Qisqacha
Uy yoki kvartiradagi o'z ulushingizni boshqa mulkdorlarning roziligisiz ham sotishingiz mumkin, biroq avval uni ularga taklif qilishingiz kerak. Sotuvchi ulushni begona shaxsga sotish niyati haqida qolgan mulkdorlarga narx va boshqa shartlarni ko'rsatib, yozma ravishda xabar berishi shart. Agar ular xabar qilingan kundan boshlab bir oy ichida ulushni sotib olmasa yoki voz kechsa, uni o'sha narxda har qanday shaxsga sotish mumkin (FK 224-moddasi). Bu tartib buzilsa, mulkdor uch oy ichida sud orqali sotib oluvchining huquq va majburiyatlarini o'ziga o'tkazishni talab qila oladi.
- Ko'chmas mulk bo'yicha javob muddati
- Xabar qilingan kundan 1 oy
- Boshqa mol-mulk bo'yicha muddat
- Xabar qilingan kundan 10 kun
- Xabar shakli
- Yozma, narx va sotish shartlari bilan
- Sudga murojaat
- 3 oy
- Huquqni boshqaga berish
- Mumkin emas
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonun nima deydi
Kvartira yoki uy bir necha kishiga ulushlari aniqlangan holda tegishli bo'lsa, bu ulushli mulk hisoblanadi (FK 216-moddasi — bu yerda va keyingi o'rinlarda, boshqacha ko'rsatilmagan bo'lsa, Fuqarolik kodeksining birinchi qismi). Har bir ishtirokchi o'z ulushini xohishiga ko'ra sotishi, sovg'a qilishi, vasiyat qilishi yoki garovga qo'yishi mumkin, lekin ulushni haq evaziga berishda 224-modda qoidalariga amal qilishi kerak (FK 218-moddasi).
Ulush begona shaxsga sotilayotganda qolgan mulkdorlar uni sotilayotgan narxda va boshqa teng shartlarda imtiyozli sotib olish huquqiga ega. Kimoshdi savdosi orqali sotish bundan mustasno (FK 224-moddasi).
Xuddi shu qoidalar ulush ayirboshlash shartnomasi bo'yicha berilganda ham qo'llaniladi. Imtiyozli sotib olish huquqini boshqa odamga o'tkazib bo'lmaydi: undan faqat mulkdorlarning o'zlari foydalanadi (FK 224-moddasi).
Mulkdorlarga qanday to'g'ri xabar berish kerak
- Xabar yozma bo'lishi shart: og'zaki gaplashish yoki qo'ng'iroq qilish qonun talabini bajarmaydi.
- Xabarda narx va sotishning boshqa shartlari ko'rsatiladi: to'lov tartibi va muddati, aynan nima sotilayotgani.
- Taklif faqat bittasiga emas, qolgan barcha mulkdorlarga yuboriladi.
- Qulay yo'l — arizani notarius orqali topshirish: u arizani pochta orqali yuboradi yoki imzo qo'ydirib topshiradi va iltimosga ko'ra topshirilganlik haqida guvohnoma beradi (Notariat to'g'risidagi qonunning 73-moddasi).
Agar mulkdorlar sotib olishdan voz kechsa yoki xabar qilingan kundan boshlab ko'chmas mulk bo'yicha bir oy ichida bu huquqdan foydalanmasa, sotuvchi ulushni har qanday shaxsga sotishga haqli. Boshqa mol-mulk uchun bu muddat o'n kun (FK 224-moddasi).
Begona xaridorga ulushni faqat mulkdorlarga taklif qilingan shartlarda sotish mumkin. Narx tushsa yoki shartlar yengillashsa, mulkdorlarga yangi shartlar bilan qayta xabar bergan ma'qul, aks holda ularning huquqi buzilgan bo'ladi.
Bitimni rasmiylashtirish
Uy, kvartira, uyning yoki kvartiraning bir qismini sotish shartnomasi notarial tasdiqlanishi va davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim (FK ikkinchi qismining 488-moddasi). Notarius tasdiqlashda mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarni, mol-mulk sotuvchiga tegishliligini, taqiq va xatlov yo'qligini tekshiradi (Notariat to'g'risidagi qonunning 44-moddasi).
Ulush sotib oluvchiga shartnoma tuzilgan paytdan o'tadi, shartnoma davlat ro'yxatidan o'tkazilishi kerak bo'lsa esa, o'tish payti FK 185-moddasi bo'yicha, ya'ni ro'yxatdan o'tkazilgan paytdan belgilanadi (FK 222-moddasi).
Ulush aniqlanmagan bo'lsa yoki kelishib bo'lmasa
Ulushlar qonun asosida belgilanmagan va barcha ishtirokchilarning kelishuvi bilan aniqlanmagan bo'lsa, ular teng hisoblanadi (FK 217-moddasi). Mol-mulk ulushsiz birgalikdagi mulk bo'lsa, ishtirokchilar kelishuvi bilan, kelishuv bo'lmasa — sud qarori bilan ulushli mulk belgilanishi mumkin (FK 216-moddasi).
Sotish o'rniga o'z ulushingizni ajratib berishni talab qilishingiz mumkin. Agar ulushni asl holida ajratish mol-mulkka nomutanosib zarar yetkazmasdan iloji bo'lmasa, ajralib chiqayotgan mulkdor boshqa ishtirokchilardan ulushi qiymatini to'lashni talab qilishga haqli (FK 223-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Kvartira yoki uyni qarindoshlari bilan birga ulushlarga bo'lib meros qilib olganlar.
- Mol-mulk taqsimlangandan keyin umumiy kvartirada ulushi qolgan sobiq er-xotinlar.
- Qo'shni ulush o'zlariga taklif qilinmasdan begonaga sotilganini bilib qolgan mulkdorlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Sotuvchilarning asosiy xatosi — mulkdorga og'zaki aytib qo'yish yoki messenjerda xabar yozish. Qonun narx va shartlar ko'rsatilgan yozma xabarni talab qiladi, xabar berilgan sanani isbotlash esa sotuvchining zimmasida. Eng ishonchlisi — arizani notarius orqali topshirib, topshirilganlik haqida guvohnoma olish: bir oylik muddat aynan shundan boshlanadi.
Sotuvni hadya qilib rasmiylashtirib, qoidani chetlab o'tishga urinmang. Hadya haqiqatan ham mulkdorlarga taklif qilishni talab qilmaydi, lekin ulush uchun amalda pul to'langan bo'lsa, bunday bitim boshqa bitimni niqoblagan hisoblanadi va unga sotish qoidalari qo'llaniladi (FK 124-moddasi). Mulkdor sudga murojaat qilishi mumkin, xaridor esa ulushdan ayrilib qolish xavfiga duch keladi.
Ulushni sotib oluvchi uchun tekshiruv oddiy: sotuvchidan barcha mulkdorlarga xabar berilganini va ularning voz kechganini yoki bir oy o'tganini tasdiqlovchi hujjatlarni so'rang. Bunday dalil bo'lmasa, uch oy davomida huquqlar boshqa mulkdorga o'tkazilishi xavfi saqlanib qoladi. Vaziyat munozarali bo'lsa, uni oldindan yurist bilan yoki Traffic Law AI'da muhokama qilgan ma'qul.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Ulush hujjatlarini tekshiring
Ulushingiz ro'yxatdan o'tganiga va uning miqdori ko'rsatilganiga ishonch hosil qiling. Mulk birgalikda bo'lsa, avval ulushlarni kelishuv yoki sud orqali aniqlang.
Yozma taklif tayyorlang
Ulush miqdori, narxi, to'lov tartibi va boshqa shartlarni yozing. Taklifni qolgan barcha mulkdorlarga yuboring.
Xabarni tasdiq bilan topshiring
Uni notarius orqali yuboring, pochta orqali xabarnoma bilan jo'nating yoki imzo qo'ydirib topshiring, shunda olingan sana tasdiqlanadi.
Javobni yoki bir oy o'tishini kuting
Mulkdor sotib olishga rozi bo'lsa, shartnomani u bilan tuzing. U yozma voz kechsa yoki bir oy javob bermasa, xaridor izlash mumkin.
Ulushni o'sha shartlarda soting
Begona xaridor uchun narx va shartlar mulkdorlarga taklif qilinganidan qulayroq bo'lmasligi kerak.
Shartnomani tasdiqlating va ro'yxatdan o'tkazing
Shartnomani notarius tasdiqlaydi, so'ngra huquq o'tishi ro'yxatdan o'tkaziladi. Notariusga mulkdorlarga xabar berilganini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim eting.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Ulushga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat (ro'yxatdan o'tganlik haqida ko'chirma, meros guvohnomasi, shartnoma)
- Mulkdorlarga narx va shartlar ko'rsatilgan yozma xabar
- Notariusning ariza topshirilganligi haqidagi guvohnomasi yoki pochta xabarnomasi
- Mulkdorlarning sotib olishdan yozma voz kechishi, agar bo'lsa
- Sotuvchi va xaridorning pasportlari
- Ulush er-xotinning umumiy mulki bo'lsa, ikkinchi er (xotin)ning notarial roziligi
Muddatlar
- Ko'chmas mulk bo'yicha mulkdorlar javobi
- Xabar qilingan kundan 1 oy
- Boshqa mol-mulk bo'yicha javob
- Xabar qilingan kundan 10 kun
- Xaridor huquqlarini o'tkazish haqida da'vo
- 3 oy
Xavflar va muhim jihatlar
- Yozma xabarsiz sotish: mulkdor uch oy ichida sud orqali xaridor huquqlarini o'ziga o'tkazishi mumkin.
- Ulushni begonaga mulkdorlarga taklif qilinganidan arzonroq sotish ham imtiyozli huquqni buzish hisoblanadi.
- Pul to'langan holda sotuvni hadya qilib rasmiylashtirish: sud ko'zbo'yamachilik bitimiga sotish qoidalarini qo'llaydi.
- Notarial tasdiqlash va ro'yxatdan o'tkazishsiz uy-joydagi ulushni sotish shartnomasi huquq o'tishiga olib kelmaydi.
Misol: meros qolgan ulushni sotish
Dilnoza va akasi kvartirani teng, 1/2 ulushda meros qilib olishdi. Dilnoza boshqa shaharga ko'chib ketdi va o'z yarmiga xaridor topdi, akasi esa kvartirada yashaydi va bitim haqida gaplashishni istamaydi.
Qanday harakat qilish kerak
Dilnoza notarius orqali akasiga ulushini xaridor to'lashga tayyor bo'lgan narx va shartlarda sotib olish haqida yozma taklif yuboradi va topshirilganlik haqida guvohnoma oladi. Akasi bir oy javob bermaydi. Shundan keyin Dilnoza ulushni o'sha narxda xaridorga sotadi, shartnomani notarius tasdiqlaydi, huquq esa ro'yxatdan o'tkaziladi. Akasi endi bitimni nizolasha olmaydi, chunki uning huquqiga rioya qilingan.
Ko'p beriladigan savollar
Ulushni sotish uchun boshqa mulkdorning roziligi kerakmi?
Rozilik kerak emas, lekin mulkdorlarga ulushni o'sha narx va shartlarda sotib olishni yozma taklif qilish shart. Ular voz kechsa yoki xabar qilingan kundan bir oy ichida javob bermasa, ulushni istalgan shaxsga sotish mumkin (FK 224-moddasi).
Ulushni mulkdorlarga taklif qilmasdan hadya qilsa bo'ladimi?
Ha. Ishtirokchi ulushini hadya qilishi yoki vasiyat qilishi mumkin, imtiyozli sotib olish qoidalari esa haq evaziga berish — sotish va ayirboshlash bilan bog'liq (FK 218, 224-moddalari). Biroq hadya pulga sotishni niqoblasa, bitimga sotish qoidalari qo'llaniladi (FK 124-moddasi).
Ulush mendan bexabar sotilgan bo'lsa nima qilish kerak?
Uch oy ichida sudga xaridorning huquq va majburiyatlarini o'zingizga o'tkazish talabi bilan murojaat qilish mumkin (FK 224-moddasi). Shunda siz ulushni u sotilgan shartlarda sotib oluvchiga aylanasiz, shuning uchun uning narxini to'lashga tayyor bo'ling.
Imtiyozli sotib olish huquqimni qarindoshimga berishim mumkinmi?
Yo'q. Ulushni imtiyozli sotib olish huquqini boshqa shaxsga berishga yo'l qo'yilmaydi (FK 224-moddasi). Ulushni imtiyozli shartlarda faqat mulkdorning o'zi sotib olishi mumkin.
Ulush kimoshdi savdosida sotilganda imtiyozli huquq amal qiladimi?
Yo'q. FK 224-moddasi kimoshdi savdosi orqali sotish hollarini to'g'ridan-to'g'ri istisno qiladi. Bunda savdoning o'z qoidalari amal qiladi.
Ulushni sotishni istamasam, kvartirani qanday taqsimlash mumkin?
Taqsimlash yoki ulushni ajratish haqida kelishish mumkin, kelishuv bo'lmasa — sud orqali ajratishni talab qilish mumkin. Ulushni asl holida ajratish nomutanosib zararsiz iloji bo'lmasa, boshqa ishtirokchilardan ulushingiz qiymatini olishga haqlisiz (FK 223-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 224-modda — imtiyozli sotib olish huquqilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 218, 222-moddalar — ulushni tasarruf etish va uning o'tish paytilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 216, 217-moddalar — ulushli va birgalikdagi mulk, ulushlar miqdorilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 223-modda — mol-mulkni taqsimlash va ulush ajratishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — 124-modda — qalbaki va ko'zbo'yamachilik bitimilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 488-modda — uy-joy sotishni notarial tasdiqlash va ro'yxatdan o'tkazishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — 44-modda — mulkni boshqa shaxsga o'tkazishda notarius tekshiruvilex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
- O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — 73-modda — arizalarni notarius orqali topshirishlex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.