Sifatsiz tovar sotib oldingizmi: almashtirish, ta'mirlash yoki pulni qaytarish

Qonunda nima deyilgan

Nuqsonli tovar sotilganda iste'molchi, agar bu hol shartnoma tuzish paytida aytib o'tilmagan bo'lsa, o'z xohishiga qarab quyidagilardan birini talab qilishga haqli («Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonunning 13-moddasi):

• xuddi shunday markali (modelli, artikulli) maqbul sifatli tovarga almashtirish;
• narxini qayta hisoblab, boshqa markali shunday tovarga almashtirish;
• nuqsonlarni bepul bartaraf etish yoki ularni o'zingiz yoxud uchinchi shaxs tuzatgan xarajatlarni qoplash;
• xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirish;
• shartnomani bekor qilib, ko'rilgan zararni qoplash.

Bu huquqlar nuqson kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati ichida, bunday muddatlar belgilanmagan tovarlar bo'yicha — olti oy ichida, ko'chmas mulk bo'yicha — topshirilgan kundan ikki yil ichida (shartnomada ko'proq nazarda tutilmagan bo'lsa) aniqlanganda amal qiladi. Talablar sotuvchiga chek yoki xaridning boshqa dalillari, kafolat muddati belgilangan tovarlar bo'yicha esa texnik pasport yoki uning o'rnini bosuvchi hujjat taqdim etilganda qo'yiladi (Qonunning 13-moddasi).

Fuqarolik kodeksi kafolat muddati va yaroqlilik muddati belgilanmagan tovarlar uchun, agar qonunda boshqa muddatlar belgilanmagan bo'lsa, kamchilik oqilona muddatda, biroq topshirilgan kundan ikki yil ichida aniqlansa, talab qo'yishga ruxsat beradi (FKning 410-moddasi). Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish to'g'risidagi Qonun bunday tovarlar uchun olti oyni belgilaydi, shuning uchun shu muddatda murojaat qilish xavfsizroq.

Sotuvchi uchun muddatlar va neustoyka

• Xuddi shunday markali tovarga almashtirish — yetti kunlik muddatda, sotuvchiga sifatni qo'shimcha tekshirish zarur bo'lsa — talab qo'yilgan paytdan yigirma kun ichida (Qonunning 14-moddasi).
• Shunday tovar bo'lmasa — da'vo qilingan paytdan bir oy ichida; cho'l va olis joylarda — ikki oydan kechiktirmay (Qonunning 14-moddasi).
• Kafolat muddatida topilgan nuqsonlarni sotuvchi yigirma kun ichida, ishlab chiqaruvchi esa o'n kun ichida bepul bartaraf etadi (Qonunning 15-moddasi).
• Uzoq muddat foydalaniladigan tovar ta'mirlanayotgan vaqtda talabingizga binoan uch kun ichida sizga sotuvchi hisobidan eltib berilgan holda shunday tovar berib turiladi; bu talab tatbiq etilmaydigan tovarlar ro'yxatini Hukumat belgilaydi (Qonunning 15-moddasi).
• Kafolat muddati tovardan ta'mir sababli foydalana olmagan vaqtga uzaytiriladi (Qonunning 15-moddasi).
• Almashtirish yoki vaqtinchalik tovar berish kechiktirilgan, shuningdek nuqsonlarni bartaraf etish shartnomadan kelib chiqadigan muddatlardan ortiq kechiktirilgan har bir kun uchun sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) tovar narxining 1 foizi miqdorida neustoyka to'laydi (Qonunning 14, 15-moddalari).

Tovar xuddi shunday markali tovarga almashtirilganda narx o'zgargan bo'lsa ham qayta hisob-kitob qilinmaydi; boshqa markaga almashtirilganda farqni iste'molchi qo'shimcha to'laydi yoki sotuvchi qaytaradi. Shartnoma bekor qilinganda narx oshgan bo'lsa — talab qo'yilgan paytdagi, pasaygan bo'lsa — xarid paytidagi qiymat bo'yicha hisob-kitob qilinadi. Hajmi katta yoki besh kilogrammdan og'ir tovarni ta'mirlash, almashtirish va qaytarish uchun sotuvchi o'z hisobidan eltadi (Qonunning 17-moddasi).

Sotuvchi talabni bajarmasa

Agar sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) tovarni almashtirish yoki nuqsonlarni bartaraf etish talabini bajarmagan bo'lsa, siz xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirishni yoki shartnomani bekor qilib, zarar va ma'naviy zararni qoplashni talab qilishga haqlisiz (Qonunning 16-moddasi). Pulni qaytarishda sotuvchi tovardan foydalanilgani yoki ko'rinishi yo'qolgani tufayli pasaygan summani ushlab qolishga haqli emas (FKning 434-moddasi).

Ma'naviy zarar uchun aybdor shaxs haq to'laydi, uning miqdorini sud belgilaydi va bu mulkiy ziyon qoplanishidan qat'i nazar amalga oshiriladi (Qonunning 22-moddasi). O'z huquqlari buzilishi bilan bog'liq da'volar bo'yicha iste'molchilar davlat bojidan ozod qilinadi, da'vo esa javobgar, iste'molchi joylashgan yerdagi yoki zarar yetkazilgan joydagi sudga beriladi (Qonunning 29-moddasi).

Ekspertiza va kim isbotlaydi

Siz tovar sifatini tekshirishga haqlisiz, sotuvchi esa zarur bo'lganda tovarni ekspertizaga yuborishi shart (Qonunning 8-moddasi). Nuqson tasdiqlansa, sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) tekshiruv (test, ekspertiza) xarajatlarini uni o'tkazgan iste'molchiga yoki iste'molchilar huquqlarini himoya qilish organiga to'liq qoplaydi (Qonunning 20-moddasi).

Kafolat berilgan tovar bo'yicha sotuvchi, agar kamchiliklar tovar topshirilgandan keyin sotib oluvchi foydalanish yoki saqlash qoidalarini buzgani, uchinchi shaxslar harakati yoki yengib bo'lmaydigan kuch tufayli paydo bo'lganini isbotlay olmasa, javobgar bo'ladi. Kafolatsiz tovar bo'yicha kamchilik topshirishdan oldin paydo bo'lganini sotib oluvchi isbotlashi kerak (FKning 409-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

• Nuqsonli maishiy texnika, elektronika, mebel va boshqa tovarlar xaridorlari.
• Sotuvchi ta'mir yoki almashtirishni cho'zayotgan xaridorlar.
• Sotuvchi «noto'g'ri foydalanish»ni vaj qilib rad etayotgan xaridorlar.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Nuqsonni qayd eting

   Nuqsonni suratga yoki videoga oling, aniqlangan sanani yozib qo'ying. Kafolat muddatini pasport yoki kafolat talonidan tekshiring.

2. 2

   Talabni tanlang

   Almashtirish, ta'mir, narxni kamaytirish yoki pulni qaytarish — buni siz hal qilasiz. Almashtirish yoki ta'mir bajarilmasa, pulni qaytarishga o'tish mumkinligini yodda tuting.

3. 3

   Sotuvchiga yozma talabnoma bering

   Tovar, xarid sanasi, nuqson, talabingiz va muddatni ko'rsating. Chek yoki xaridning boshqa dalili nusxasini ilova qiling. Sizdagi nusxada qabul qilingani haqida belgi bo'lsin.

4. 4

   Muddatlarni nazorat qiling

   Almashtirish uchun 7 yoki 20 kun, sotuvchida ta'mir uchun 20 kunni hisoblang. Uzoq muddat foydalaniladigan texnika ta'mirlanayotganda uch kun ichida vaqtinchalik tovar talab qiling.

5. 5

   Neustoyka va pulni qaytarishni talab qiling

   Muddatlar buzilsa, har bir kechiktirilgan kun uchun narxning 1 foizini, talab bajarilmasa — narxni kamaytirish yoki zararni qoplagan holda shartnomani bekor qilishni talab qiling.

6. 6

   Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish organiga yoki sudga murojaat qiling

   Iste'molchilar bunday da'volar bo'yicha davlat boji to'lamaydi; da'voni o'z yashash joyingizdagi sudga berish mumkin.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: yangi kir yuvish mashinasi suv oqizmoqda

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 13, 16-moddalar — nuqsonli tovar sotilganda huquqlarlex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
2. O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 14–15-moddalar — almashtirish va ta'mirlash muddatlari, neustoykalex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
3. O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 8, 20-moddalar — sifatni tekshirish va ekspertiza xarajatlarilex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
4. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 409–410, 434-moddalar — sotuvchining kamchiliklar uchun javobgarligilex.uz · 29-avgust, 1996-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.