nazar yozma tuzilishi kerak. Yozma kelishuv bo'lmasa va shubha tug'ilsa, bu summa bo'nak hisoblanadi (FKning 311-moddasi). Shuning uchun tilxat va shartnomada nima berilganini aniq yozing: oylik haq, garov yoki zakalat, shuningdek pul qaysi hollarda qaytarilishini.

5-qadam. Kvartirani qabul qilish va ijarachini ro'yxatdan o'tkazish

Ijaraga beruvchi bo'sh uy-joyni doimiy yashash uchun yaroqli holatda topshirishi shart (FKning 605-moddasi). Ko'chib kirishda qabul qilish-topshirish dalolatnomasini tuzing: xonalar, mebel va texnika holati, hisoblagichlar ko'rsatkichlari, kalitlar, fotosuratlar. Aynan shu dalolatnoma chiqib ketishda garovingizni himoya qiladi.

Fuqarolar yangi joyga kelgan kundan e'tiboran o'n ish kunidan kechiktirmay yashash joyi yoki turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tishi shart (Yashash joyi va turgan joyi bo'yicha ro'yxatga olish to'g'risidagi qonunning 7-moddasi), uy-joy beruvchi mulkdor esa yashovchilarni o'z vaqtida ro'yxatdan o'tkazishi kerak (shu Qonunning 6-moddasi). Soliq organlarida hisobga olingan ijara shartnomasi taqdim etilsa, mulkdorning roziligi talab etilmaydi; ro'yxat shartnoma muddatiga, biroq bir yildan ortiq bo'lmagan muddatga amalga oshiriladi, muddat tugagach esa o'n ish kuni ichida yangidan ro'yxatdan o'tish kerak (shu Qonunning 13-moddasi). Ro'yxatdan o'tkazishda uy-joy maydonining ijtimoiy normasiga rioya qilinadi — bir kishiga umumiy maydonning kamida 16 kvadrat metri (shu Qonunning 20-moddasi).

Kvartirani shartnomasiz ijaraga olsangiz nima bo'ladi

• Fuqarolar o'rtasida turar joyni ijaraga berish shartnomasining yo'qligi yoxud uni soliq organlarida hisobga qo'ymaslik 5 BHMdan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarimaga sabab bo'ladi — MJtKning 159¹-moddasi.
• Yashash joyi yoki turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tmasdan yashash — 3 BHM (1 320 000 so'm) jarima, bir yil ichida takrorlansa — 5 BHM (2 200 000 so'm) (MJtKning 223-moddasi).
• O'z turar joyida shaxslarning ro'yxatdan o'tmasdan yashashiga yo'l qo'yish — 5 BHM (2 200 000 so'm) jarima, takrorlansa — 10 BHM (4 400 000 so'm) (MJtKning 223-moddasi).
• Og'zaki kelishuv haqiqiy emas bo'lib qolmaydi, ammo nizoda taraflar uning shartlarini guvohlar ko'rsatuvi bilan tasdiqlay olmaydi — faqat yozma va boshqa dalillar bilan (FKning 109-moddasi).

Amalda shartnoma bo'lmasa, ijarachi kelishilgan haq, garov summasi va muddatni, mulkdor esa qarz miqdori va shikastlarni isbotlay olmaydi. Messenjerdagi yozishmalar va bank o'tkazmalari yordam beradi, lekin dalolatnomali to'liq shartnoma o'rnini bosmaydi.

Bu kimlarga tegishli

• Toshkent yoki boshqa shaharda kvartirani uzoq muddatga ijaraga olayotgan ijarachilar.
• Turgan joyi bo'yicha ro'yxatdan o'tishi kerak bo'lgan talabalar va viloyatlardan kelganlar.
• Uy-joyni ishonchnoma asosida ijaraga beradigan mulkdorlar va ularning vakillari.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Mulkdorni solishtiring

   Mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat va pasport yoki ID-kartani so'rang. Ma'lumotlar mos kelishi kerak; ro'yxatdan o'tkazilgan huquqlar haqidagi ma'lumotni ko'chmas mulkni ro'yxatga oluvchi organdan olish mumkin.

2. 2

   Ishonchnomani tekshiring

   Vakil bersa — sanasi, muddati, ijaraga berish va pul olish huquqini tekshiring. Mulkdor bilan bog'lanib, ishonchnoma bekor qilinmaganiga ishonch hosil qiling.

3. 3

   Oila roziligini oling

   Mulkdorning voyaga yetgan oila a'zolaridan, xususiylashtirilgan yoki ulushli kvartirada esa roziligi talab qilinadigan barcha shaxslardan yozma rozilik so'rang.

4. 4

   Shartnomani imzolang

   Yozma, ikki nusxada: haq va to'lov sanasi, kommunal xizmatlar, garov va uni qaytarish shartlari, muddat, yashovchilar ro'yxati.

5. 5

   Tilxat bilan to'lang

   Mulkdorning hisobraqamiga o'tkazma yoki pul nima uchun berilgani — haq, garov yoki zakalat — ko'rsatilgan tilxat bilan.

6. 6

   Kvartirani dalolatnoma bilan qabul qiling

   Xonalar, mebel va texnika holatini yozing, hisoblagichlar ko'rsatkichlarini qayd eting, suratga oling. Dalolatnomani ikkala taraf imzolaydi.

7. 7

   Shartnomani hisobga qo'ying va ro'yxatdan o'ting

   Shartnoma soliq organlarida hisobga qo'yiladi. Hisobga qo'yilgan shartnoma bilan o'n ish kuni ichida turgan joy bo'yicha ro'yxatdan o'ting — DXMda, ichki ishlar organlarida yoki onlayn.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: kvartirani mulkdorning akasi bermoqda

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 600–612-moddalar — uy-joyni ijaraga berishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
2. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 84-modda — ko'chmas mulkni davlat ro'yxatidan o'tkazishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
3. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 134–141-moddalar — ishonchnoma, uning shakli va muddatilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
4. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 219-modda — ulushli mulkdan foydalanishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
5. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 109-modda — yozma shaklga rioya qilmaslik oqibatlarilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
6. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 257, 311-moddalar — tilxat va zakalatlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
7. O'zbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi — 25, 32, 33-moddalar — uy-joyni ijaraga berish va oila roziligilex.uz · 24-dekabr, 1998-yil
8. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 159¹-modda — shartnoma va uni hisobga qo'ymaganlik uchun jarimalex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
9. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 223-modda — ro'yxatdan o'tmasdan yashashlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
10. O'zbekiston Respublikasining fuqarolarni, chet el fuqarolarini va fuqaroligi bo'lmagan shaxslarni yashash va turgan joyi bo'yicha ro'yxatga olish to'g'risidagi Qonuni — 6, 7, 13, 20-moddalar — turgan joy bo'yicha ro'yxatdan o'tishlex.uz · 10-iyul, 2025-yil · ЗРУ-1074
11. O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — 375, 397-moddalar — ijara daromadi va shartnomani hisobga qo'yishlex.uz · 30-dekabr, 2019-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.