Qisqacha
Kvartira yoki turar joy uyini sotishdan olingan daromadga, agar u sizning mulkingizda kamida 36 kalendar oy bo'lgan bo'lsa, daromad solig'i solinmaydi (SKning 378-moddasi). Uy-joyni bundan oldin sotsangiz, shuningdek noturar joylarni sotganda daromadning 12 foizi miqdorida soliq to'lanadi (SKning 381-moddasi). Daromad — sotish narxi bilan hujjatlar bilan tasdiqlangan sotib olish narxi o'rtasidagi farq, hujjat bo'lmasa — sotish narxi bilan kadastr qiymati o'rtasidagi farq (SKning 375-moddasi). Xaridor fuqaro bo'lsa, deklaratsiyani keyingi yilning 1-aprelgacha o'zingiz topshirasiz va soliqni 1-iyungacha to'laysiz (SKning 397, 398-moddalari).
- Soliqdan ozod qilish
- Uy-joy mulkda 36 kalendar oy va undan ortiq bo'lsa
- Soliq stavkasi
- Sotishdan olingan daromadning 12 foizi
- Deklaratsiya
- Sotilgan yildan keyingi yilning 1-aprelgacha
- Soliqni to'lash
- Sotilgan yildan keyingi yilning 1-iyunigacha
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Fuqaroga xususiy mulk huquqi asosida tegishli bo'lgan mol-mulkni sotishdan olingan daromadga, qonunda alohida sanab o'tilgan holatlardan tashqari, soliq solinmaydi (SKning 378-moddasi). Ko'chmas mulk bo'yicha istisno ikkita: noturar joylar va sotuvchining mulkida o'ttiz olti kalendar oydan kam bo'lgan turar joylar.
- Kvartira yoki uy mulkda 36 oy va undan ortiq bo'lgan — daromad solig'i yo'q, bu daromadni deklaratsiya qilish shart emas.
- Kvartira yoki uy mulkda 36 oydan kam bo'lgan — daromadga 12 foiz soliq solinadi (SKning 381-moddasi).
- Noturar joy (ofis, do'kon, ombor) — egalik muddatidan qat'i nazar soliq solinadi (SKning 378-moddasi).
- O'zbekiston norezidentlari uchun ham bunday daromadlar bo'yicha stavka 12 foiz (SKning 382-moddasi).
Sotishdan olingan daromad solig'ini sotuvchi to'laydi. Xaridor fuqaro bo'lsa, sizning bitimingiz bo'yicha soliq to'lamaydi va ushlab ham qolmaydi.
Soliq solinadigan daromad qanday hisoblanadi
Soliq sotish summasining hammasiga emas, faqat daromadga — sotish narxining hujjatlar bilan tasdiqlangan sotib olish qiymatidan oshgan qismiga solinadi (SKning 375-moddasi). Shuning uchun kvartirani qachondir qanday shartnoma bilan sotib olganingiz va to'lov hujjatlari yangi shartnomadan kam ahamiyatli emas.
Sotib olish hujjatlari bo'lmasa, ko'chmas mulk bo'yicha sotish narxi bilan obyektning kadastr qiymati o'rtasidagi ijobiy farq daromad hisoblanadi (SKning 375-moddasi). Agar uyni sotib olganingizdan arzonroq sotgan bo'lsangiz, soliq solinadigan daromad yuzaga kelmaydi.
Hisob namunasi: kvartira 600 million so'mga olingan va ikki yildan keyin 750 million so'mga sotilgan. Daromad 150 million so'm, 12 foiz soliq 18 million so'mni tashkil qiladi. Agar kvartira 36 oy va undan ortiq mulkda bo'lganida, soliq umuman bo'lmasdi.
Deklaratsiyani kim topshiradi va soliqni kim to'laydi
- Xaridor yuridik shaxs yoki YaTT. U soliq agenti bo'lib, mulkiy daromaddan soliqni to'lov paytida ushlab qoladi (SKning 387-moddasi). Sizga soliq chegirilgan summa o'tkaziladi, bu daromad bo'yicha alohida deklaratsiya kerak emas.
- Xaridor fuqaro. Soliq to'lov manbasida ushlanmaydi, shuning uchun daromadni o'zingiz deklaratsiya qilasiz (SKning 393-moddasi).
Jami yillik daromad to'g'risidagi deklaratsiya doimiy yashash joyidagi soliq organiga sotilgan yildan keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay topshiriladi (SKning 397-moddasi). Rezident deklaratsiya bo'yicha soliqni o'sha yilning 1-iyunidan kechiktirmay to'laydi (SKning 398-moddasi). Masalan, 2026-yilda sotilgan bo'lsa, deklaratsiya 2027-yil 1-aprelgacha, soliq 2027-yil 1-iyungacha.
Soliq organi deklaratsiyada soliqni kamaytiradigan xato topsa, xabarnoma yuboradi va uni o'n kun ichida tuzatish kerak. Soliq to'lash muddati tugaguncha tuzatilsa, javobgarlik bo'lmaydi; muddatdan keyin, lekin soliq organi xatoni topgunga qadar tuzatilsa, soliq va penya to'langan taqdirda javobgarlikdan ozod qilinadi (SKning 396-moddasi).
Sotuv deklaratsiya qilinmasa nima bo'ladi
Deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi o'zidagi ma'lumotlar asosida soliqni hisoblab, o'n kun ichida to'lov xabarnomasini topshirishga haqli (SKning 397-moddasi). To'lov kechiktirilgan har bir kun uchun penya hisoblanadi (SKning 110-moddasi), soliq to'lanmasa yoki to'liq to'lanmasa — to'lanmagan summaning 20 foizi miqdorida jarima (SKning 224-moddasi).
Soliq hisobotini o'z vaqtida topshirmagan jismoniy shaxs ma'muriy javobgarlikka tortiladi (SKning 220-moddasi). Shuning uchun sotuvga soliq solinsa, soliq summasi kichik tuyulsa ham, deklaratsiyani o'z vaqtida topshirgan ma'qul.
Bu kimlarga tegishli
- Uch yildan kam egalik qilgan kvartira yoki uyini sotayotgan fuqarolar.
- Ofis, do'kon va boshqa noturar joylarini sotayotgan egalar.
- Uy-joyni sotib olgani haqidagi hujjatlari saqlanmagan sotuvchilar.
- Uy-joyni sotib bo'lgan va deklaratsiya topshirish kerakmi-yo'qmi, bilmaydiganlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Eng muhim savol — egalik muddati qaysi sanadan hisoblanadi. Bitimdan oldin mulk huquqi sizning nomingizga qachon ro'yxatdan o'tganini tekshiring va to'liq 36 kalendar oyni sanang. Ba'zan daromadning 12 foizini to'lagandan ko'ra bir necha hafta kutgan ma'qul.
Ikkinchi ko'p uchraydigan xato — sotib olish hujjatlarining yo'qolishi. Ular bo'lmasa, daromad sotish narxi bilan kadastr qiymati o'rtasidagi farq sifatida hisoblanadi va soliq ancha ko'payishi mumkin. Eski shartnoma, tilxat va bank ko'chirmalarini bitim va soliq hisob-kitoblari tugaguncha saqlang.
Soliqni tejash uchun shartnomada narxni pasaytirib ko'rsatish xavfli: xaridor bilan nizo, bitim bekor qilinishi yoki tekshiruvda faqat shartnomada yozilgan summaga tayanishingiz mumkin bo'ladi.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Egalik muddatini aniqlang
Mulk huquqi ro'yxatdan o'tgan sanani ko'ring va sotish kuniga 36 kalendar oy to'lganini hisoblang.
Sotib olish hujjatlarini to'plang
Uy-joyni olgan shartnomangiz va to'lov tasdig'i soliq faqat narxlar farqidan hisoblanishi uchun kerak.
Daromad va soliqni hisoblang
Sotish narxidan tasdiqlangan sotib olish qiymatini (hujjat bo'lmasa — kadastr qiymatini) ayiring va farqni 12 foizga ko'paytiring.
Deklaratsiya topshiring
Xaridor fuqaro bo'lsa, jami yillik daromad to'g'risidagi deklaratsiyani keyingi yilning 1-aprelgacha yashash joyingizdagi soliq organiga topshiring.
Soliqni to'lang
Soliqni sotilgan yildan keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay to'lang va to'lov tasdig'ini saqlab qo'ying.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Kvartira yoki uyni sotib olgan shartnomangiz va to'lov hujjatlari
- Mulk huquqi davlat ro'yxatidan o'tganini tasdiqlovchi hujjat (sanasi bilan)
- Yangi xaridor bilan tuzilgan oldi-sotdi shartnomasi
- Sotib olish hujjatlari bo'lmasa, obyektning kadastr qiymati haqida ma'lumot
- Jami yillik daromad to'g'risidagi deklaratsiya
Muddatlar
- Soliqdan ozod bo'lish uchun egalik muddati
- 36 kalendar oy va undan ortiq
- Deklaratsiya topshirish
- Keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay
- Soliqni to'lash
- Keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay
- Xabarnoma bo'yicha deklaratsiyani tuzatish
- Xabarnoma olingandan keyin 10 kun
Xavflar va muhim jihatlar
- 36 oylik egalik muddatidan bir necha hafta oldin sotish soliqdan ozod bo'lish huquqidan mahrum qiladi.
- Sotib olish hujjatlari bo'lmasa, daromad kadastr qiymatidan hisoblanadi va soliq ko'payishi mumkin.
- Deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi soliqni o'zi hisoblaydi, penya va to'lanmagan summaning 20 foizi miqdorida jarima qo'shiladi.
- Noturar joyni sotishga necha yil egalik qilganingizdan qat'i nazar soliq solinadi.
Namuna: kvartira sotib olingandan ikki yil o'tib sotildi
Dilnoza Toshkentda kvartirani 600 million so'mga sotib oldi va mulk huquqini ro'yxatdan o'tkazdi. Ikki yildan keyin uni boshqa fuqaroga 750 million so'mga sotdi.
Qanday harakat qilish kerak
Egalik muddati 36 oydan kam, shuning uchun daromadga soliq solinadi. Daromad 150 million so'm, 12 foiz soliq 18 million so'm. Dilnoza keyingi yilning 1-aprelgacha sotib olish va sotish shartnomalarini ilova qilib deklaratsiya topshiradi va soliqni 1-iyungacha to'laydi. Yana bir yil kutganida, soliq to'lamasdi.
Ko'p beriladigan savollar
Kvartira uch yildan ortiq mulkimda bo'lsa, soliq to'lashim kerakmi?
Yo'q. Mulkda 36 kalendar oy va undan ortiq bo'lgan turar joyni sotishdan olingan daromadga daromad solig'i solinmaydi (SKning 378-moddasi). Bu qoida kvartira va turar joy uylariga tegishli, noturar joylarga emas.
Uch yildan kam egalik qilgan kvartirani sotsam, qancha soliq to'layman?
Daromadning 12 foizi (SKning 381-moddasi). Daromad — sotish narxi bilan hujjatlar bilan tasdiqlangan sotib olish narxi o'rtasidagi farq, hujjat bo'lmasa — sotish narxi bilan kadastr qiymati o'rtasidagi farq (SKning 375-moddasi).
Kvartirani sotib olganimdan arzonroq sotsam, soliq to'lanadimi?
Faqat sotish narxining tasdiqlangan sotib olish qiymatidan oshgan qismi daromad hisoblanadi (SKning 375-moddasi). Oshgan qism bo'lmasa, soliq ham bo'lmaydi. Buni soliq organiga isbotlash uchun sotib olish va sotish hujjatlarini saqlang.
Kvartirani sotgandan keyin deklaratsiyani qachon topshirish kerak?
Xaridor fuqaro bo'lsa va siz uy-joyni 36 oylik egalikdan oldin sotgan bo'lsangiz, jami yillik daromad to'g'risidagi deklaratsiya sotilgan yildan keyingi yilning 1-aprelgacha topshiriladi, soliq esa 1-iyungacha to'lanadi (SKning 397, 398-moddalari). Xaridor tashkilot yoki YaTT bo'lsa, soliqni u soliq agenti sifatida ushlab qoladi (SKning 387-moddasi).
Kvartira sotuvi deklaratsiya qilinmasa nima bo'ladi?
Soliq organi o'z ma'lumotlari asosida soliq hisoblashi mumkin, kechiktirilgan to'lov uchun penya, to'lanmagan soliq uchun esa to'lanmagan summaning 20 foizi miqdorida jarima qo'llaniladi (SKning 110, 224, 397-moddalari). Bundan tashqari, hisobot topshirilmagani uchun jismoniy shaxs ma'muriy javobgarlikka tortiladi (SKning 220-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 378-moddasi — uy-joy sotishdan olingan daromadni soliqdan ozod qilishlex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 375, 381, 382, 387-moddalari — mol-mulkni sotishdan daromad va stavkalex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 393–398-moddalari — deklaratsiya va to'lov muddatlarilex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 110, 220, 224-moddalari — penya va javobgarliklex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.