Qisqacha
Kvartira ijarasini muddatidan oldin to'xtatishning eng oson yo'li — taraflarning yozma kelishuvi. Ijarachi uy egasining roziligisiz ham shartnomani istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin: buning uchun u bilan doimiy yashaydigan fuqarolar rozi bo'lishi va uy egasi uch oy oldin yozma ogohlantirilishi kerak. Uy egasi esa shartnomani faqat sud orqali va FKning 615-moddasida ko'rsatilgan asoslar bo'yicha bekor qila oladi, ijarachini ko'chirish ham faqat sud qarori bilan bo'ladi.
- Taraflar kelishuvi bilan
- Istalgan vaqtda, yozma shaklda
- Ijarachining ogohlantirishi
- Uch oy oldin, yozma
- Uy egasi tashabbusi bilan
- Faqat sud orqali, qonundagi asoslar bo'yicha
- Bekor qilish taklifiga javob
- Taklifdagi muddatda, bo'lmasa 30 kun
- Kvartira sotilsa
- Ijara shartnomasi o'z kuchida qoladi
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Fuqarolik kodeksi uy-joy ijarasini muddatidan oldin to'xtatishning uch yo'lini belgilaydi: taraflarning kelishuvi, ijarachining uch oy oldin ogohlantirib voz kechishi va ijaraga beruvchi yoki istalgan tarafning talabi bilan sud tartibida bekor qilish (FKning 615-moddasi). Kvartira ijarasi uchun boshqa yo'l nazarda tutilmagan.
Majburiyatni bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga qonunchilik yoki shartnomada nazarda tutilgan hollardan tashqari yo'l qo'yilmaydi (FKning 237-moddasi). Demak, uy egasi ham, ijarachi ham asos bo'lmasa, shartnomani shunchaki tugagan deb e'lon qila olmaydi.
Kvartiraga bo'lgan mulk huquqi boshqa shaxsga o'tishi ijara shartnomasini o'zgartirmaydi va bekor qilmaydi: yangi mulkdor avvalgi shartlar asosida ijaraga beruvchiga aylanadi (FKning 604-moddasi). Kvartiraning sotilishi ijarachini muddatidan oldin chiqarib yuborishga asos emas.
Ijarachi chiqib ketmoqchi bo'lsa
Ijarachi uy egasini uch oy oldin yozma ravishda ogohlantirib, istalgan vaqtda shartnomani bekor qilishi mumkin. Buning uchun u bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolarning roziligi ham kerak (FKning 615-moddasi). Bu qoida bir yilgacha tuzilgan qisqa muddatli ijaraga ham tegishli, chunki qonun uni bunday shartnomalar uchun istisno qilmagan (FKning 612-moddasi).
Shartnoma bekor qilinguncha undagi majburiyatlar, jumladan ijara haqini to'lash majburiyati saqlanib qoladi. Ular bekor qilish to'g'risidagi kelishuv tuzilgan paytdan, sud orqali bekor qilinganda esa sud qarori qonuniy kuchga kirgan paytdan boshlab tugaydi (FKning 385-moddasi). Uy egasi uch oydan oldinroq chiqib ketishga rozi bo'lsa, buni aniq sana ko'rsatilgan yozma kelishuv bilan rasmiylashtirgan ma'qul.
Agar ijarachi kvartiraning bir qismini ikkilamchi ijaraga bergan bo'lsa, asosiy shartnoma muddatidan oldin tugashi bilan ikkilamchi ijara shartnomasi ham bir vaqtda tugaydi (FKning 613-moddasi). Ikkilamchi ijarachini bu haqda oldindan ogohlantirish kerak.
Uy egasi shartnomani bekor qilmoqchi bo'lsa
Ijaraga beruvchi faqat FKning 615-moddasida aniq ko'rsatilgan hollarda sud orqali bekor qilishni talab qila oladi. Uy doimiy yashash uchun yaroqsiz bo'lib qolsa yoki avariya holatiga kelsa, shuningdek uy-joy to'g'risidagi qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda istalgan taraf sudga murojaat qilishi mumkin.
- Ijarachi olti oy davomida ijara haqini to'lamagan, agar shartnomada uzoqroq muddat belgilanmagan bo'lsa; qisqa muddatli ijarada esa to'lov muddati o'tgach, ikki martadan ko'p to'lamagan bo'lsa.
- Ijarachi yoki u javob beradigan shaxslar uy-joyni vayron qilsa yoki unga putur yetkazsa.
- Uy-joydan g'ayrihuquqiy qilmishlarni sodir etish uchun foydalanilsa.
- Uy-joydan vazifasiga ko'ra foydalanilmasa yoki qo'shnilarning huquqlari muntazam buzilsa va bu uy egasining ogohlantirishidan keyin ham davom etsa.
Da'vodan oldin uy egasi ijarachiga shartnomani bekor qilishni taklif qilishi lozim. Sudga faqat rad javobi olingandan keyin yoki taklifda ko'rsatilgan muddatda, u bo'lmasa 30 kun ichida javob kelmasa murojaat qilish mumkin (FKning 384-moddasi). Shartnoma bekor qilinganidan keyin ham ko'chirish faqat sud qarori asosida amalga oshiriladi (FKning 616-moddasi).
Uy egasining kvartirani sotish, unga qarindoshlarini joylashtirish yoki qimmatroq narxda ijaraga berish istagi FKning 615-moddasidagi asoslar ro'yxatiga kirmaydi. Bunday hollarda shartnomani muddatidan oldin faqat ijarachi bilan kelishib to'xtatish mumkin.
Kvartirani topshirish, garov va oldindan to'lov
Shartnomani bekor qilish to'g'risidagi kelishuv shartnomaning o'zi qanday shaklda tuzilgan bo'lsa, xuddi shunday shaklda tuziladi (FKning 384-moddasi). Kvartira ijarasi yozma tuziladi, demak uni muddatidan oldin to'xtatish haqidagi kelishuv ham yozma bo'lishi kerak. Unda bekor qilish sanasi, ijara haqi va kommunal to'lovlar bo'yicha hisob-kitob, garov summasi va uni qaytarish muddatini ko'rsating.
Umumiy qoidaga ko'ra, taraflar shartnoma bekor qilingunga qadar bajarilgan narsani qaytarishni talab qila olmaydi, agar qonun yoki taraflar kelishuvida boshqacha belgilanmagan bo'lsa (FKning 385-moddasi). Shuning uchun foydalanilmagan oylar uchun oldindan to'langan pulni qaytarish shartini bekor qilish kelishuviga aniq yozib qo'ygan ishonchliroq.
Shartnoma tugaganidan keyin uy egasi garovni shartnomada nazarda tutilgan asossiz ushlab qolsa, bu pulni asossiz orttirilgan boylik sifatida talab qilish mumkin: mablag'ni olish asosi keyinchalik yo'qolgan taqdirda ham qaytarish majburiyati paydo bo'ladi (FKning 1023-moddasi). Bu qoidalar majburiyatning bir tarafi boshqasidan u bilan bog'liq holda olingan narsani qaytarishni talab qilganda ham qo'llanadi (FKning 1024-moddasi).
Qonunda kvartirani qaytarish dalolatnomasining alohida shakli belgilanmagan, lekin amalda aynan dalolatnoma ikki tarafni ham himoya qiladi. Unda topshirish sanasi, kalitlar soni, hisoblagich ko'rsatkichlari, xonalar, mebel va texnika holati hamda e'tirozlar bor-yo'qligi qayd etiladi.
Bu kimlarga tegishli
- Shartnoma muddatidan oldin chiqib ketmoqchi bo'lgan ijarachilar
- Kvartirani ijaraga berishni muddatidan oldin to'xtatmoqchi bo'lgan mulkdorlar
- Ichida ijarachi yashayotgan kvartirani sotib oluvchilar
- Asosiy ijarachidan xona ijaraga olgan ikkilamchi ijarachilar
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Ijarachilarning eng ko'p uchraydigan xatosi — bir hafta oldin og'zaki aytib, chiqib ketish. Qonun uch oy oldin yozma ogohlantirishni talab qiladi, uy egasi bilan kelishuv bo'lmasa, shartnoma bo'yicha majburiyatlar, jumladan to'lov, bekor qilingunga qadar saqlanib qoladi.
Uy egalarining eng ko'p uchraydigan xatosi — sudsiz va FKning 615-moddasidagi asossiz, kvartirani ma'lum sanagacha bo'shatishni talab qilish. Bunday talab yuridik kuchga ega emas, ko'chirish esa faqat sud qarori bilan mumkin.
Agar ikki taraf ham ajralishga tayyor bo'lsa, qisqa yozma kelishuv va kvartirani qaytarish dalolatnomasini bir kunda imzolash eng yaxshi yo'l. Bu sana, to'lov, garov va uy holati bo'yicha nizolarni yopadi.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Shartnomani qayta o'qing
Muddat, bekor qilish tartibi, garov, oldindan to'lov va jarimalar haqidagi shartlarni toping. Nimani kelishish va nimani talab qilish mumkinligini aynan shular belgilaydi.
Yozma ogohlantirish yoki taklif yuboring
Ijarachi uy egasini uch oy oldin yozma ogohlantiradi. Uy egasi esa qonundagi asos bo'lsa, shartnomani bekor qilishni yozma taklif qiladi. Yuborilganini yoki olinganini tasdiqlovchi imzoni saqlang.
Bekor qilish kelishuvini imzolang
Shartnoma tugaydigan sana, ijara haqi va kommunal to'lovlar bo'yicha hisob-kitob, garov va oldindan to'lovni qaytarish summasi va muddatini yozing.
Kvartirani dalolatnoma bilan topshiring
Kalitlar, hisoblagich ko'rsatkichlari, kvartira va mol-mulk holatini qayd eting. Surat va video oling, dalolatnomani ikki taraf imzolasin.
Pulni oling yoki sudga murojaat qiling
Garov yoki kelishilgan oldindan to'lov qaytarilmasa, yozma talabnoma yuboring, so'ng undirish haqida da'vo bering. Uy egasi bekor qilishni talab qilsa, ijarachi rad etgandan yoki 30 kun javob bo'lmagandan keyin sudga boradi.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Kvartira ijarasi shartnomasi va uning ilovalari
- Topshirilganligi tasdiqlangan yozma ogohlantirish
- Ijarachi bilan doimiy yashaydigan fuqarolarning yozma roziligi
- Shartnomani bekor qilish to'g'risidagi kelishuv
- Kvartira va kalitlarni qaytarish dalolatnomasi
- Ijara haqi, garov va kommunal to'lovlar kvitansiyalari
Muddatlar
- Ijarachining chiqib ketish haqida ogohlantirishi
- Uch oy oldin, yozma
- Bekor qilish taklifiga javob
- Taklifdagi muddat, bo'lmasa 30 kun
- Uy egasi da'vosi uchun to'lamaslik
- 6 oy, agar shartnomada ko'proq belgilanmagan bo'lsa
- Qisqa muddatli ijarada to'lamaslik
- To'lov muddatidan keyin ikki martadan ko'p
Xavflar va muhim jihatlar
- Yozma ogohlantirish yoki kelishuvsiz chiqib ketish qolgan vaqt uchun to'lov bo'yicha nizo tug'diradi.
- Dalolatnoma bo'lmasa, uy egasi mol-mulk buzilganini aytib, garovni ushlab qolishi mumkin.
- Kelishuvda oldindan to'lovni qaytarish sharti bo'lmasa, uni qaytarib olish qiyinlashadi.
- Qulfni o'zboshimchalik bilan almashtirish yoki sud qarorisiz ko'chirish qonunga zid.
- Garov summasi va qaytarish muddati yozilmagan shoshilinch kelishuv yangi nizoga sabab bo'ladi.
Misol: ijarachi boshqa shaharga ko'chmoqda
Dilnoza Toshkentda ikki yillik yozma shartnoma asosida kvartira ijaraga olgan, garov va ikki oylik haqni oldindan to'lagan. Sakkiz oydan keyin uni ishda Samarqandga o'tkazishdi va u bir oy ichida chiqib ketmoqchi.
Qanday harakat qilish kerak
Dilnoza uy egasini shartnomani bekor qilish haqida yozma ogohlantiradi va bir oydan keyin chiqib ketish haqida kelishuv taklif qiladi (FKning 615-moddasi). Uy egasi rozi bo'ladi, kelishuvda tugash sanasi, garov va foydalanilmagan oldindan to'lov kommunal to'lovlar ayirilgan holda qaytarilishi yoziladi. Chiqib ketish kuni ular kalitlar va hisoblagich ko'rsatkichlari qayd etilgan dalolatnomani imzolaydi. Uy egasi rozi bo'lmaganida, shartnoma ogohlantirishdan uch oy o'tgach bekor bo'lar va shu sanagacha haq to'lanishi kerak bo'lardi.
Ko'p beriladigan savollar
Ogohlantirgandan keyin uch oy o'tmasdan chiqib ketsam bo'ladimi?
Ha, agar uy egasi rozi bo'lsa. Bunda aniq sana ko'rsatilgan yozma bekor qilish kelishuvi imzolanadi. Uy egasining roziligi bo'lmasa, uch oy oldin yozma ogohlantirish qoidasi amal qiladi (FKning 615-moddasi), shartnoma bekor qilingunga qadar majburiyatlar saqlanadi (FKning 385-moddasi).
Uy egasi kvartirani sotayotgani uchun meni muddatidan oldin chiqara oladimi?
Yo'q. Kvartira sotilishi ijara shartnomasini o'zgartirmaydi va bekor qilmaydi, yangi mulkdor avvalgi shartlar asosida ijaraga beruvchiga aylanadi (FKning 604-moddasi). Shartnoma muddatidan oldin faqat taraflar kelishuvi yoki qonundagi asoslar bo'yicha sud qarori bilan tugaydi.
Muddatidan oldin chiqsam, oldindan to'lagan pulim qaytariladimi?
Umumiy qoidaga ko'ra, kelishuvda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, bekor qilishgacha bajarilgan narsani qaytarishni talab qilib bo'lmaydi (FKning 385-moddasi). Shuning uchun foydalanilmagan oylar uchun to'lovni qaytarish shartini bekor qilish kelishuviga aniq yozing.
Chiqib ketganimdan keyin uy egasi garovni qaytarmayapti. Nima qilay?
Agar shartnoma bo'yicha garovni ushlab qolishga asos bo'lmasa va kvartira dalolatnoma bilan e'tirozsiz topshirilgan bo'lsa, summa asossiz orttirilgan boylik sifatida qaytarilishi kerak (FKning 1023, 1024-moddalari). Yozma talabnoma yuboring, rad etilsa, sudga murojaat qiling.
Asosiy shartnoma muddatidan oldin bekor qilinsa, ikkilamchi ijarachi nima bo'ladi?
Ijara shartnomasi muddatidan oldin tugashi bilan ikkilamchi ijara shartnomasi ham bir vaqtda tugaydi (FKning 613-moddasi). Ikkilamchi ijarachi uy-joydan mustaqil foydalanish huquqiga ega bo'lmaydi.
Muddat tugaganda uy egasi shartnomani uzaytirishdan bosh tortishi mumkinmi?
Ijarachi yangi muddatga shartnoma tuzishda imtiyozli huquqqa ega, lekin uy egasi uy-joyni kamida bir yil ijaraga bermaslikka qaror qilgan bo'lsa, rad etishga haqli (FKning 612-moddasi). Bu muddatidan oldin bekor qilish emas, balki shartnoma muddatining tugashidir.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 615, 616-moddalar — uy-joy ijarasi shartnomasini bekor qilishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 612, 613-moddalar — ijara muddati va ikkilamchi ijaralex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 604-modda — kvartira sotilganda shartnoma saqlanadilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 237, 382–385-moddalar — shartnomani bekor qilish asoslari, tartibi va oqibatlarilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 1023, 1024-moddalar — asossiz orttirilgan boylikni qaytarishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.