Do'konga tovarni qanday qaytarish mumkin

Qonunda nima deyilgan

Iste'molchi maqbul sifatli nooziq-ovqat tovarini xarid qilgan kunidan e'tiboran o'n kun ichida tovar sotib olingan joydagi sotuvchidan uni xuddi shunday tovarga almashtirib olishga, bunday tovar sotuvda bo'lmasa, pulini qaytarib olishga haqli («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 18-moddasi). Fuqarolik kodeksi aniqlik kiritadi: tovarni o'lchami, shakli, hajmi, andazasi, rangi yoki to'plami boshqacha bo'lgan shunday tovarga narxdagi farqni hisob-kitob qilgan holda almashtirish mumkin, sotuvchi esa uzoqroq muddat e'lon qilishi mumkin (FKning 433-moddasi).

Agar tovardan foydalanilmagan, u shikastlanmagan, qadog'i bilan qaytarilgan, iste'mol xususiyatlari saqlangan va shu sotuvchidan sotib olinganini tasdiqlovchi asoslar bo'lsa, almashtirish yoki qaytarish talabi qanoatlantirilishi lozim (Qonunning 18-moddasi). Agar taraflar boshqacha kelishmagan bo'lsa, pul tovar uchun qanday shaklda to'langan bo'lsa, xuddi shunday shaklda qaytariladi.

Almashtirish tartibi va almashtirib berilmaydigan tovarlar ro'yxati Hukumat tasdiqlaydigan qoidalar bilan belgilanadi (Qonunning 18-moddasi). Tovaringiz shu ro'yxatga kirish-kirmasligini aniqlang. Shu bilan birga, shartnomaning iste'molchi huquqlarini cheklaydigan va qonunchilikka zid shartlari haqiqiy emas (Qonunning 21-moddasi).

Agar tovarda nuqson bo'lsa

Nuqsonli tovar uchun o'n kunlik muddat qo'llanilmaydi. Agar nuqson sotish paytida aytib o'tilmagan bo'lsa, iste'molchi o'z xohishiga ko'ra quyidagilarni talab qilishi mumkin (Qonunning 13-moddasi):

• xuddi shunday maqbul sifatli tovarga almashtirish;
• narxini qayta hisoblab, boshqa markadagi (modeldagi) tovarga almashtirish;
• nuqsonlarni bepul bartaraf etish yoki ularni tuzatish xarajatlarini qoplash;
• xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirish;
• shartnomani bekor qilib, ko'rilgan zararni qoplash.

Bu huquqlardan nuqson kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati ichida, ular belgilanmagan bo'lsa — olti oy ichida aniqlanganda foydalanish mumkin. Talablar sotuvchiga qo'yiladi (Qonunning 13-moddasi). Pulni qaytarishda sotuvchi tovardan foydalanilgani yoki tovar ko'rinishi yo'qolgani tufayli pasaygan qiymatni ushlab qolishga haqli emas (FKning 434-moddasi). Hajmi katta yoki vazni besh kilogrammdan ortiq tovarni ta'mirlash, almashtirish va qaytarish uchun sotuvchi o'z hisobidan eltib beradi (Qonunning 17-moddasi).

Chek kerakmi

Oldi-sotdi amalga oshirilganda sotuvchi kassa yoki tovar chekini berishi shart — tovarni cheksiz sotish taqiqlanadi (Qonunning 10-moddasi). Biroq chekni yo'qotish qaytarish huquqidan mahrum qilmaydi: iste'molchining talablari kassa yoki tovar cheki yoxud sotib olinganini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar (dalillar), kafolat muddati belgilangan tovarlar bo'yicha esa texnik pasport yoki uning o'rnini bosuvchi hujjat taqdim etilganda ko'rib chiqiladi (Qonunning 13-moddasi).

• elektron chek qog'ozdagi chekka tenglashtiriladi («Elektron tijorat to'g'risida»gi Qonunning 14-moddasi);
• xaridni bank kartasi bo'yicha ko'chirma yoki to'lov haqidagi xabar tasdiqlashi mumkin;
• sotuvchi belgisi qo'yilgan kafolat taloni yoki texnik pasport;
• do'kon yorlig'i bor qadoq — qo'shimcha dalil sifatida.

Bu kimlarga tegishli

• Kiyim, poyabzal, texnika va boshqa nooziq-ovqat tovarlari xaridorlari.
• Qog'oz cheki saqlanmagan xaridorlar.
• Xariddan keyin nuqsoni aniqlangan tovar xaridorlari.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Muddat va tovar holatini tekshiring

   Xariddan o'n kun o'tmaganmi, tovardan foydalanilmaganmi va u shikastlanmaganmi, qadog'i va yorliqlari saqlanganmi.

2. 2

   Xarid dalilini toping

   Kassa yoki elektron chek, karta bo'yicha ko'chirma, sotuvchi belgisi qo'yilgan kafolat taloni.

3. 3

   Sotuvchiga murojaat qiling

   Tovarni sotib olgan joyingizga olib boring va boshqa o'lcham yoki modelga almashtirishni so'rang. Mos tovar bo'lmasa — pulni qaytarishni talab qiling.

4. 4

   Talabni yozma rasmiylashtiring

   Rad etilsa, nusxangizga qabul qilingani haqida belgi qo'yilgan holda ikki nusxada ariza bering.

5. 5

   Huquqlaringizni himoya qilishda davom eting

   Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish bo'yicha vakolatli organga shikoyat qiling yoki sudga murojaat qiling — iste'molchilar huquqlari buzilishi bilan bog'liq da'volar bo'yicha davlat boji to'lamaydi.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: kurtka o'lchamga to'g'ri kelmadi

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 18-modda — maqbul sifatli tovarni almashtirishlex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
2. O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 13-modda — nuqsonli tovar sotilganda huquqlarlex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
3. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 433–434-moddalar — chakana savdoda almashtirish va qaytarishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
4. O'zbekiston Respublikasining «Elektron tijorat to'g'risida»gi Qonuni — 14-modda — elektron chek qog'oz chekka tenglashtiriladilex.uz · 29-sentabr, 2022-yil · ЗРУ-792
5. O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 8-modda — iste'molchilarni davlat bojidan ozod qilishlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.