Qisqacha
Qurilish uchun ajratilmagan yerda, zarur ruxsatnomasiz yoki arxitektura va qurilish normalarini jiddiy buzgan holda qurilgan uy, bino, inshoot yoki boshqa ko'chmas mulk o'zboshimchalik bilan qurilgan imorat hisoblanadi (FKning 212-moddasi). Uni qurgan shaxs mulk huquqini olmaydi va imoratni sotish, hadya qilish, ijaraga berish yoki u bo'yicha boshqa bitim tuzishga haqli emas. Huquqi buzilgan shaxs yoki davlat organi da'vosi bilan sud imoratni quruvchi hisobidan buzishga qaror qilishi mumkin. Ammo yer uchastkasi shaxsning mulki, umrbod meros qilib egalik qilinadigan yoki doimiy egalik va foydalanishidagi yer bo'lsa, sud imoratga mulk huquqini tan olishi mumkin — agar imorat boshqalarning huquqlarini buzmasa va odamlar hayoti hamda sog'lig'iga xavf tug'dirmasa.
- Quruvchining mulk huquqi
- Vujudga kelmaydi
- Imorat bilan bitimlar
- Taqiqlangan: sotish, hadya qilish, ijaraga berish mumkin emas
- Buzish haqida kim qaror qiladi
- Sud — huquqi buzilgan shaxs yoki davlat organi da'vosi bilan
- Egallab olingan yerda qurilish
- Fuqarolarga 200 BHM (88 000 000 so'm) jarima
- Javobgarlikka tortish muddati
- 1 yil, davomli huquqbuzarlikda — aniqlangan kundan
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonun qaysi imoratni o'zboshimchalik bilan qurilgan deb hisoblaydi
Fuqarolik kodeksiga ko'ra, uy-joy, boshqa bino, inshoot yoki o'zga ko'chmas mulk quyidagi hollardan kamida bittasi mavjud bo'lsa, o'zboshimchalik bilan qurilgan imorat hisoblanadi (FKning 212-moddasi):
- u qonunchilikda belgilangan tartibda qurilish uchun ajratilmagan yer uchastkasida qurilgan;
- u imorat qurish uchun zarur ruxsatnoma olinmasdan qurilgan;
- qurilishda arxitektura va qurilish normalari hamda qoidalari jiddiy buzilgan.
Bu ta'rifga faqat birovning yerida qurilgan uylar kirmaydi. O'z uchastkangizda ruxsatsiz qurilgan qo'shimcha xona, ikkinchi qavat, garaj yoki do'kon ham, ruxsatnoma bilan, ammo normalardan jiddiy chetga chiqib qurilgan bino ham o'zboshimchalik bilan qurilgan imorat bo'lib qolishi mumkin.
Bu material qonunni buzib qurilgan imoratlar haqida. Agar qonuniy uy-joy yer davlat ehtiyojlari uchun olib qo'yilgani sababli buzilsa, mulkdorga kompensatsiya to'lash qoidalari amal qiladi — bu alohida holat.
O'zboshimchalik bilan qurilgan imorat kimniki
O'zboshimchalik bilan imorat qurgan shaxs unga mulk huquqini ololmaydi (FKning 212-moddasi). Shu sababli u imoratni tasarruf eta olmaydi: sotish, hadya qilish, ijaraga berish yoki boshqa bitimlar tuzish mumkin emas. Amalda bu shuni bildiradiki, imoratning taqdiri hal bo'lmaguncha uni o'z mulkingiz sifatida ro'yxatdan o'tkazib bo'lmaydi.
Yer bo'yicha qoida yanada qattiqroq. O'zboshimchalik bilan egallangan yer uchastkasiga, shuningdek qishloq xo'jaligiga mo'ljallangan, qurilish uchun ajratilmagan yerda barpo etilgan har qanday bino va inshootlarga mulk huquqi yoki boshqa mulkiy huquqlar belgilanmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno (Yer kodeksining 91¹-moddasi, keyingi o'rinlarda — YK). Bunday obyektni qurgan shaxslar insofli mulkdor deb tan olinmaydi, egallangan yerdagi qonunga xilof obyektlarni suv, oqova suv, elektr, issiqlik va gaz tarmoqlariga ulash esa taqiqlanadi.
Imorat qachon buziladi
O'zboshimchalik bilan qurilgan imorat sud qaroriga binoan buziladi. Da'voni huquqi buzilgan shaxs (masalan, qo'shni yoki yer egasi) yoki tegishli davlat organi berishi mumkin. Imoratni uni qurgan shaxs buzadi yoki buzish uning hisobidan amalga oshiriladi (FKning 212-moddasi).
Agar imorat o'zboshimchalik bilan egallangan yerda tursa, uchastka noqonuniy foydalanilgan vaqtdagi xarajatlar qoplanmagan holda egasiga qaytariladi. Yerni foydalanishga yaroqli holatga keltirish, jumladan imoratlarni buzish yerni egallagan shaxs hisobidan bajariladi. Qaytarish haqida tuman, shahar, viloyat hokimi yoki sud qaror qabul qiladi (YKning 91-moddasi).
Sud qachon mulk huquqini tan olishi mumkin
Buzish yagona yo'l emas. Imorat ostidagi yer uchastkasi mulki bo'lgan, unga umrbod meros qilib egalik qilayotgan yoki doimiy egalik qilib foydalanayotgan shaxsning imoratga mulk huquqini sud tan olishi mumkin (FKning 212-moddasi). Agar bu shaxs imoratni o'zi qurmagan bo'lsa, quruvchining xarajatlarini sud belgilagan miqdorda qoplaydi.
Imoratni saqlab qolish quyidagilarga olib kelsa, mulk huquqi tan olinmaydi:
- boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo'riqlanadigan manfaatlari buzilsa;
- fuqarolarning hayoti va sog'lig'iga xavf tug'dirsa.
Demak, imkoniyat birinchi navbatda o'zining qonuniy uchastkasida ruxsatsiz yoki loyihadan chetga chiqib uy yoki qo'shimcha xona qurgan, lekin bu xavfsiz va qo'shnilarga xalal bermaydigan shaxsda bor. Birovning yoki egallab olingan yerda qurgan shaxs, odatda, huquq tan olinishiga umid qila olmaydi.
Ma'muriy javobgarlik
Fuqarolik oqibatlaridan tashqari, o'zboshimchalik bilan qurilish va yerni egallash uchun Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksda (MJtK) jarimalar belgilangan:
- yer uchastkasini o'zboshimchalik bilan egallash, jumladan undan qonuniy huquqsiz foydalanish — fuqarolarga 30 BHM (13 200 000 so'm), mansabdor shaxslarga 70 BHM (30 800 000 so'm) jarima (MJtKning 60-moddasi);
- ajratilgan uchastkaga tutash yoki tutash bo'lmagan, o'zboshimchalik bilan egallangan yerda qurilish ishlarini olib borish — fuqarolarga 200 BHM (88 000 000 so'm), mansabdor shaxslarga 400 BHM (176 000 000 so'm) jarima (MJtKning 60-moddasi);
- qurilish taqiqlangan yoki cheklangan zonalarda yoxud tasdiqlangan bosh rejalar va qurilish loyihalariga zid qurish, shuningdek Qurilish va uy-joy kommunal xo'jaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasini xabardor qilmasdan qurish — fuqarolarga 150 BHM (66 000 000 so'm), mansabdor shaxslarga 200 BHM (88 000 000 so'm) jarima (MJtKning 99-moddasi);
- ko'p kvartirali uylarda va ularga tutash yerlarda o'zboshimchalik bilan imoratlar qurish, tayanch va to'siq konstruksiyalarni normalarni buzib o'zgartirish — fuqarolarga 50 BHM (22 000 000 so'm), mansabdor shaxslarga 100 BHM (44 000 000 so'm) jarima (MJtKning 159-moddasi);
- uylarni, xo'jalik va ro'zg'or binolarini qurish qoidalarini buzish — 5 dan 10 BHMgacha (2 200 000 so'm–4 400 000 so'm) jarima (MJtKning 160-moddasi).
Qonun xatosini tuzatganlarga imkoniyat beradi. Yerni birinchi marta egallagan shaxs uchastkani qaytarib, egallash oqibatlarini bartaraf etsa, javobgarlikdan ozod qilinadi (MJtKning 60-moddasi). Xuddi shunday, ko'p kvartirali uyda qoidani birinchi marta buzgan shaxs to'siq konstruksiyalardagi o'zgarishlarni, o'zboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni, betonlangan joylarni yoki tutash yerga o'rnatilgan konstruksiyalarni ixtiyoriy ravishda bartaraf etsa, javobgarlikdan ozod etiladi (MJtKning 159-moddasi).
Jarima imoratni qonuniy qilmaydi. Jarima to'langandan keyin ham obyekt o'zboshimchalik bilan qurilgan bo'lib qoladi, uni buzish yoki unga huquqni tan olish masalasini sud hal qiladi.
Bu kimlarga tegishli
- Ruxsatsiz qavat, qo'shimcha xona, garaj yoki ayvon qurgan xususiy uy egalari.
- Balkon, lodjiya yoki birinchi qavatda xona qo'shib qurgan yoxud uy oldi hududini egallagan ko'p kvartirali uy aholisi.
- Ayrim imoratlari rasmiylashtirilmagan uy va uchastka xaridorlari.
- Birovning o'zboshimchalik bilan qurgan imorati huquqlarini buzayotgan qo'shnilar.
- Do'kon, kafe yoki omborni ruxsatsiz yoxud ajratilmagan yerda qurgan tadbirkorlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Bunday vaziyatda birinchi savol — imorat qanday yerda turibdi. Agar uchastka qonuniy asosda sizniki bo'lsa, sud orqali mulk huquqini tan oldirish yo'li bor. Yer birovniki, davlatniki yoki egallab olingan bo'lsa, qonun imoratni saqlab qolishga deyarli imkon bermaydi, buzish xarajatlari esa quruvchining zimmasiga tushadi.
Ikkinchi savol — xavfsizlik va qo'shnilar manfaati. Hayot va sog'liqqa xavf tug'diradigan yoki kimningdir huquqini buzadigan imoratga sud huquqni tan olmaydi. Shuning uchun konstruksiyalar holati haqidagi texnik xulosa va qo'shnilarning e'tirozi yo'qligi bunday ishda asosiy dalil hisoblanadi. Ularsiz bahslashish foydasiz.
Rasmiylashtirilmagan qo'shimcha qurilmalari bor uy yoki kvartirani keyin qonuniylashtiraman degan umidda sotib olmang. Sotuvchi o'zboshimchalik bilan qurilgan imoratni tasarruf etishga haqli emas, nizo chiqsa, o'z hisobingizdan buzishga to'g'ri keladigan obyektga ega bo'lib qolishingiz mumkin. Agar vaziyat allaqachon yuzaga kelgan bo'lsa, da'vo berishdan yoki buzish haqidagi da'voga javob berishdan oldin uni yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qiling.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Yer hujjatlarini tekshiring
Uchastka sizga qanday huquq asosida tegishli ekani va qaysi maqsadlar uchun ajratilganini aniqlang. Mulk huquqini tan oldirish imkoniyati shunga bog'liq.
Qoidabuzarlik nimada ekanini aniqlang
Ruxsatnomasiz qurish, ajratilmagan yerda qurish yoki normalarni jiddiy buzish — xavfi har xil bo'lgan turli holatlar. Haqiqiy imoratni loyiha va hujjatlar bilan solishtiring.
Texnik xulosa oling
Imorat odamlar hayoti va sog'lig'i uchun xavfsiz ekanini tasdiqlash uchun konstruksiyalarni mutaxassislarga tekshirtiring.
Qo'shnilar bilan kelishib oling
Imorat uchastkalar chegarasiga yoki ko'p kvartirali uyning umumiy mulkiga taalluqli bo'lsa, oldindan yozma rozilik yoki e'tiroz yo'qligini oling.
Sudga murojaat qiling
Imoratga mulk huquqini tan olish haqida da'vo bering yoki buzish haqidagi da'voga uchastka qonuniyligi va obyekt xavfsizligi dalillari bilan e'tiroz tayyorlang.
Rozi bo'lmasangiz, jarima ustidan shikoyat qiling
Organning jarima haqidagi qarori ustidan uning nusxasi olingan kundan boshlab 10 kun ichida shikoyat berish mumkin (MJtKning 316-moddasi).
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Yer uchastkasiga bo'lgan huquq va uning maqsadli belgilanishi haqidagi hujjatlar
- Ruxsatnoma va loyiha hujjatlari, agar bo'lsa
- Obyektning texnik pasporti yoki texnik ma'lumotlari
- Konstruksiyalar holati haqidagi texnik xulosa
- Qo'shnilarning yozma roziligi yoki e'tirozi yo'qligi
- Qurilish xarajatlari haqidagi hujjatlar (shartnomalar, cheklar)
- Jarima haqidagi qaror nusxasi, agar chiqarilgan bo'lsa
Muddatlar
- Ma'muriy javobgarlikka tortish
- Huquqbuzarlik sodir etilgan kundan 1 yildan kechiktirmay
- Davomli huquqbuzarlikda
- Aniqlangan kundan 1 yildan kechiktirmay
- Jarima qarori ustidan shikoyat
- Qaror nusxasi olingan kundan 10 kun
Xavflar va muhim jihatlar
- Sud qarori bilan imoratni o'z hisobingizdan buzish.
- Imoratni sotish, hadya qilish, ijaraga berish yoki ro'yxatdan o'tkazishning imkonsizligi.
- O'zboshimchalik bilan egallangan yerni qurilish xarajatlari qoplanmagan holda qaytarish.
- MJtK bo'yicha jarimalar, jumladan egallab olingan yerda qurilish uchun 200 BHM (88 000 000 so'm).
- Egallab olingan yerdagi obyektlarni suv, elektr va gaz tarmoqlariga ulash taqiqi.
- Imorat xavfli bo'lsa yoki qo'shnilar huquqini buzsa, huquqni tan olishdan bosh tortilishi.
Misol: uyga ruxsatsiz qo'shib qurilgan xonalar
Dilnoza Namanganda xususiy uyga ega, uchastka unga qonuniy asosda tegishli. U ruxsatnomasiz uyga ikki xona qo'shib qurdi. Qo'shnisi qo'shimcha qurilma hovlisiga soya tushirayotgani va chegaraga juda yaqin turgani haqida buzish to'g'risida sudga da'vo berdi.
Qanday harakat qilish kerak
Dilnoza uchastka hujjatlarini to'playdi, qo'shimcha qurilmaning xavfsizligi haqida texnik xulosa buyurtma qiladi va mulk huquqini tan olish to'g'risida qarshi talab qo'yadi. Uchastka uniki bo'lgani uchun sudda huquqni tan olishga asos bor. Ammo sud qo'shimcha qurilma qo'shnining huquqlarini buzayotgani yoki xavfli ekanini aniqlasa, huquq tan olinmaydi va uni Dilnoza o'z hisobidan buzishi kerak bo'ladi.
Ko'p beriladigan savollar
Ruxsatsiz qo'shimcha qurilgan uyni sotish mumkinmi?
O'zboshimchalik bilan qurilgan imoratni sotib bo'lmaydi: uni qurgan shaxs mulk huquqini olmaydi va u bilan bitim tuzishga haqli emas (FKning 212-moddasi). Avval uning taqdirini hal qilish kerak — sud orqali huquqni tan oldirish yoki qoidabuzarlikni bartaraf etish.
O'zboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzishni kim talab qilishi mumkin?
Huquqi buzilgan shaxs, masalan qo'shni yoki yer egasi, yoxud tegishli davlat organi. Buzish sud qaroriga ko'ra imoratni qurgan shaxs tomonidan yoki uning hisobidan amalga oshiriladi.
O'z uchastkamdagi imoratni qonuniylashtirsa bo'ladimi?
Ha, uchastka mulki bo'lgan, unga umrbod meros qilib egalik qilayotgan yoki doimiy egalik qilib foydalanayotgan shaxsning mulk huquqini sud tan olishi mumkin. Shart — imorat boshqalarning huquqlarini buzmasligi va fuqarolar hayoti hamda sog'lig'iga xavf tug'dirmasligi kerak.
Egallab olingan yerda qurilish uchun jarima qancha?
Fuqarolarga — 200 BHM (88 000 000 so'm), mansabdor shaxslarga — 400 BHM (176 000 000 so'm). Uchastkani egallashning o'zi uchun fuqarolarga alohida 30 BHM (13 200 000 so'm) jarima belgilangan (MJtKning 60-moddasi).
Yerni o'zboshimchalik bilan egallaganlik uchun jarimadan qutulish mumkinmi?
Agar huquqbuzarlik birinchi marta sodir etilgan bo'lsa, shaxs yerni qaytarib, egallash oqibatlarini bartaraf etsa, uchastkani egallaganlik uchun javobgarlikdan ozod qilinadi (MJtKning 60-moddasi).
Jarimani to'lasam, imorat qonuniy bo'ladimi?
Yo'q. Jarima ma'muriy jazo bo'lib, imoratga mulk huquqini bermaydi. Uning taqdirini — buzish yoki huquqni tan olishni — sud hal qiladi.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 212-moddasi — o'zboshimchalik bilan imorat qurish va uning oqibatlarilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Yer kodeksi — YKning 91, 91¹-moddalari — o'zboshimchalik bilan egallangan yerlarni qaytarish va oqibatlarilex.uz · 30-aprel, 1998-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 60-moddasi — yerni o'zboshimchalik bilan egallash va unda qurilishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 99-moddasi — shaharsozlik to'g'risidagi qonunchilikni buzishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 159, 160-moddalari — ko'p kvartirali uylar yonidagi o'zboshimchalik bilan qurilgan imoratlar, uy qurish qoidalarilex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 36-moddasi — ma'muriy jazo qo'llash muddatlarilex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 316-moddasi — qaror ustidan shikoyat berish muddatilex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.