Qisqacha
Uzoq muddat foydalaniladigan tovarlarga ishlab chiqaruvchi kafolat muddati belgilashi shart; u tovar sotilgan kundan, bu kunni aniqlab bo'lmasa — ishlab chiqarilgan kundan hisoblanadi. Nuqson kafolat muddatida aniqlansa, almashtirish, bepul ta'mirlash, narxni kamaytirish yoki pulni qaytarishni talab qilishga haqlisiz, sotuvchi esa nuqsonga siz, uchinchi shaxslar yoki yengib bo'lmaydigan kuch sabab bo'lganini isbotlamaguncha javobgar bo'ladi. Ta'mir vaqtida kafolat uzaytiriladi, tovar almashtirilganda esa yangidan boshlanadi. Kafolat tugagach, ishlab chiqaruvchining aybi bilan yuzaga kelgan jiddiy nuqsonlar bo'yicha unga xizmat muddati, u belgilanmagan bo'lsa — o'n yil davomida talab qo'yish mumkin.
- Kafolat boshlanishi
- Sotilgan kun (noma'lum bo'lsa — ishlab chiqarilgan kun)
- Kafolatli ta'mir
- Sotuvchi — 20 kun, ishlab chiqaruvchi — 10 kun
- Ta'mir vaqtida vaqtinchalik tovar
- Talabga ko'ra 3 kun ichida
- Kafolatdan keyin (jiddiy nuqson)
- Xizmat muddati yoki 10 yil — ishlab chiqaruvchiga
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Kafolat muddati — bu oylar hisobidagi yoki ish hajmi (soat, sikl, kilometr) shaklidagi muddat bo'lib, unda ishlab chiqaruvchi foydalanish qoidalariga rioya etilgan holda tovar sifatini kafolatlaydi. Undan xizmat muddatini — tugagach, texnik holatidan qat'i nazar foydalanish to'xtatiladigan davrni va yaroqlilik muddatini — tugagach, tovar xavfli bo'lishi mumkin bo'lgan davrni farqlash kerak («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 1-moddasi).
- Uzoq muddat foydalaniladigan barcha tovarlar va xizmatlarga ishlab chiqaruvchi (ijrochi) kafolat muddati belgilashi shart; u tovar sotilgan kundan, bu kunni aniqlab bo'lmasa — ishlab chiqarilgan kundan hisoblanadi (Qonunning 11-moddasi).
- Kafolat muddati tovar pasportida yoki sotishda beriladigan boshqa hujjatda ko'rsatiladi (Qonunning 11-moddasi).
- Butlovchi buyumlarning kafolati, qonunchilikda boshqacha belgilanmagan bo'lsa, asosiy buyum kafolatidan kam bo'lmasligi kerak (Qonunning 11-moddasi).
- Ishlab chiqaruvchi tovar ishlab chiqarilayotgan davrda, ishlab chiqarishdan olingandan keyin esa xizmat muddati davomida, u bo'lmasa — o'n yil davomida ta'mirni tashkil etishi va ehtiyot qismlar bilan ta'minlashi shart (Qonunning 11-moddasi).
- Sotib oluvchi sotuvchiga bog'liq holatlar tufayli tovardan foydalana olmasa, sotuvchi bu holatlarni bartaraf etmaguncha kafolat muddati o'tmaydi (FKning 404-moddasi).
Kafolat muddatidagi huquqlaringiz
Kafolat muddatida aniqlangan nuqson bo'yicha o'z xohishingizga ko'ra almashtirish, nuqsonni bepul bartaraf etish, narxni mutanosib kamaytirish yoki zararni qoplab shartnomani bekor qilishni talab qilishingiz mumkin (Qonunning 13-moddasi). Talab sotuvchiga chek yoki xaridning boshqa dalili hamda texnik pasport yoki uning o'rnini bosuvchi hujjat bilan qo'yiladi.
- Nuqsonlar bepul bartaraf etiladi: sotuvchi tomonidan — yigirma kun, ishlab chiqaruvchi tomonidan — talab qo'yilgan paytdan o'n kun ichida (Qonunning 15-moddasi).
- Uzoq muddat foydalaniladigan tovar ta'mirlanayotganda talabingizga ko'ra uch kun ichida sotuvchi hisobidan eltib berilgan holda shunday tovar berib turiladi; istisnolarni Hukumat belgilaydi (Qonunning 15-moddasi).
- Kafolat muddati tovardan foydalanib bo'lmagan vaqtga, talab bilan murojaat qilingan kundan boshlab uzaytiriladi (Qonunning 15-moddasi, FKning 404-moddasi).
- Tovar yoki butlovchi buyum almashtirilganda kafolat muddati yangidan boshlanadi (FKning 404-moddasi).
- Vaqtinchalik tovar berish, shuningdek nuqsonlarni bartaraf etish shartnomadan kelib chiqadigan muddatlardan ortiq kechiktirilgan har bir kun uchun — tovar narxining 1 foizi miqdorida neustoyka (Qonunning 15-moddasi).
Kafolatli tovar bo'yicha sotuvchi, agar kamchiliklar topshirilgandan keyin sotib oluvchi foydalanish yoki saqlash qoidalarini buzgani, uchinchi shaxslar harakati yoki yengib bo'lmaydigan kuch tufayli paydo bo'lganini isbotlay olmasa, javobgar bo'ladi (FKning 409-moddasi). Nuqson tasdiqlansa, tekshiruv va ekspertiza xarajatlarini sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) to'laydi — Qonunning 20-moddasi.
Kafolat tugaganda
Kafolatning tugashi huquqlar tugaganini anglatmaydi. Tovarda ishlab chiqaruvchining aybi bilan yo'l qo'yilgan jiddiy nuqsonlar aniqlangan bo'lsa, iste'molchi kafolat muddatidan keyin ham ishlab chiqaruvchiga nuqsonlarni bepul bartaraf etish talabini xizmat muddati mobaynida, u belgilanmagan bo'lsa — o'n yil mobaynida qo'yishga haqli (Qonunning 15-moddasi).
Kamchiliklar kafolat yoki yaroqlilik muddati tugaganidan keyin aniqlansa, sotib oluvchi ular tovar topshirilgunga qadar yoki shu paytgacha vujudga kelgan sabablar tufayli paydo bo'lganini isbotlasa, sotuvchi javobgar bo'ladi (FKning 410-moddasi). Bunday nizolarda odatda ekspertiza kerak bo'ladi.
Yaroqlilik muddati
Yaroqlilik muddati belgilangan tovarni sotuvchi undan muddat tugaguncha foydalanish mumkin bo'ladigan qilib topshirishi shart (FKning 405-moddasi). Dori vositalari, oziq-ovqat va maishiy kimyo tovarlarida ishlab chiqarilgan sana, yaroqlilik muddati va saqlash shartlari ko'rsatilishi lozim, sotuvchilarga esa bunday ma'lumotlarsiz yoki muddati o'tgan tovarlarni qabul qilish va sotish man etiladi (Qonunning 11-moddasi). Bunday tovar nuqsonlari bo'yicha talablar ular yaroqlilik muddatida aniqlanganda qo'yiladi (Qonunning 13-moddasi).
Yaroqlilik muddati o'tgan tovarlarni, shuningdek ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddati majburiy ko'rsatilishi lozim bo'lgan tovarlarni ularsiz realizatsiyaga qabul qilish va sotish huquqbuzarlik ashyolarini musodara qilib, fuqarolarga 3 BHMdan 10 BHMgacha (1 320 000 so'm – 4 400 000 so'm), mansabdor shaxslarga 7 BHMdan 10 BHMgacha (3 080 000 so'm – 4 400 000 so'm) jarima solishga sabab bo'ladi (MJtKning 178-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Kafolatli maishiy texnika, elektronika, avtomobil va boshqa texnika xaridorlari.
- Kafolatli ta'mir rad etilgan xaridorlar.
- Yaroqlilik muddati belgilangan oziq-ovqat, dori va maishiy kimyo xaridorlari.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Kafolat taloni va texnik pasport — asosiy hujjatlar: ularda kafolat muddati va sotilgan sana ko'rsatiladi. Xarid paytida sotuvchi ularni to'ldirganiga e'tibor bering. Talon yo'qolsa, qonun texnik pasportni tiklashga yo'l qo'yadi, xaridni esa chek yoki ko'chirma bilan tasdiqlash mumkin.
«Foydalanish shartlari buzilgan» degan vaj bilan kafolatli ta'mirdan bosh tortish — tez-tez uchraydigan holat. Kafolatli tovar bo'yicha isbotlash majburiyati sotuvchida, shuning uchun sabablari ko'rsatilgan yozma rad javobini va sifat tekshiruvi yoki ekspertizani talab qiling. Ekspertiza zavod nuqsonini tasdiqlasa, uning haqini sotuvchi to'laydi.
Servisga har bir murojaatni sanasi bor hujjat bilan rasmiylashtiring: ta'mirga qabul qilish va qaytarib berish dalolatnomalari. Ta'mir kunlari, kafolatning uzayishi va neustoyka shular bo'yicha hisoblanadi. Ta'mir cho'zilsa yoki takrorlansa, vaziyatni Traffic Law AI'da tahlil qiling — ehtimol almashtirish yoki pulni qaytarishni talab qilish to'g'riroqdir.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Kafolat muddatini tekshiring
Pasport yoki kafolat talonini, sotilgan sana va kafolat muddatini toping. Avvalgi ta'mirlar vaqtiga uzaytirishni hisobga oling.
Sotuvchiga yozma murojaat qiling
Nuqsonni tasvirlang va talabni tanlang: ta'mir, almashtirish, narxni kamaytirish yoki pulni qaytarish. Chek va pasport nusxasini ilova qiling.
Ta'mirga qabul qilish dalolatnomasini oling
Sana, nuqson tavsifi va butligi ko'rsatilsin. Uzoq muddat foydalaniladigan tovar ta'mirlanayotgan bo'lsa — uch kun ichida vaqtinchalik tovar talab qiling.
Muddatlarni kuzating
Sotuvchida yigirma kun, ishlab chiqaruvchida o'n kun. Shartnomadagi muddatlardan kechiktirilsa — kuniga tovar narxining 1 foizi.
Rad etilsa, ekspertiza talab qiling
Foydalanish qoidalari buzilganini vaj qilishsa, yozma rad javobi va sifat tekshiruvini so'rang. So'ngra — iste'molchilar huquqlarini himoya qilish organiga shikoyat yoki davlat bojisiz da'vo.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Texnik pasport yoki kafolat taloni
- Chek yoki xaridning boshqa dalili
- Ta'mirga qabul qilish va qaytarib berish dalolatnomalari
- Yozma talab va sotuvchining yozma rad javobi (bo'lsa)
- Ekspertiza xulosasi (nizo bo'lsa)
Muddatlar
- Sotuvchida kafolatli ta'mir
- 20 kun
- Ishlab chiqaruvchida kafolatli ta'mir
- 10 kun
- Vaqtinchalik tovar
- Talabga ko'ra 3 kun
- Kafolatdan keyin ishlab chiqaruvchiga talab
- Xizmat muddati, u bo'lmasa — 10 yil
Xavflar va muhim jihatlar
- Xarid paytida to'ldirilmagan kafolat taloni sotilgan sanani tasdiqlashni qiyinlashtiradi.
- Sotuvchi isbotlagan foydalanish qoidalari buzilishi uni javobgarlikdan ozod qiladi.
- Kafolat tugagach, nuqson topshirishdan oldin paydo bo'lganini xaridorning o'zi isbotlashi kerak.
- Ta'mirga qabul qilish va qaytarish dalolatnomalarisiz kafolatning uzayishi va neustoykani hisoblash qiyin.
Misol: noutbuk kafolat oxirida buzildi
Dilshod 12 oylik kafolatli noutbuk sotib oldi. O'ninchi oyda ona platasi ishlamay qoldi. Sotuvchi servisi noutbukni 30 kun ta'mirladi, bir yarim oydan keyin esa nosozlik takrorlandi va sotuvchi kafolat tugaganini aytdi.
Qanday harakat qilish kerak
Kafolat noutbukdan ta'mir sababli foydalanib bo'lmagan vaqtga uzaytiriladi («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 15-moddasi), shuning uchun takroriy nosozlik kafolat muddatida aniqlangan. Bundan tashqari, ta'mir sotuvchi uchun belgilangan 20 kun o'rniga 30 kun davom etdi, nuqsonlarni bartaraf etish shartnomadan kelib chiqadigan muddatlardan kechiktirilgan har bir kun uchun esa qonun narxning 1 foizi miqdorida neustoyka nazarda tutadi. Nuqson takrorlangani sababli u boshqa talabni — noutbukni almashtirish yoki pulni qaytarishni tanlashi mumkin (Qonunning 13-moddasi).
Ko'p beriladigan savollar
Kafolat muddati qaysi kundan hisoblanadi?
Tovar iste'molchiga sotilgan kundan; sotilgan kunni aniqlab bo'lmasa — ishlab chiqarilgan kundan («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 11-moddasi). Fuqarolik kodeksiga ko'ra, shartnomada boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, kafolat muddati tovar topshirilgan paytdan boshlanadi (FKning 404-moddasi).
Ta'mir vaqtiga kafolat uzaytiriladimi?
Ha. Kafolat muddati tovardan nuqsonlar tufayli foydalanib bo'lmagan vaqtga uzaytiriladi; bu vaqt nuqsonlarni bartaraf etish talabi bilan murojaat qilingan kundan hisoblanadi («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 15-moddasi, FKning 404-moddasi).
Tovar almashtirilsa, kafolat yangidan boshlanadimi?
Ha. Tovar (butlovchi buyum) almashtirilganda kafolat muddati yangidan o'ta boshlaydi (FKning 404-moddasi).
Kafolat tugagan, tovar esa buzildi. Nima qilish kerak?
Ishlab chiqaruvchining aybi bilan yuzaga kelgan jiddiy nuqson bo'lsa, ishlab chiqaruvchidan xizmat muddati, u belgilanmagan bo'lsa — o'n yil davomida bepul ta'mirlashni talab qiling («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 15-moddasi). Agar nuqson tovar topshirilgunga qadar paydo bo'lganini isbotlasangiz, sotuvchi javobgar bo'ladi (FKning 410-moddasi).
Do'kon «noto'g'ri foydalanish» deb kafolatli ta'mirdan bosh tortishi mumkinmi?
Faqat buni isbotlasa. Kafolatli tovar bo'yicha sotuvchi, kamchiliklar sotib oluvchi foydalanish yoki saqlash qoidalarini buzgani, uchinchi shaxslar harakati yoki yengib bo'lmaydigan kuch tufayli paydo bo'lganini isbotlay olmasa, javobgar bo'ladi (FKning 409-moddasi). Nuqson tasdiqlansa, ekspertiza xarajatlarini sotuvchi to'laydi («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 20-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 11-modda — ishlab chiqaruvchining kafillik majburiyatlarilex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
- O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 15-modda — bepul ta'mirlash va kafolatni uzaytirishlex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 404–410-moddalar — kafolat muddati, yaroqlilik muddati, sotuvchi javobgarligilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 178-modda — iste'molchilar huquqlarini buzganlik uchun jarimalarlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.