O'zbekistonda kvartira va uyga mulk huquqini ro'yxatdan o'tkazish

Qonunda nima deyilgan

Ko'chmas mulkka yer uchastkalari, binolar, inshootlar va yer bilan mustahkam bog'liq boshqa mol-mulk kiradi (FKning 83-moddasi — bu yerda va keyingi o'rinlarda, boshqacha ko'rsatilmagan bo'lsa, Fuqarolik kodeksining birinchi qismi). Ko'chmas mulkka egalik huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar, ularning vujudga kelishi, o'tishi, cheklanishi va bekor bo'lishi davlat ro'yxatidan o'tkazilishi kerak (FKning 84-moddasi). Uy-joy kodeksi bu qoidani turar joylar uchun takrorlaydi (UJKning 13-moddasi).

Yer va boshqa ko'chmas mulk bilan bog'liq bitimlar ham — boshqa shaxsga berish, ipoteka, uzoq muddatli ijara, merosni qabul qilib olish va boshqalar — davlat ro'yxatidan o'tkaziladi (FKning 111-moddasi). Ro'yxatdan o'tkazish talabiga rioya qilmaslik bitimni o'z-o'zidan haqiqiy emas qiladi (FKning 112-moddasi).

• Ham notarial tasdiqlash, ham ro'yxatdan o'tkazish talab qilinadigan shartnoma bo'yicha mulk huquqi ro'yxatdan o'tkazilgan paytdan vujudga keladi (FKning 185-moddasi). Uy yoki kvartiraning oldi-sotdisi, ayirboshlanishi va hadyasi shunday tartibda rasmiylashtiriladi (UJKning 14-moddasi).
• Belgilangan tartibda ajratilgan yerda yangi qurilgan uyga mulk huquqi uy davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan vujudga keladi (FKning 210-moddasi, UJKning 14-moddasi).
• Yer uchastkasiga huquq joyida chegaralar belgilanib, plani tuzilib, davlat ro'yxatiga olingach vujudga keladi (YKning 31-moddasi).

Qayerda ro'yxatdan o'tkaziladi va qanday hujjat beriladi

Turar joyga huquqlar va unga oid bitimlarni ko'chmas mulkka huquqlarni ro'yxatdan o'tkazuvchi organ qayd etadi. U ro'yxatdan o'tgan huquq haqida hujjat beradi yoki taqdim etilgan hujjatga ustxat yozadi (UJKning 13-moddasi, FKning 84-moddasi). Ko'chmas mulkka, shu jumladan yerga mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarni Kadastr agentligi organlari davlat ro'yxatidan o'tkazadi (Sud hujjatlarini ijro etish to'g'risidagi Qonunning 21-moddasi).

• Yer uchastkasiga huquqlar, agar qonunchilikda boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, u joylashgan yerda zarur hujjatlar ilova qilingan ariza kelib tushgandan keyin o'n kun ichida ro'yxatga olinadi (YKning 35-moddasi).
• Yerga huquqni tasdiqlovchi hujjat — Ko'chmas mulk obyektlariga bo'lgan huquqlarning davlat reyestridan elektron ko'chirma. Unga, jumladan, oldi-sotdi shartnomasi, sud qarori, hokimning yer berish to'g'risidagi qarori, ijara shartnomasi asos bo'ladi (YKning 33-moddasi).
• Uyga mulk huquqi yangi egaga o'tganda (sotib olish, hadya, meros) uy joylashgan butun yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi ham o'tadi. Bu yangi ega haqidagi ma'lumotlarni Ko'chmas mulk obyektlariga bo'lgan huquqlarning davlat reyestriga kiritish orqali rasmiylashtiriladi (YKning 22-moddasi).
• Notarius fuqarolar nomidan mol-mulkka huquqlarni ro'yxatdan o'tkazish uchun davlat organlariga murojaat qilishi va rasmiylashtirilgan hujjatlarni olishi mumkin («Notariat to'g'risida»gi Qonunning 17-moddasi).

Ro'yxatdan o'tkazuvchi organ ro'yxatdan o'tgan huquqlar haqidagi axborotni har qanday shaxsga, qayerda ro'yxatdan o'tkazilganidan qat'i nazar, istalgan ro'yxatdan o'tkazuvchi organda berishi shart (FKning 84-moddasi). Undan sotib olishdan oldin kvartirani tekshirishda foydalanish qulay.

Ro'yxatdan o'tkazish rad etilsa yoki cho'zilsa

Ko'chmas mulkka huquqni yoki u haqdagi bitimni ro'yxatdan o'tkazishni rad etish, shuningdek ro'yxatdan o'tkazish muddatlarining buzilishi ustidan sudga shikoyat qilish mumkin (FKning 84-moddasi, UJKning 13-moddasi). Bunday shikoyatlarni ma'muriy sud ko'radi (Ma'muriy sud ishlarini yuritish to'g'risidagi kodeksning 27-moddasi); «Davlat boji to'g'risida»gi Qonun ilovasiga ko'ra fuqarolar uchun davlat boji 1 BHM (440 000 so'm). Huquqning o'zi haqida nizo borligi aniqlansa, ma'muriy ish yuritish tugatiladi (MSIYuTKning 108-moddasi) va nizo fuqarolik sud ishlarini yuritish tartibida hal qilinadi.

• Ro'yxatga olish organida yer uchastkasi kimga tegishli ekanligi haqida nizo borligini ko'rsatuvchi hujjatlar yoki uning olib qo'yilganligi haqida ma'lumotlar bo'lsa, yerga huquqni ro'yxatga olish rad etilishi mumkin (YKning 35-moddasi).
• Sotuvchi yoki boshqa taraf ro'yxatdan o'tkazishdan bo'yin tovlasa, sud ikkinchi tarafning talabiga ko'ra ro'yxatdan o'tkazish haqida qaror chiqaradi, bo'yin tovlagan taraf esa kechikish zararini qoplaydi (FKning 112-moddasi, FK ikkinchi qismining 481-moddasi).
• O'zboshimchalik bilan qurilgan imorat mulk huquqini bermaydi va uni tasarruf etib bo'lmaydi. Agar imorat boshqalarning huquqlarini buzmasa va hayot hamda sog'liqqa xavf tug'dirmasa, sud unga bo'lgan huquqni yer uchastkasi egasi uchun e'tirof etishi mumkin (FKning 212-moddasi).
• Imoratga huquq hujjatlari yo'qolgan va ularni tiklab bo'lmasa, sud imoratga xususiy mulk huquqi asosida egalik qilish faktini aniqlashi mumkin (FPKning 295-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

• Shartnoma bo'yicha kvartira yoki uy olgan xaridorlar va hadya oluvchilar.
• Merosga bo'lgan huquq to'g'risida guvohnoma olgan merosxo'rlar.
• O'z yer uchastkasida uy qurgan egalar.
• Uy yoki yerga eski hujjatlari bo'lgan mulkdorlar.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Asos hujjatni tayyorlang

   Notarial oldi-sotdi, hadya yoki ayirboshlash shartnomasi, merosga bo'lgan huquq to'g'risidagi guvohnoma, sud qarori yoki yer berilganligi haqidagi hujjatlar.

2. 2

   Obyekt haqidagi ma'lumotlarni tekshiring

   Hujjatlardagi manzil, maydon, kadastr ma'lumotlari va mulkdorlar ma'lumotlarini solishtiring. Nomuvofiqliklarni topshirishdan oldin bartaraf eting.

3. 3

   Hujjatlarni ro'yxatdan o'tkazishga topshiring

   Ko'chmas mulk joylashgan yerdagi ro'yxatdan o'tkazuvchi organga murojaat qiling yoki buni bitimni tasdiqlagan notariusga topshiring.

4. 4

   Ro'yxatdan o'tkazilganini tasdiqlovchi hujjatni oling

   Ro'yxatdan o'tgan huquq haqidagi hujjatni oling; yerga huquq Ko'chmas mulk obyektlariga bo'lgan huquqlarning davlat reyestridan elektron ko'chirma bilan tasdiqlanadi.

5. 5

   Rad etilsa — shikoyat qiling

   Yozma rad javobini oling va uning ustidan ma'muriy sudga shikoyat qiling. Nizo huquqning o'ziga oid bo'lsa, fuqarolik sudiga da'vo bering.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: yer uchastkasi bilan meros qolgan uy

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 84-modda — ko'chmas mol-mulkni davlat ro'yxatidan o'tkazishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
2. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 481-modda — huquq o'tishini ro'yxatdan o'tkazish va undan bo'yin tovlashlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
3. O'zbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi — 13–14-moddalar — turar joyga huquqlarni ro'yxatdan o'tkazishlex.uz · 24-dekabr, 1998-yil
4. O'zbekiston Respublikasining Yer kodeksi — 31–35-moddalar — yerga huquqlarning vujudga kelishi va ro'yxatga olinishilex.uz · 30-aprel, 1998-yil
5. O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — 17-modda — notarius ro'yxatdan o'tkazish uchun murojaat qilishi mumkinlex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
6. O'zbekiston Respublikasining «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonuni — 21-modda — Kadastr agentligi organlari ko'chmas mulkka huquqlarni ro'yxatdan o'tkazadilex.uz · 29-avgust, 2001-yil · № 258-II
7. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy sud ishlarini yuritish to'g'risidagi kodeksi — MSIYuTKning 27-moddasi — ro'yxatdan o'tkazishni rad etish ustidan shikoyatlex.uz · 25-yanvar, 2018-yil
8. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi — FPKning 295-moddasi — imoratga egalik qilish faktini aniqlashlex.uz · 22-yanvar, 2018-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.