Qisqacha
Shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga, qoida tariqasida, yo'l qo'yilmaydi — faqat qonun yoki shartnomaning o'zi bunga to'g'ridan-to'g'ri ruxsat bersa (FKning 237-moddasi). Boshqa hollarda shartnoma taraflar kelishuvi bilan, ikkinchi taraf rozi bo'lmasa — sud orqali bekor qilinadi, bunda faqat shartnoma jiddiy buzilgan yoki qonun yoxud shartnomada ko'rsatilgan boshqa hollarda (FKning 382-moddasi). Da'vodan oldin bekor qilish taklifini yuborish va rad javobini yoki javob muddati o'tishini, muddat ko'rsatilmagan bo'lsa — 30 kunni kutish kerak (FKning 384-moddasi).
- Bir tomonlama bosh tortish
- Faqat qonun yoki shartnoma yo'l qo'ysa
- Sud orqali bekor qilish
- Jiddiy buzilishda va qonundagi boshqa hollarda
- Taklifga javob muddati
- Taklifda ko'rsatilgan, aks holda 30 kun
- Shartnoma bekor bo'ladi
- Kelishuv kunidan yoki sud qarori kuchga kirgan kundan
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Majburiyatni bajarishdan bir tomonlama bosh tortish va shartnoma shartlarini bir tomonlama o'zgartirishga yo'l qo'yilmaydi, qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno (Fuqarolik kodeksi — FKning 237-moddasi). Shu bois shartnomani uch yo'l bilan bekor qilish mumkin (FKning 382-moddasi):
- taraflar kelishuvi bilan — qonun yoki shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo'lsa, bu doim mumkin;
- bir tomonlama bosh tortish orqali — agar qonun yoki taraflar kelishuvi bunga yo'l qo'ysa; bunda shartnoma sudsiz bekor qilingan hisoblanadi;
- bir tarafning talabi bilan sud qarori orqali — ikkinchi taraf shartnomani jiddiy buzganda yoki qonun yoxud shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda.
Bir tarafning shartnomani buzishi ikkinchi tarafga u shartnoma tuzishda umid qilishga haqli bo'lgan narsadan ko'p darajada mahrum bo'ladigan qilib zarar yetkazsa, bu jiddiy buzish hisoblanadi (FKning 382-moddasi). Kichik kechikish yoki bitta kamchilik, odatda, bu ta'rifga tushmaydi.
Qachon bir tomonlama voz kechish mumkin
- Shartnomada bir tomonlama voz kechish huquqi va uning tartibi, masalan ma'lum muddat oldin xabardor qilish nazarda tutilgan.
- Mahsulot yetkazib berish: jiddiy buzilishda, jumladan yetkazib berish yoki to'lov muddatlari bir necha bor buzilganda voz kechishga yo'l qo'yiladi; shartnoma bildirish xati olingan paytdan bekor qilingan hisoblanadi (FKning 455-moddasi).
- Haq evaziga xizmat ko'rsatish: buyurtmachi xizmatlarning to'liq bahosini to'lash sharti bilan bekor qilishni talab qilishi mumkin, bekor qilish ijrochining aybli harakatlari tufayli bo'lgan hollar bundan mustasno (FKning 707-moddasi).
- Kechikish: qarzdor kechiktirgani tufayli ijro kreditor uchun ahamiyatini yo'qotgan bo'lsa, u ijroni qabul qilishdan bosh tortib, zararni talab qilishi mumkin (FKning 337-moddasi).
- Bajarish imkonsizligi: bir tarafning aybi bilan bajarish imkonsiz bo'lsa, ikkinchi taraf shartnomadan voz kechib, zararni undirishga haqli (FKning 336-moddasi).
Qonuniy asossiz voz kechish shartnomani bekor qilmaydi: siz majburiyatli bo'lib qolasiz, ikkinchi taraf esa ijroni, neustoyka va zararni talab qilishi mumkin.
Bekor qilish tartibi
Bekor qilish to'g'risidagi kelishuv shartnoma qanday shaklda tuzilgan bo'lsa, shunday shaklda tuziladi: yozma shartnoma — yozma kelishuv bilan, notarial shartnoma — notariusda (FKning 384-moddasi). Sudga bekor qilish talabi bilan faqat ikkinchi taraf taklifni rad etganidan keyin yoki taklifda, qonunda yoki shartnomada ko'rsatilgan muddatda, bunday muddat bo'lmasa — 30 kun ichida javob bermaganidan keyin murojaat qilish mumkin.
Alohida asos — shartnoma tuzishda taraflar asos qilib olgan vaziyatning jiddiy o'zgarishi. Sud bu asosga ko'ra shartnomani faqat FKning 383-moddasida belgilangan to'rtta shart bir vaqtda mavjud bo'lsa bekor qiladi, jumladan o'zgarishni yengib bo'lmagan va uning xavfi manfaatdor tarafga yuklanmagan bo'lsa.
Korxonalar va tadbirkorlar o'rtasida bekor qilish nizolarini iqtisodiy sud ko'radi (IPKning 26-moddasi). Shartnomalarni bekor qilish haqidagi da'volar shartnoma oldi nizolari uchun belgilangan stavkalar bo'yicha to'lanadi (Davlat boji to'g'risidagi qonunning 19-moddasi); iqtisodiy sudda xo'jalik shartnomalarini tuzish, o'zgartirish yoki bekor qilish nizolari bo'yicha qonun ilovasidagi stavka — 10 BHM (4 400 000 so'm), kichik tadbirkorlik subyektlari 50 foiz to'laydi.
Bekor qilish oqibatlari
- Taraflarning majburiyatlari bekor bo'ladi: kelishuv bo'yicha — u tuzilgan paytdan, sud orqali — qaror qonuniy kuchga kirgan paytdan (FKning 385-moddasi).
- Qonun yoki kelishuvda boshqacha tartib bo'lmasa, bekor qilinguncha bajarilgan narsani qaytarishni talab qilib bo'lmaydi (FKning 385-moddasi). Masalan, sotib oluvchi sotuvchi topshirmagan tovar uchun oldindan to'langan summani qaytarishni talab qilishga haqli (FKning 420-moddasi).
- Bekor qilishga jiddiy buzilish sabab bo'lgan bo'lsa, jabrlangan taraf bekor qilish tufayli yetkazilgan zararni to'lashni talab qilishga haqli (FKning 385-moddasi).
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Birinchi navbatda shartnomaning o'zini qayta o'qing. Ko'pincha bir tomonlama voz kechish huquqi, xabardor qilish muddati va oqibatlari unda yozilgan bo'ladi va to'g'ri rasmiylashtirilgan bildirish xati kifoya qiladi. Agar shartnomada bunday shart bo'lmasa, FKdagi sizning shartnoma turingizga oid maxsus qoidalarni tekshiring.
Telefonda «shartnomani bekor qildim» deb ijroni to'xtatib qo'ymang. Qonuniy asossiz bunday voz kechish amal qilmaydi va buzuvchi o'zingiz bo'lib qolasiz. Bekor qilish taklifini yozma, aniq javob muddati bilan va olinganini tasdiqlovchi dalil bilan yuboring — bu sudda kerak bo'ladi.
Shartnomani bekor qilishdan tashqari zarar yoki neustoyka undirmoqchi bo'lsangiz, jiddiy buzilish dalillarini to'plang: yozishmalar, dalolatnomalar, yo'qotishlar hisob-kitobi. Murakkab hollarda, masalan vaziyat jiddiy o'zgarganda, istiqbolni oldindan yurist bilan yoki Traffic Law AI'da baholang.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Asosni toping
Shartnomadagi bekor qilish shartlarini va FKning shartnoma turingizga oid maxsus normalarini tekshiring. Voz kechish, kelishuv yoki sud — qaysi yo'l ekanini aniqlang.
Dalillarni to'plang
Asos ikkinchi tarafning buzilishi bo'lsa, uni qayd eting: kechikishlar, dalolatnomalar, yozishmalar, zarar hisob-kitobi.
Yozma bildirish xati yoki taklif yuboring
Voz kechish huquqi bo'lsa — voz kechish haqida bildirish xati. Boshqa hollarda — kelishuv loyihasi va javob muddati ko'rsatilgan bekor qilish taklifi.
Kelishuvni rasmiylashtiring
Ikkinchi taraf rozi bo'lsa, bekor qilish kelishuvini shartnoma shaklida imzolang va hisob-kitoblarni hal qiling.
Sudga murojaat qiling
Rad javobidan yoki javob muddati o'tgach (muddat bo'lmasa — 30 kun) bekor qilish va kerak bo'lsa zararni undirish haqida da'vo bering.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Shartnoma va barcha qo'shimcha kelishuvlar
- Buzilish dalillari: dalolatnomalar, yozishmalar, talabnomalar
- Bekor qilish taklifi va olinganini tasdiqlovchi hujjat
- Ikkinchi tarafning javobi yoki javob yo'qligini tasdiqlovchi dalil
Xavflar va muhim jihatlar
- Qonun yoki shartnomada asosi bo'lmagan bir tomonlama voz kechish haqiqiy emas — buzuvchi o'zingiz bo'lib qolasiz (FKning 237-moddasi).
- Da'vo oldindan bekor qilish taklifi yuborilmasdan berilgan — sud uni sudgacha hal qilish tartibiga rioya etilmagan deb ko'rmasdan qoldiradi (FKning 384-moddasi, FPKning 122-moddasi).
- Ikkinchi tarafning buzilishi jiddiy deb topilmaydi — bekor qilish rad etiladi (FKning 382-moddasi).
- Bekor qilinguncha bajarilgan narsa, qoida tariqasida, qaytarilmaydi (FKning 385-moddasi).
Misol: yetkazib beruvchi muddatlarni doim buzadi
Dilnoraning kompaniyasi yillik shartnoma asosida yetkazib beruvchidan qadoq sotib oladi. Uch oy ichida yetkazib beruvchi tovarni uch marta kechiktirib keltirdi, shu sababli Dilnoraning ishlab chiqarishi to'xtab qoldi.
Qanday harakat qilish kerak
Qonun yetkazib berish muddatlarini bir necha bor buzishni mahsulot yetkazib berish shartnomasining jiddiy buzilishi deb hisoblaydi, shuning uchun kompaniya bildirish xati yuborib, shartnomadan bir tomonlama voz kechishga haqli: shartnoma yetkazib beruvchi xatni olgan paytdan bekor qilinadi (FKning 455-moddasi). Ishlab chiqarish to'xtashidan ko'rilgan zararni Dilnora hujjatlar bilan tasdiqlab undirishi mumkin (FKning 385-moddasi).
Ko'p beriladigan savollar
Shartnomani ikkinchi tarafni xabardor qilish bilan bekor qilish mumkinmi?
Faqat bir tomonlama voz kechishga qonun yoki shartnoma yo'l qo'ysa (FKning 237 va 382-moddalari). Aks holda ikkinchi tarafning roziligi yoki sud qarori kerak.
Bekor qilish taklifiga javobni qancha kutish kerak?
Taklifda, qonunda yoki shartnomada ko'rsatilgan muddatgacha. Muddat hech qayerda belgilanmagan bo'lsa — 30 kun; shundan keyingina sudga murojaat qilish mumkin (FKning 384-moddasi).
Shartnomani jiddiy buzish nima?
Ikkinchi tarafga u shartnoma tuzishda umid qilgan narsadan ko'p darajada mahrum bo'ladigan qilib zarar yetkazadigan buzilish (FKning 382-moddasi).
Vaziyat keskin o'zgargani sababli shartnomani bekor qilish mumkinmi?
Ha, ammo faqat sud orqali va FKning 383-moddasidagi shartlar bir vaqtda mavjud bo'lganda: taraflar bunday o'zgarishni kutmagan, uni yengib bo'lmagan, o'zgarishsiz bajarish manfaatlar muvozanatini buzadi va xavf manfaatdor tarafga yuklanmagan.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 237, 382–385-moddalar — bekor qilish asoslari, tartibi va oqibatlarilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 336–337-moddalar — bajarish imkonsizligi va kechikishda shartnomadan voz kechishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 420, 455, 707-moddalar — oldindan to'lov, yetkazib berish va xizmatdan voz kechishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi — IPKning 26-moddasi — iqtisodiy sudda bekor qilish nizolarilex.uz · 24-yanvar, 2018-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi — FPKning 122-moddasi — arizani ko'rmasdan qoldirishlex.uz · 22-yanvar, 2018-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 6, 19-moddalar va ilova — bekor qilish nizolari bo'yicha davlat bojilex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.