Qisqacha
Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini o'z kuchi bilan ko'chirib yubora olmaydi: uy-joyni ijaraga berish shartnomasi taraflar kelishuvi bilan yoki qonunda ko'rsatilgan asoslar bo'yicha sud qarori bilan bekor qilinadi, ko'chirish esa faqat sud qarori asosida amalga oshiriladi. Kvartiraning sotilishi shartnomani bekor qilmaydi. Uy egasi shartnomada nazarda tutilgan asossiz ushlab turgan garovni foizlari bilan birga asossiz orttirilgan boylik sifatida undirish mumkin. Avval yozma talabnoma yuboring, natija bo'lmasa — sudga murojaat qiling.
- Ijaraga oluvchini ko'chirish
- Faqat sud qarori asosida
- Uy egasi talabi bilan bekor qilish
- Faqat sud orqali va qonundagi asoslar bo'yicha
- Da'vo muddati
- 3 yil
- Uy egasining o'zboshimchaligi
- BHMning 1/3 qismidan 1 baravarigacha (ko'pi bilan 440 000 so'm) jarima
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi taraflarning kelishuvi bilan bekor qilinadi (FKning 615-moddasi). Ijaraga beruvchining talabi bilan esa u faqat sud tartibida va faqat qonunda to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatilgan hollarda bekor qilinishi mumkin:
- ijaraga oluvchi, agar shartnomada uzoqroq muddat belgilanmagan bo'lsa, olti oy davomida haq to'lamasa, qisqa muddatli (bir yilgacha) ijarada esa to'lov muddati o'tganidan keyin ikki martadan ko'proq to'lamasa;
- ijaraga oluvchi yoki u javob beradigan fuqarolar uy-joyni vayron qilsa yoki unga putur yetkazsa;
- uy-joydan g'ayrihuquqiy qilmishlar sodir etish uchun foydalanilsa;
- ijaraga oluvchi ogohlantirishdan keyin ham uy-joydan vazifasiga ko'ra foydalanmasa yoki qo'shnilar huquqlarini buzishda davom etsa.
Istalgan tarafning talabi bilan sud, agar uy-joy doimiy yashash uchun yaroqsiz bo'lib qolsa yoki avariya holatiga kelsa, shartnomani bekor qilishi mumkin. Shartnoma bekor qilingach, ijaraga oluvchi va u bilan yashayotgan fuqarolar sud qarori asosida ko'chirib chiqariladi (FKning 616-moddasi). Turar joy arendasi shartnomasi uchun ham Uy-joy kodeksi bir tarafning talabi bilan bekor qilishni faqat sud qarori orqali nazarda tutadi (UJKning 93-moddasi), fuqaroga tegishli turar joyning ijara va arenda shartnomalari esa UJKning 69 va 93-moddalari qoidalari bo'yicha bekor qilinadi (UJKning 33-moddasi). Uy-joyga oid nizolar sud tartibida hal etiladi (UJKning 140-moddasi).
Kvartiraga bo'lgan mulk huquqining boshqa shaxsga o'tishi ijara shartnomasini o'zgartirmaydi va bekor qilmaydi: yangi mulkdor avvalgi shartlar asosida ijaraga beruvchiga aylanadi (FKning 604-moddasi). «Kvartira sotildi — ertaga chiqib keting» degan talab ko'chirish uchun asos emas.
Uy egasi o'zboshimchalik bilan chiqarib yuborsa
Ijaraga oluvchini chiqib ketishga majburlash uchun qulfni almashtirish, buyumlarni olib chiqib tashlash, svet yoki suvni o'chirib qo'yish — bu sudni chetlab o'tishga urinishdir. Qonun huquqni shaxsning o'zi himoya qilishiga yo'l qo'yadi, ammo bunday himoya usullari huquq buzilishiga mutanosib bo'lishi kerak (FKning 13-moddasi). O'zboshimchalik bilan qilingan harakatlarning oqibatlari:
- o'zboshimchalik, ya'ni o'zining haqiqiy yoki nazarda tutilgan huquqini o'zboshimchalik bilan amalga oshirish fuqarolarga BHMning uchdan bir qismidan bir baravarigacha (ko'pi bilan 440 000 so'm) jarima solishga sabab bo'ladi (MJtKning 200-moddasi);
- turar joyga unda istiqomat qiluvchilarning xohishiga xilof ravishda mansabdor bo'lmagan shaxs tomonidan noqonuniy kirish BHMning uchdan bir qismidan bir baravarigacha (ko'pi bilan 440 000 so'm) jarimaga sabab bo'ladi (MJtKning 45-moddasi);
- ijaraga oluvchiga yetkazilgan zararni sud orqali undirish mumkin.
Ijaraga oluvchi o'zi esa ijaraga beruvchini uch oy oldin yozma ogohlantirib, istalgan vaqtda shartnomani bekor qilishi mumkin (FKning 615-moddasi). Agar uy egasining bosimi tufayli chiqib ketayotgan bo'lsangiz, buni yozma qayd eting — bu garov va zarar bo'yicha nizoda muhim.
Garovni qanday qaytarib olish mumkin
Garovni qaytarish tartibi shartnoma bilan belgilanadi. Agar pulni ushlab qolishga asos bo'lmasa — shartnoma tugagan, ijara va kommunal to'lovlar bo'yicha qarz yo'q, kvartira shikastsiz qaytarilgan bo'lsa, — uy egasida qolgan summa asossiz orttirilgan boylikka aylanadi va qaytarilishi shart (FKning 1023-moddasi). Boshqa shaxsning pul mablag'larini g'ayriqonuniy ushlab qolganlik uchun foiz to'lanadi (FKning 327-moddasi).
Agar yozma shartnomada summa to'g'ridan-to'g'ri zakalat deb atalgan bo'lsa, maxsus qoidalar amal qiladi: shartnoma zakalat olgan taraf aybi bilan bajarilmasa, u zakalatni ikki baravar qilib qaytarishi shart (FKning 312-moddasi). Zakalat to'g'risidagi kelishuv yozma bo'lishi kerak, shubha bo'lsa, summa bo'nak hisoblanadi (FKning 311-moddasi).
- Uy egasiga garovni aniq muddatda qaytarish talabi bilan yozma talabnoma yuboring va yuborilganini tasdiqlovchi hujjatni saqlang.
- Javob bo'lmasa — javobgar yashaydigan joydagi fuqarolik ishlari bo'yicha tuman (shahar) sudiga da'vo bering (FPKning 33-moddasi).
- Mulkiy da'vo bo'yicha davlat boji — da'vo bahosining 4 foizi, biroq 1 BHMdan (440 000 so'm) kam bo'lmagan miqdorda («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 6-moddasi va ilovasi).
- Umumiy da'vo muddati — uch yil (FKning 150-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Garovi qaytarilmayotgan kvartira va xona ijarachilari.
- Uy egasi shartnoma muddati tugamasdan chiqib ketishni talab qilayotgan ijarachilar.
- Boshqa mulkdorga sotilgan kvartirada yashayotgan ijarachilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Yozma shartnoma va garov topshirilganini tasdiqlovchi hujjat bo'lsa, ijaraga oluvchining pozitsiyasi kuchli. Shunda masala uy egasida pulni ushlab qolish uchun qonuniy asos bor-yo'qligiga borib taqaladi. Og'zaki kelishuvlarni ham yozishmalar, pul o'tkazmalari, guvohlar ko'rsatmalari bilan isbotlash mumkin, lekin bu qiyinroq.
Uy egasi ko'pincha garovni «ta'mir uchun» ushlab qoladi. Ko'chib kirishda qabul qilish-topshirish dalolatnomasi bo'lmasa, eskirish haqida bahslashish deyarli imkonsiz, shuning uchun chiqib ketishda kvartirani qaytarish dalolatnomasini tuzing, suratga oling va uy egasidan imzolashni so'rang. U rad etsa, guvohlarni chaqiring va rad javobini qayd eting.
Tahdid va o'zboshimchalik bilan chiqarib yuborishga javoban kuch ishlatmang. Voqealarni qayd eting (video, yozishmalar, guvohlar), turar joyga noqonuniy kirilganda ichki ishlar organlariga murojaat qiling, shartnomani bekor qilish va pul bo'yicha nizoni esa sudda hal qiling. Summa katta bo'lsa yoki uy egasi qarshi talab qo'ygan bo'lsa, yurist bilan maslahatlashgan ma'qul; vaziyatni oldindan Traffic Law AI'da tahlil qilish mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Shartnomani qayta o'qing
Muddat, garov, uni ushlab qolish asoslari va bekor qilish tartibi haqidagi shartlarni toping. Qaysi talablar qonuniy ekanini aynan shular belgilaydi.
Dalillarni to'plang
Shartnoma, tilxatlar va o'tkazmalar, qabul qilish-topshirish dalolatnomasi, ko'chib kirish va chiqishdagi suratlar, uy egasi bilan yozishmalar, guvohlar kontaktlari.
Bosim ostida hujjatsiz chiqib ketmang
Ijaraga oluvchini faqat sud qarori bilan ko'chirish mumkin. O'zingiz chiqishga qaror qilsangiz, kvartirani qaytarish dalolatnomasini tuzing va garovni qaytarish talabini yozma qayd eting.
Yozma talabnoma yuboring
Summa, asos (shartnoma, qarz va shikast yo'qligi), qaytarish muddati va o'tkazma usulini ko'rsating. Yuborilganini tasdiqlovchi hujjatni saqlang.
Sudga murojaat qiling
Uy egasi yashaydigan joydagi fuqarolik ishlari bo'yicha tuman (shahar) sudiga garovni qaytarish, foizlar va zararni undirish haqida da'vo bering.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Kvartira ijarasi (arendasi) shartnomasi
- Garov topshirilganini tasdiqlovchi tilxat yoki bank hujjati
- Kvartirani qabul qilish va qaytarish dalolatnomalari, suratlar
- Ijara va kommunal xizmatlar to'langanligi haqidagi kvitansiyalar
- Uy egasi bilan yozishmalar, yozma talabnoma va yuborilganini tasdiqlovchi hujjat
Muddatlar
- Ijaraga oluvchining voz kechish haqida ogohlantirishi
- 3 oy oldin yozma
- Garov bo'yicha da'vo muddati
- 3 yil
Xavflar va muhim jihatlar
- Garov haqida yozma shart va tilxat bo'lmasa, summani bilvosita dalillar bilan isbotlashga to'g'ri keladi.
- Kvartirani qaytarish dalolatnomasi bo'lmasa, uy egasi uy-joy shikastlangan deb da'vo qilishi mumkin.
- Ijaraga oluvchining javob tariqasidagi kuch ishlatishi ham o'zboshimchalik bo'lishi mumkin.
- Uch yillik da'vo muddatini o'tkazib yuborish.
Misol: uy egasi kvartirani sotib, chiqib ketishni talab qilmoqda
Bobur Yunusobodda bir yillik yozma shartnoma asosida kvartira ijaraga olgan. To'rt oydan keyin uy egasi kvartirani sotib, bir hafta ichida bo'shatishni, aks holda qulfni almashtirishini aytdi, garovni qaytarishdan esa bosh tortdi.
Qanday harakat qilish kerak
Shartnoma kuchini saqlaydi: yangi mulkdor avvalgi shartlar asosida ijaraga beruvchiga aylangan (FKning 604-moddasi). Bobur bekor qilish uchun asos yo'qligini yozma ravishda bildiradi va haqni yangi mulkdorga to'lashda davom etadi. Agar taraflar muddatidan oldin chiqib ketishga kelishsa, Bobur garovni qaytarish bandi bo'lgan bekor qilish to'g'risidagi kelishuvni va kvartirani qaytarish dalolatnomasini imzolaydi. Garov qaytarilmasa, u talabnoma yuboradi, so'ngra asossiz orttirilgan boylik va foizlarni undirish haqida da'vo beradi.
Ko'p beriladigan savollar
Uy egasi meni sudsiz kvartiradan chiqarib yuborishi mumkinmi?
Yo'q. Ijaraga beruvchining talabi bilan ijara shartnomasi faqat sud tartibida va qonunda ko'rsatilgan asoslar bo'yicha bekor qilinadi, ko'chirish esa sud qarori asosida amalga oshiriladi (FKning 615, 616-moddalari).
Uy egasi kvartirani sotsa, chiqib ketishim kerakmi?
Yo'q. Mulk huquqining o'tishi ijara shartnomasini o'zgartirmaydi va bekor qilmaydi; yangi mulkdor ilgari tuzilgan shartnoma shartlari asosida ijaraga beruvchiga aylanadi (FKning 604-moddasi).
Uy egasi garovni bermasa, uni qanday qaytarib olaman?
Yozma talabnoma yuboring, so'ngra da'vo bering. Shartnoma yoki qonunda nazarda tutilgan asossiz ushlab turilgan pul asossiz orttirilgan boylik sifatida qaytarilishi lozim (FKning 1023-moddasi), summaga esa boshqa shaxsning pul mablag'laridan foydalanganlik uchun foiz hisoblanadi (FKning 327-moddasi).
Uy egasi qulfni almashtirib, buyumlarimni chiqarib tashlasa, unga nima bo'ladi?
O'zining haqiqiy yoki nazarda tutilgan huquqini o'zboshimchalik bilan amalga oshirish fuqarolarga BHMning uchdan bir qismidan bir baravarigacha (ko'pi bilan 440 000 so'm) jarima solishga sabab bo'ladi (MJtKning 200-moddasi). Bundan tashqari, ijaraga oluvchi yetkazilgan zararni sud orqali undirishi mumkin.
Garovni sud orqali undirish uchun qancha vaqt bor?
Umumiy da'vo muddati uch yil (FKning 150-moddasi). Biroq cho'zmaslik kerak: da'vo qanchalik erta berilsa, dalillarni to'plash shunchalik oson bo'ladi.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 604, 615, 616-moddalar — ijarani bekor qilish va ko'chirishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 1023-modda — asossiz orttirilgan boylikni qaytarishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi — 33, 69, 93-moddalar — ijaraga oluvchi huquqlari va bekor qilishlex.uz · 24-dekabr, 1998-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 327-modda — pul majburiyati uchun foiz; 311–312-moddalar — zakalatlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 200-modda — o'zboshimchalik; 45-modda — turar joy daxlsizligilex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi — 33-modda — da'vo qaysi sudga beriladilex.uz · 22-yanvar, 2018-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 6-modda va ilova — davlat boji stavkalarilex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.