Qisqacha
Ijrochi ishni bajarish yoki xizmat ko'rsatishni qoidalar yoki shartnomada belgilangan muddatda, hajmda va sifatda amalga oshirishi shart. Jiddiy nuqsonlar bo'lsa, o'z xohishingizga ko'ra nuqsonlarni bepul bartaraf etish, narxni kamaytirish, ishni qayta bajarish yoki ko'rilgan zararni to'liq qoplab shartnomani bekor qilishni talab qilishga haqlisiz. Shartnomada qisqaroq muddat belgilanmagan bo'lsa, ijrochi nuqsonlarni 20 kun ichida bartaraf etadi, bartaraf etish, ishni boshlash yoki tugatish kechiktirilsa, har bir kun uchun ish qiymatining 1 foizi miqdorida neustoyka to'laydi. Ijrochi o'z vaqtida kirishmasa yoki muddatda ulgurmasligi ayon bo'lsa, shartnomadan voz kechib, zararni talab qilish mumkin.
- Nuqsonlarni bartaraf etish
- 20 kun, shartnomada kamroq bo'lmasa
- Kechiktirish uchun neustoyka
- Kuniga (yoki soatiga) ish qiymatining 1%
- Kafolatsiz talab muddati
- Ish qabul qilingandan 6 oy
- Buyumingiz buzilsa
- Shunday buyum yoki ikki baravar qiymati
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Ijrochi — maishiy xizmat, uy-joy-kommunal, ta'mirlash-qurilish, transport va boshqa sohalarda iste'molchi uchun ishlar bajaradigan yoki xizmatlar ko'rsatadigan korxona, tadbirkor yoki o'zini o'zi band qilgan shaxs («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 1-moddasi). U ishni qoidalar yoki shartnomada belgilangan muddatda, hajmda va sifatda bajarishi shart (Qonunning 19-moddasi).
Agar ijrochi shartnomani ijro etishga o'z vaqtida kirishmasa yoki uning belgilangan muddatda bajarilmasligi ayon bo'lib qolsa, iste'molchi shartnomadan voz kechishga va zararni qoplashni talab qilishga haqli. Ijrochi shartnoma shartlarini jiddiy buzgan yoki boshqa jiddiy nuqsonlarga yo'l qo'ygan bo'lsa, iste'molchi o'z xohishiga ko'ra quyidagilarni talab qilishi mumkin (Qonunning 19-moddasi):
- nuqsonlarni bepul bartaraf etish;
- bajarilgan ish (xizmat) bahosini mutanosib ravishda kamaytirish;
- shunday sifatli bir xil materialdan boshqa buyumni bepul tayyorlash yoki ishni takroran bajarish;
- shartnomani bekor qilib, ko'rilgan zararni to'liq qoplash.
Bu huquqlardan nuqsonlar ishni qabul qilish vaqtida yoki bajarish jarayonida aniqlanganda; kafolat muddati davomida, u bo'lmasa — ish qabul qilingan kundan olti oy davomida; imorat yoki boshqa ko'chmas mulkdagi nuqsonlar bo'yicha — ular aniqlangan kundan ikki yil davomida foydalanish mumkin (Qonunning 19-moddasi).
Muddatlar, neustoyka va buzilgan buyumlar
- Bajarilgan ishdagi nuqsonlarni, agar shartnomada qisqaroq muddat belgilanmagan bo'lsa, ijrochi talab qilingan kundan yigirma kun ichida bartaraf etadi.
- Nuqsonlar muddatida bartaraf etilmasa, shuningdek ishni boshlash va tugatish kechiktirilsa, ijrochi har bir kechiktirilgan kun, muddat soatlarda belgilangan bo'lsa — soat uchun ish (xizmat) yoki buyurtma qiymatining 1 foizi miqdorida neustoyka to'laydi.
- Neustoyka summasi ishning alohida turi bahosidan yoki buyurtmaning umumiy bahosidan oshmaydi.
- Neustoyka to'lash va zararni qoplash ijrochini majburiyatni asl holida bajarishdan ozod etmaydi.
- Iste'molchining ashyosi yoki materiali yo'qolsa, ishdan chiqsa yoki unga putur yetsa, ijrochi aynan o'xshash sifatli ashyoni qaytarishi, imkoni bo'lmasa — uning talab qo'yilgan paytdagi qiymatini ikki baravar qilib to'lashi shart.
Bu qoidalarning barchasi «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasida belgilangan. Kimyoviy tozalash, ta'mir yoki atelyega topshirilgan buyum qiymati shartnoma tuzishda taraflar kelishuviga muvofiq belgilanadi — kvitansiyada nima yozilganini tekshiring.
Fuqarolik kodeksi nimani qo'shadi
- Haq evaziga xizmat ko'rsatish qoidalari aloqa, tibbiyot, maslahat, axborot xizmatlari, ta'lim berish, sayyohlik va boshqa xizmatlarga tatbiq etiladi (FKning 703-moddasi).
- Xizmat shartnomasi bajarilmasa yoki lozim darajada bajarilmasa, ijrochi zararni to'liq qoplaydi, biroq xizmatlar bahosining ikki baravaridan ortiq emas, agar tadbirkor bilan shartnomada kuchaytirilgan javobgarlik nazarda tutilmagan bo'lsa (FKning 706-moddasi).
- Buyurtmachi xizmatlar bahosini to'liq to'lash sharti bilan shartnomani bekor qilishni talab qilishga haqli, shartnoma ijrochining aybli harakatlari tufayli bekor qilingan hollar bundan mustasno (FKning 707-moddasi).
- Maishiy pudrat shartnomasi (ta'mir, tikish, buyum tayyorlash) bo'yicha buyurtmachi ish topshirilguncha istalgan vaqtda bajarilgan qism va pudratchi xarajatlarini to'lab, shartnomadan voz kechishi mumkin; bu huquqdan mahrum qiluvchi shartlar haqiqiy emas (FKning 657-moddasi).
- Maishiy pudrat shartnomasi patta berilgan paytdan tuzilgan hisoblanadi, ammo uning yo'qligi guvohlar ko'rsatmalariga tayanish huquqidan mahrum qilmaydi (FKning 656-moddasi); ish lozim darajada bajarilmaganda buyurtmachi sotib oluvchining huquqlaridan foydalanadi (FKning 665-moddasi).
Ijrochi qo'shimcha pullik xizmatlarni qistashga va ko'rsatilmagan xizmatlar uchun haq olishga haqli emas («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 21-moddasi). Ma'naviy zarar ijrochi aybdor bo'lsa qoplanadi, uning miqdorini sud belgilaydi (Qonunning 22-moddasi), o'z huquqlari buzilishi bilan bog'liq da'volar bo'yicha iste'molchilar davlat boji to'lamaydi (Qonunning 29-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Kvartira, mebel, texnika va avtomobil ta'mirini buyurtma qilganlar.
- Kimyoviy tozalash, atelye, salon, ta'lim va sayyohlik xizmatlari mijozlari.
- Ijrochi muddatni buzgan yoki ishni qayta qilishdan bosh tortgan iste'molchilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Xizmat bo'yicha nizolarning aksariyati muddat, narx va ish tavsifi yozilgan shartnoma yoki kvitansiya yo'qligi sababli yutqaziladi. Shartnoma og'zaki bo'lsa ham, yozishmalar, o'tkazmalar va natija suratlarini saqlang: maishiy pudrat bo'yicha qonun shartnomani guvohlar ko'rsatmasi bilan tasdiqlashga ham ruxsat beradi.
Harakatlar ketma-ketligi muhim. Avval nuqsonlarni bartaraf etish talabini yozma qo'ying va ijrochiga muddat bering — 20 kundan ko'p emas. U uddalamasa yoki nuqsonlar jiddiy va bartaraf etib bo'lmaydigan bo'lsa, narxni kamaytirish yoki zararni qoplab shartnomani bekor qilishga o'ting. Kuniga 1 foiz neustoykani bartaraf etish muddati tugagan sanadan hisoblang.
Ish natijasi xavfsizlikka shubha tug'dirsa (elektr, gaz, konstruksiyalar), tekshirilgunga qadar undan foydalanmang va nuqsonlarni mutaxassis ishtirokida qayd eting. Summa katta bo'lsa, masalan, kvartira ta'miri, talabnomani yurist bilan tayyorlagan ma'qul; uning qoralamasini Traffic Law AI'da tuzish mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Nuqsonlarni qayd eting
Natija surati va videosi, mutaxassis xulosasi, ijrochi bilan yozishmalar. Ish qabul qilingan sanani belgilang.
Shartnoma yoki kvitansiyani toping
Muddat, narx, ish tavsifi, kafolat muddati, topshirilgan buyum qiymati. Ular bo'lmasa — o'tkazmalar, xabarlar, guvohlar.
Yozma talabnoma bering
Talabni tanlang: nuqsonni bartaraf etish, narxni kamaytirish, qayta bajarish yoki zararni qoplab shartnomani bekor qilish. 20 kundan oshmaydigan muddat ko'rsating.
Neustoykani hisoblang
Bartaraf etish, ishni boshlash yoki tugatish kechiktirilgan har bir kun uchun ish qiymatining 1 foizi, biroq ish yoki buyurtma bahosidan ko'p emas.
Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish organiga yoki sudga murojaat qiling
Ijrochi javob bermasa, vakolatli organga shikoyat yoki pul, neustoyka, zarar va ma'naviy zararni undirish haqida davlat bojisiz da'vo bering.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Shartnoma, kvitansiya yoki buyurtma-naryad
- To'lov hujjatlari
- Nuqsonlar surati va videosi, mutaxassis dalolatnomasi yoki xulosasi
- Qabul qilingani belgilangan yozma talabnoma
- Ijrochi bilan yozishmalar
Muddatlar
- Nuqsonlarni bartaraf etish
- 20 kun (shartnomada kamroq bo'lmasa)
- Kafolat muddatisiz talablar
- Ish qabul qilingandan 6 oy
- Imorat va ko'chmas mulkdagi nuqsonlar
- Aniqlangan kundan 2 yil
Xavflar va muhim jihatlar
- Shartnoma yoki kvitansiyasiz muddat, narx va ish hajmini isbotlash qiyinroq.
- Neustoyka ish yoki buyurtma bahosi bilan cheklangan.
- Ijrochi aybi bo'lmasa, xizmat shartnomasidan voz kechish to'liq narxni to'lashni talab qilishi mumkin (FKning 707-moddasi).
- Kafolat bo'lmaganda olti oylik muddatni o'tkazib yuborish.
Misol: ta'mirdan keyin kafel ko'chib tushdi
Otabek yakka tartibdagi tadbirkor bilan vannaxonaga kafel yotqizish uchun bir yillik kafolatli yozma shartnoma tuzdi. Ikki oydan keyin kafel ko'cha boshladi. Usta kelishga va'da berdi, lekin kelmadi.
Qanday harakat qilish kerak
Otabek ustaga nuqsonlarni bepul bartaraf etish haqida yozma talab topshiradi. Muddat — 20 kun («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi). Usta nuqsonlarni bartaraf etmadi, 21-kundan boshlab har bir kun uchun ish qiymatining 1 foizi miqdorida, biroq ish bahosidan ko'p bo'lmagan neustoyka hisoblanadi. Nuqsonlar muddatida tuzatilmagani uchun Otabek shartnomani bekor qilib, zararni, jumladan buzilgan kafel qiymatini to'liq qoplashni talab qiladi va rad etilsa, davlat bojisiz da'vo beradi.
Ko'p beriladigan savollar
Sifatsiz ko'rsatilgan xizmat uchun pulni qaytarish mumkinmi?
Ha. Jiddiy nuqsonlar yoki shartnomadan jiddiy chetga chiqishlar bo'lsa, iste'molchi zararni to'liq qoplab shartnomani bekor qilishni, shuningdek nuqsonlarni bartaraf etish, narxni kamaytirish yoki ishni qayta bajarishni tanlashi mumkin («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi).
Ijrochida nuqsonlarni tuzatish uchun qancha vaqt bor?
Shartnomada qisqaroq muddat belgilanmagan bo'lsa, talab qo'yilgan kundan yigirma kun. Kechiktirilgan har bir kun uchun ijrochi ish qiymatining 1 foizi miqdorida neustoyka to'laydi («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi).
Ijrochi muddatni buzsa nima qilish kerak?
Agar ijrochi o'z vaqtida kirishmasa yoki ulgurmasligi ayon bo'lsa, shartnomadan voz kechib, zararni talab qilish mumkin. Ishni boshlash va tugatish kechiktirilgani uchun kuniga 1 foiz, ish yoki buyurtma bahosidan oshmagan neustoyka hisoblanadi («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi).
Kimyoviy tozalash yoki atelye buyumimni buzdi. Menga nima tegishli?
Ijrochi aynan o'xshash sifatli buyumni qaytarishi, imkoni bo'lmasa — buyumning talab qo'yilgan paytdagi qiymatini ikki baravar qilib to'lashi shart («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi). Buyum qiymati buyurtma qabul qilinganda taraflar kelishuvi bilan belgilanadi.
Tugallanmagan ta'mirdan voz kechish mumkinmi?
Ha. Maishiy pudrat shartnomasi bo'yicha buyurtmachi ish topshirilguncha istalgan vaqtda bajarilgan qismga mutanosib haqni va pudratchi xarajatlarini to'lab, shartnomadan voz kechishi mumkin (FKning 657-moddasi). Ijrochi o'z vaqtida kirishmasa yoki muddatda ulgurmasligi ayon bo'lsa, voz kechib, zararni talab qilish mumkin («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 19-modda — ish, xizmat shartnomasi buzilganda huquqlarlex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
- O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 21–22, 29-moddalar — qistalgan xizmatlar, ma'naviy zarar, sudlex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 703–707-moddalar — haq evaziga xizmat ko'rsatishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 656–665-moddalar — maishiy pudratlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.