O'zbekistonda ajrashishda mol-mulk qanday bo'linadi

Umumiy mol-mulk nima hisoblanadi

Er va xotinning nikoh davomida orttirgan, shuningdek nikoh qayd etilgunga qadar bo'lajak er-xotinning umumiy mablag'lari hisobiga olingan mol-mulki, agar qonun yoki nikoh shartnomasida boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi (Oila kodeksi, keyingi o'rinlarda — OK, 23-modda). Unga quyidagilar kiradi:

• har birining mehnat, tadbirkorlik va intellektual faoliyatdan olgan daromadlari, pensiyalar, nafaqalar va maxsus maqsadga mo'ljallanmagan boshqa to'lovlar;
• umumiy daromad hisobiga olingan ko'char va ko'chmas ashyolar, qimmatli qog'ozlar, paylar, omonatlar, kapitaldagi ulushlar;
• nikoh davomida orttirilgan boshqa har qanday mol-mulk — kimning nomiga olingani yoki pulni kim kiritganidan qat'i nazar.

Uy-ro'zg'or ishlari, bolalarni parvarish qilish bilan band bo'lgan yoki boshqa uzrli sabablarga ko'ra mustaqil daromadi bo'lmagan er yoki xotin ham umumiy mol-mulkka teng huquqqa ega (OKning 23-moddasi).

Er yoki xotin nomiga rasmiylashtirilgan umumiy ko'chmas mulkni tasarruf etish bo'yicha bitim uchun ikkinchisining notarial tasdiqlangan roziligi kerak. Bunday rozilik olinmagan bo'lsa, er yoki xotin bitimni bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan boshlab bir yil ichida uni sud tartibida haqiqiy emas deb topishni talab qilishga haqli (OKning 24-moddasi).

Nima bo'linmaydi

• Er va xotinning nikohgacha o'ziga tegishli bo'lgan, shuningdek nikoh davomida hadya, meros tariqasida yoki boshqa bepul bitimlar asosida olgan mol-mulki (OKning 25-moddasi).
• Shaxsiy foydalanishdagi buyumlar — kiyim-bosh, poyabzal va shu kabilar, umumiy mablag'ga olingan bo'lsa ham; qimmatbaho buyumlar va zeb-ziynatlar bundan mustasno (OKning 26-moddasi).
• Voyaga yetmagan bolalar ehtiyoji uchun olingan buyumlar: kiyim-bosh, maktab va sport jihozlari, musiqa asboblari va boshqalar. Ular bolalar kim bilan yashasa, unga kompensatsiyasiz beriladi (OKning 27-moddasi).
• Umumiy mablag' hisobidan voyaga yetmagan bolalar nomiga qo'yilgan omonatlar — ular bolalarga tegishli (OKning 27-moddasi).

Nikoh davomida umumiy mablag' yoki ikkinchisining mehnati hisobiga mulk qiymatini ancha oshirgan sarmoyalar (kapital ta'mirlash, qayta qurish, qayta jihozlash) kiritilgani aniqlansa, er yoki xotinning shaxsiy mol-mulki umumiy deb topilishi mumkin (OKning 25-moddasi). Oilaviy munosabatlar tugatilganda alohida yashagan davrda orttirilgan mol-mulkni sud har birining o'z mulki deb topishi mumkin (OKning 27-moddasi).

Mol-mulk va qarzlar qanday bo'linadi

Bo'lish nikoh davomida ham, ajrashgandan keyin ham er yoki xotinning talabiga ko'ra amalga oshiriladi. Er-xotin mol-mulkni kelishuv asosida, xohlasa notarial tasdiqlangan kelishuv bilan bo'lishi mumkin. Nizo bo'lsa, bo'lish va ulushlarni aniqlashni sud amalga oshiradi: kimga qaysi mol-mulk berilishini belgilaydi, birortasiga ulushidan ortiq mulk berilsa, ikkinchisiga pul yoki boshqa kompensatsiya tayinlaydi (OKning 27-moddasi).

• Nikoh shartnomasida boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, er-xotinning ulushlari teng deb topiladi (OKning 28-moddasi).
• Sud voyaga yetmagan bolalar manfaatlarini yoki er-xotindan birining e'tiborga loyiq manfaatini hisobga olib, masalan ikkinchisi uzrsiz sabablarga ko'ra daromad olmagan yoki umumiy mulkni oila manfaatlariga zarar yetkazib sarflagan bo'lsa, ulushlar tengligidan chekinishi mumkin.
• Umumiy qarzlar er-xotinga belgilangan ulushlarga mutanosib ravishda taqsimlanadi.
• Er yoki xotin umumiy mol-mulkni ikkinchisining erkiga zid va oila manfaatiga mos kelmagan holda sarflagan yoki boshqa shaxsga o'tkazgan bo'lsa, bo'lishda bu mol-mulk yoki uning qiymati hisobga olinadi.

Bo'lishni ajrashish ishida (OKning 44-moddasi) yoki alohida da'vo bilan talab qilish mumkin. Bo'lish uchun uchinchi shaxslarni jalb qilish zarur bo'lsa, u ajrashish ishidan alohida ko'riladi (FPKning 185-moddasi). Bo'lish uchun davlat boji da'vo bahosining 4 foizi, lekin kamida 1 BHM (440 000 so'm); ajrashish bilan bir vaqtda mol-mulk bo'linsa, boj ikkala talab uchun to'lanadi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 19-moddasi va ilovasi).

Er-xotinning yozma arizasiga ko'ra notarius ulardan biriga yoki ikkalasiga nikoh davomida orttirilgan umumiy mol-mulkdagi ulushga bo'lgan mulk huquqi to'g'risida guvohnoma beradi («Notariat to'g'risida»gi Qonunning 62-moddasi). Bunday guvohnoma uchun davlat boji — BHMning 50 foizi (220 000 so'm).

Bo'lish muddati va kreditorlar oldidagi qarzlar

Nikohdan ajralgan er-xotinning umumiy mol-mulkni bo'lish haqidagi talablariga uch yillik da'vo muddati qo'llaniladi (OKning 27-moddasi). Muddat shaxs o'z huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan boshlanadi (FKning 154-moddasi), sud uni faqat nizodagi tarafning qaror chiqqunga qadar bergan arizasiga ko'ra qo'llaydi (FKning 153-moddasi).

Er yoki xotinning shaxsiy majburiyatlari bo'yicha undiruv faqat uning mol-mulkiga qaratiladi, u yetmasa, kreditor qarzdorning ulushini umumiy mulkdan ajratib berishni talab qilishi mumkin. Umumiy majburiyatlar, shuningdek olingan hamma narsa oila ehtiyojlariga sarflangan shaxsiy qarzlar bo'yicha undiruv umumiy mol-mulkka qaratiladi, u yetmasa er-xotin sherik javobgar bo'ladi (OKning 34-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

• Ajrashayotgan va mol-mulk bo'yicha kelisha olmayotgan er-xotinlar.
• Ajrashgandan keyin kvartira yoki mashinani bo'lmagan sobiq er-xotinlar.
• Mol-mulki faqat birining nomiga rasmiylashtirilgan er-xotinlar.
• Umumiy kreditlari va ipotekasi bor er-xotinlar.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Mol-mulk va qarzlar ro'yxatini tuzing

   Kvartira, uy, mashina, omonatlar, biznesdagi ulushlar, shuningdek kredit va qarzlar — olingan sanasi va mablag' manbai bilan.

2. 2

   Shaxsiy mulkni ajrating

   Biror narsa nikohgacha olingan, hadya qilingan yoki meros bo'lganini tasdiqlovchi hujjatlarni tayyorlang.

3. 3

   Kelishishga harakat qiling

   Bo'lish haqida kelishuv tuzing, xohlasangiz notariusda. Notariusdan umumiy mulkdagi ulush haqida guvohnoma ham olish mumkin.

4. 4

   Bo'lish haqida da'vo bering

   Ajrashish ishida yoki alohida da'vo bilan. Da'vo bahosini aniqlash uchun mol-mulkni baholang va uning 4 foizi, kamida 1 BHM miqdorida davlat bojini to'lang.

5. 5

   Pozitsiyangizni isbotlang

   Sotib olish hujjatlari, ko'chirmalar, ikkinchi tomon mulkni sovurgani yoki yashirgani haqidagi dalillarni taqdim eting.

6. 6

   Sud qaroriga ko'ra huquqlarni rasmiylashtiring

   Qaror kuchga kirgach, olingan mol-mulkka mulk huquqini vakolatli organda ro'yxatdan o'tkazing.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: ipotekadagi kvartira va meros qolgan mashina

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi — 23–26-moddalar — umumiy mulk va er-xotin har birining mulkilex.uz · 30-aprel, 1998-yil
2. O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi — 27, 28, 34-moddalar — mol-mulkni bo'lish, ulushlar va qarzlarlex.uz · 30-aprel, 1998-yil
3. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FK 153, 154-moddalari — da'vo muddatini qo'llash va uning boshlanishilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
4. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi — FPK 185-moddasi — mol-mulkni ajrashishdan alohida bo'lishlex.uz · 22-yanvar, 2018-yil
5. O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — 62-modda — er-xotin umumiy mulkidagi ulush haqida guvohnomalex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
6. O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — Ilova va 19-modda — mol-mulkni bo'lish da'vosi uchun davlat bojilex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.