• Ko'chmas mulk •

O'zbekistonda uy-joy buzilganda qanday kompensatsiya beriladi

Yangilangan: 15-oktabr, 2026-yilRasmiy manbalar bilan solishtirilgan

Qisqacha

Uy yoki kvartira yer uchastkasi davlat yoki jamoat ehtiyojlari uchun olib qo'yilishi munosabati bilan buzilsa, mulkdor o'z tanloviga ko'ra yo ijtimoiy normadan kam bo'lmagan boshqa teng qimmatli obod uy-joyni, yo uy, imoratlar, dov-daraxtlar va yer uchastkasiga bo'lgan huquqning bozor qiymatini to'liq hajmda oladi (UJKning 27-moddasi). Qonun boshqa variantlarni ham nazarda tutadi: vaqtincha uy-joy bilan qurilish uchun yer uchastkasi, yangi joyda teng qimmatli uy qurib berish yoki uyni ko'chirish. Zarar bozor qiymati bo'yicha oldindan va to'liq qoplanmaguncha uyni buzish taqiqlanadi, mulkdor rozi bo'lmasa, qaror nizo sud tomonidan hal qilinguncha ijro etilmaydi (FKning 206-moddasi).

Kompensatsiya variantlari: Teng qimmatli uy-joy yoki uy va yerga huquqning bozor qiymati — mulkdor tanloviga ko'ra
Qachon buzish mumkin: Faqat bozor qiymati bo'yicha oldindan va to'liq qoplangandan keyin
Rozi bo'lmasangiz: Qaror nizo sudda hal bo'lguncha ijro etilmaydi
Kompensatsiyadan soliq: Jismoniy shaxsning daromadiga kiritilmaydi

Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

AI yuristdan so'rash

Qonunda nima deyilgan

Mulkdorning mol-mulkini olib qo'yishga va huquqlarini cheklashga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda yo'l qo'yiladi (FKning 166-moddasi — bu yerda va keyingi o'rinlarda Fuqarolik kodeksining birinchi qismi). Hech kim sud qarorisiz va qonunga zid tarzda uy-joyidan mahrum etilishi mumkin emas; uy-joyidan mahrum etilgan mulkdorga uy-joy qiymati va zararlar oldindan hamda teng qiymatda qoplanadi (UJKning 11-moddasi).

Davlat organining uy joylashgan yer uchastkasini olib qo'yish to'g'risidagi qarori munosabati bilan mulk huquqining bekor qilinishiga faqat qonunda belgilangan hollar va tartibda yo'l qo'yiladi. Mulkdorga teng qimmatli mol-mulk mulk qilib beriladi va boshqa zararlari to'lanadi yoki zarar to'la hajmda qoplanadi (FKning 206-moddasi).

Uy, imoratlar, dov-daraxtlar va yer uchastkasiga bo'lgan huquqning bozor qiymatini baholovchi tashkilotlar olib qo'yishdan bevosita oldingi holatga ko'ra yoki olib qo'yilishi haqidagi xabar qiymatga ta'sir qilgan paytga ko'ra belgilaydi (FKning 206-moddasi).
Zararlar bozor qiymati bo'yicha oldindan va to'liq qoplanguniga qadar uy, imoratlar va dov-daraxtlarni buzib tashlashga yo'l qo'yilmaydi (FKning 206-moddasi).
Mulkdor qarorga rozi bo'lmasa, u nizo sud tomonidan hal qilinguncha amalga oshirilishi mumkin emas; sud zararni to'lash bilan bog'liq barcha masalalarni ham hal qiladi (FKning 206-moddasi).
Mulkdor olib qo'yilgan mol-mulk qiymatini to'lash bahosi haqida sudga e'tiroz bildirishi va olib qo'yish tufayli yetkazilgan boshqa zararlarni talab qilishi mumkin (FKning 205-moddasi).

Yer kodeksi qo'shimcha qiladi: yer uchastkasini jamoat ehtiyojlari uchun olib qo'yish kompensatsiya evaziga qonunda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi (YKning 37-moddasi), xususiy mulk bo'lgan uchastkani qayta sotib olish ham qonunda nazarda tutilgan tartibda bo'ladi (YKning 37¹-moddasi). Olib qo'yish faqat kompensatsiya to'la hajmda berilganidan keyin amalga oshiriladi (YKning 41-moddasi), zararlar esa, shu jumladan boy berilgan foyda, to'liq qoplanadi (YKning 86-moddasi).

Qanday kompensatsiya variantlari bor

Uy-joy maydonining ijtimoiy normasidan kam bo'lmagan boshqa teng qimmatli obod turar joy mulk qilib beriladi hamda dov-daraxtlarning bozor qiymati to'lanadi — mulkdor tanlovi va taraflar kelishuviga ko'ra (UJKning 27-moddasi). Ijtimoiy norma bir kishiga kamida 16 kv. m umumiy maydon (UJKning 42-moddasi).
Buzilayotgan uy (kvartira), boshqa imoratlar, inshootlar va dov-daraxtlarning bozor qiymati hamda yer uchastkasiga bo'lgan huquqning bozor qiymati to'liq hajmda to'lanadi (UJKning 27-moddasi).
Belgilangan norma doirasida yakka tartibda uy-joy qurish uchun yer uchastkasi, uni o'zlashtirish davriga uch yilgacha ijara shartnomasi asosida vaqtincha uy-joy hamda buzilayotgan imoratlar va dov-daraxtlarning bozor qiymati, olib qo'yilayotgan uchastka qimmatroq bo'lsa, huquqlar qiymatidagi farq to'liq qoplanadi (UJKning 28-moddasi).
Yangi joyda teng qimmatli uy qurib, mulk qilib beriladi, dov-daraxtlar qiymati va uchastkalarga huquqlar qiymatidagi farq pul bilan qoplanadi (UJKning 31-moddasi).
Mulkdorning xohishiga ko'ra uy ko'chirilib, yangi joyda tiklanishi mumkin (UJKning 30-moddasi).

Buzilayotgan uy-joy yoki yerga huquqning bozor qiymati berilayotgan uy-joy yoki yerga huquq qiymatidan ortiq bo'lsa, farq mulkdorga kompensatsiya qilinadi. Yangi uy-joy qimmatroq bo'lsa, mulkdordan farqni qaytarish talab qilinmaydi (UJKning 27-moddasi). Uy-joy berish va qiymatni to'lash tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (UJKning 27-moddasi).

Davlat yoki jamoat ehtiyojlari uchun yer ajratilishi munosabati bilan buziladigan munitsipal va idoraviy uy-joy fondi uylarida yashovchilar mulkdor sifatida pul olmaydi: ularga shu aholi punktida, avvalgisidan kichik bo'lmagan boshqa obod turar joy beriladi (UJKning 71-moddasi).

Soliq va shikoyat

Yer uchastkasi jamoat ehtiyojlari uchun olib qo'yilishi natijasida mulkdorlarga yer uchastkasiga bo'lgan huquq va undagi ko'chmas mulk uchun to'langan kompensatsiya summasi jismoniy shaxsning jami daromadiga kiritilmaydi (SKning 369-moddasi 11-bandi).

Fuqarolar huquqlarini buzadigan mahalliy hokimiyat qarorlari ustidan ma'muriy sudda nizolashiladi (Ma'muriy sud ishlarini yuritish to'g'risidagi kodeksning 27-moddasi); «Davlat boji to'g'risida»gi Qonun ilovasiga ko'ra fuqarolar uchun davlat boji BHMning 70 foizi (308 000 so'm). Qoplash miqdori va baho haqidagi nizolarni ham sud hal qiladi (FKning 205, 206-moddalari).

Bu kimlarga tegishli

Uchastkasi rekonstruksiya yoki qurilish hududiga tushgan uy va kvartira egalari.
Dov-daraxt va imoratlari bor xususiy uy egalari.
Buziladigan uylardagi munitsipal va idoraviy kvartiralarda yashovchilar.
Uy-joyi bahosiga rozi bo'lmagan mulkdorlar.

Traffic Law yuristi bahosi

Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.

Mulkdorning asosiy kafolati — avval to'liq kompensatsiya, keyin buzish. Agar sizga kelgusidagi kvartira yoki to'lov «va'dasi» bilan ko'chib chiqish taklif qilinsa-yu, hali kelishuv ham, pul ham bo'lmasa, uyni bo'shatmaslikka haqlisiz. Qaysi kompensatsiya variantini va qanday shartlarda tanlayotganingizni tushunmaguningizcha rozilik hujjatlariga imzo qo'ymang.

Bahoni diqqat bilan tekshiring. Qonun faqat uyning emas, imoratlar, dov-daraxtlar va yer uchastkasiga bo'lgan huquqning ham bozor qiymatini, buzish haqidagi xabar narxlarga ta'sir qilishidan oldingi holatga ko'ra hisobga olishni talab qiladi. Baho pasaytirilgan bo'lsa, mustaqil baholash buyurtma qiling va uni sudda nizolashing — nizo hal bo'lmaguncha qaror ijro etilmaydi.

Olib qo'yish va to'lovlar tartibi kodekslar havola qiladigan alohida qonun va Vazirlar Mahkamasi hujjatlarida batafsil belgilangan, shuning uchun hokimlikdan yozma qaror va kompensatsiya hisob-kitobini talab qiling hamda ular qaysi hujjat asosida tayyorlanganini aniqlang. Nizoli hollarda — ayniqsa o'zboshimchalik bilan qurilgan qo'shimchalar yoki rasmiylashtirilmagan huquqlar bo'lsa — yuristga murojaat qiling; vaziyatni oldindan Traffic Law AI'da tahlil qilish mumkin.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

Olib qo'yish haqidagi yozma qarorni oling
Hokimlikdan yerni olib qo'yish to'g'risidagi qaror va kompensatsiya hisob-kitobini so'rang. Og'zaki xabar va e'lonlar qaror o'rnini bosmaydi.
Uy va yer hujjatlarini tekshiring
Ro'yxatdan o'tgan huquqlar, maydon, imoratlar va dov-daraxtlar. Rasmiylashtirilmagan huquqlarni oldindan rasmiylashtirgan yoki tasdiqlagan ma'qul.
Kompensatsiya variantini tanlang
Teng qimmatli uy-joy, bozor qiymatini to'lash, qurilish uchun uchastka, yangi uy yoki ko'chirish. Tanlov mulkdorga tegishli.
Bahoni tekshiring
Baholovchi hisobotini bozor narxlari bilan solishtiring. Rozi bo'lmasangiz, e'tirozingizni yozma bildiring va mustaqil baholash buyurtma qiling.
Rozi bo'lmasangiz, sudga murojaat qiling
Qaror ustidan ma'muriy sudga shikoyat qiling yoki qoplash miqdori haqida da'vo bering. Sud qaroriga qadar buzishga yo'l qo'yilmaydi.

Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi

Uy (kvartira) va yer uchastkasiga ro'yxatdan o'tgan huquq hujjatlari
Yer uchastkasini olib qo'yish to'g'risidagi qaror
Baholash hisoboti va kompensatsiya hisob-kitobi
Mustaqil baholash, uy, imoratlar va dov-daraxtlar suratlari
Yozma e'tirozlar va hokimlik bilan yozishmalar

Xavflar va muhim jihatlar

Noqulay kompensatsiya variantiga imzolangan rozilikni keyin nizolashish qiyin.
E'tiroz va mustaqil bahosiz pasaytirilgan baho to'lov asosiga aylanadi.
O'zboshimchalik bilan qurilgan imoratlar mulk huquqini bermaydi va baholashda hisobga olinmasligi mumkin.
Kompensatsiya olinmasdan uyning bo'shatilishi mulkdorni asosiy kafolatdan mahrum qiladi.

Misol: yo'l qurilishi uchun xususiy uyni buzish

Ulug'bekning Samarqanddagi uyi yo'l qurilishi hududiga tushdi. Hokimlik unga uyi maydonidan kichik kvartira taklif qildi va bir oy ichida uyni bo'shatishni so'radi.

Qanday harakat qilish kerak

Ulug'bek olib qo'yish haqidagi yozma qaror va baholovchi hisobotini so'raydi. U uy, imoratlar, dov-daraxtlar va yerga huquqning bozor qiymatini pul shaklida olishni yoki teng qimmatli uy-joy va uyi qimmatroq bo'lsa, qiymatdagi farqni tanlashga haqli. Bahoga rozi bo'lmay, u mustaqil baholash buyurtma qiladi va sudga murojaat qiladi. Nizo hal bo'lmaguncha uyni buzish mumkin emas.

Ko'p beriladigan savollar

Kompensatsiya to'lanmasdan uyni buzishlari mumkinmi?

Yo'q. Zararlar bozor qiymati bo'yicha oldindan va to'liq qoplanguniga qadar olib qo'yilayotgan uchastkadagi uy, imoratlar va dov-daraxtlarni buzishga yo'l qo'yilmaydi (FK birinchi qismining 206-moddasi).

Kvartira o'rniga pul olsa bo'ladimi?

Ha. Mulkdorning tanloviga ko'ra buzilayotgan uy (kvartira), imoratlar va dov-daraxtlarning bozor qiymati hamda yer uchastkasiga bo'lgan huquqning bozor qiymati to'liq hajmda to'lanadi (UJKning 27-moddasi).

Bahoga rozi bo'lmasam nima qilaman?

Uni sudda nizolashing: olib qo'yilgan mol-mulk qiymatini to'lash bahosi haqida mulkdor sudga e'tiroz bildirishi mumkin (FKning 205-moddasi). Mulkdor rozi bo'lmasa, qaror nizo sudda hal qilinguncha ijro etilmaydi (FKning 206-moddasi).

Uy o'rniga qancha maydonli kvartira berilishi kerak?

Ijtimoiy normadan kam bo'lmagan teng qimmatli obod turar joy (UJKning 27-moddasi), norma esa bir kishiga kamida 16 kv. m umumiy maydon (UJKning 42-moddasi). Buzilayotgan uy berilayotgan uy-joydan qimmat bo'lsa, farq kompensatsiya qilinishi kerak.

Buzish uchun kompensatsiyadan soliq to'lanadimi?

Yo'q. Jamoat ehtiyojlari uchun olib qo'yishda yer uchastkasiga bo'lgan huquq va undagi ko'chmas mulk uchun kompensatsiya jismoniy shaxsning jami daromadiga kiritilmaydi (SKning 369-moddasi 11-bandi).

Rasmiy manbalar

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.

Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.

Bu qonun sizning vaziyatingizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

Vaziyatingizni Traffic Law AI'ga yozing: u uni O'zbekiston qonunlari bo'yicha tahlil qiladi, normalarni ko'rsatadi va keyingi qadamni aytadi.

Masalan, shunday so'rang:«Uyim buzilishga tushdi, hokimlik uyimdan kichik va arzon kvartira taklif qilmoqda. Qanday variantlarim bor va bahoni qanday nizolashaman?»