Qisqacha
Nikoh shartnomasi — bo'lajak er-xotin yoki er-xotinning nikohdagi va ajrashgan taqdirdagi mulkiy huquqlari to'g'risidagi kelishuvi. U nikoh qayd etilgunga qadar (bu holda qayd etilgan kuni kuchga kiradi) yoki nikoh davomida istalgan vaqtda yozma shaklda tuzilib, albatta notarial tasdiqlanadi; tasdiqlash uchun davlat boji olinmaydi. Shartnomada birgalikdagi umumiy mulk o'rniga ulushli yoki alohida mulk rejimini belgilash va ajrashganda kimga nima o'tishini oldindan aniqlash mumkin. Shaxsiy munosabatlarni, bolalar masalasini tartibga solish va mehnatga layoqatsiz muhtoj er yoki xotinning ta'minot olish huquqini cheklash mumkin emas.
- Shakli
- Yozma, notarial tasdiqlash majburiy
- Qachon tuziladi
- Nikoh qayd etilgunga qadar yoki nikoh davomida
- Tasdiqlash uchun davlat boji
- Olinmaydi
- O'zgartirish va bekor qilish
- Kelishuv bilan o'sha shaklda yoki sud orqali
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Nikohlanuvchi shaxslarning yoki er-xotinning nikoh davridagi va (yoki) nikohdan ajratilgan taqdirdagi mulkiy huquq va majburiyatlarini belgilovchi kelishuvi nikoh shartnomasi hisoblanadi (Oila kodeksi, keyingi o'rinlarda — OK, 29-modda).
Shartnoma bo'lmasa, qonuniy rejim amal qiladi: nikoh davomida orttirilgan mol-mulk, kimning nomiga rasmiylashtirilganidan qat'i nazar, er-xotinning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi (OKning 23-moddasi), bo'lishda esa ulushlar teng deb topiladi (OKning 28-moddasi). Nikoh shartnomasi bu qoidalarni oldindan o'zgartirish imkonini beradi.
Shartnoma nikoh davlat ro'yxatiga olingunga qadar ham, nikoh davrida ham tuzilishi mumkin. Nikoh qayd etilgunga qadar tuzilgan shartnoma nikoh qayd etilgan kundan boshlab kuchga kiradi. Shartnoma yozma shaklda tuziladi va notarial tartibda tasdiqlanishi lozim (OKning 30-moddasi).
Bitimning notarial shakliga rioya qilmaslik uning haqiqiy emasligiga olib keladi — bunday bitim o'z-o'zidan haqiqiy bo'lmaydi (FKning 112-moddasi). Nikoh shartnomasini notarial tasdiqlash, o'zgartirish yoki bekor qilish uchun davlat boji olinmaydi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonun ilovasi).
Nikoh shartnomasida nimani belgilash mumkin
- Birgalikdagi umumiy mulk rejimini o'zgartirish: barcha mol-mulkka, uning ayrim turlariga yoki har birining mol-mulkiga nisbatan birgalikdagi, ulushli yoki alohida egalik qilish tartibini o'rnatish.
- Shartnomani mavjud mol-mulkka ham, bo'lg'usi mol-mulkka ham tatbiq etish.
- O'zaro moddiy ta'minot berish, oila xarajatlarini ko'tarish va bir-birining daromadida ishtirok etish bo'yicha huquq va majburiyatlarni belgilash.
- Boshqa shaxslar bilan mulkiy shartnomalar tuzish va birgalikda tadbirkorlik bilan shug'ullanish tartibini kelishib olish.
- Nikohdan ajralganda har biriga beriladigan mol-mulkni oldindan aniqlash.
- Huquq va majburiyatlarni muayyan muddat bilan cheklash yoki muayyan shart yuzaga kelishi yoxud kelmasligiga bog'liq qilib qo'yish.
Bularning barchasi OKning 31-moddasida to'g'ridan-to'g'ri nazarda tutilgan, bundan tashqari shartnomaga er-xotinning mulkiy munosabatlariga oid boshqa qoidalarni ham kiritish mumkin.
Nikoh shartnomasida nima bo'lishi mumkin emas
Nikoh shartnomasi quyidagilarni nazarda tuta olmaydi (OKning 31-moddasi):
- er-xotinning huquq layoqati yoki muomala layoqatini va sudga murojaat qilish huquqini cheklash;
- er-xotin o'rtasidagi shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga solish;
- er-xotinning bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlarini belgilash;
- mehnatga layoqatsiz, ta'minotga muhtoj er yoki xotinning ta'minot olish huquqini cheklash;
- er yoki xotindan birini o'ta noqulay holatga solib qo'yuvchi yoki oila qonunchiligiga zid boshqa shartlar.
Bunday shartlari bo'lgan shartnomani sud er-xotindan birining talabiga ko'ra to'la yoki qisman haqiqiy emas deb topishi mumkin. Shartnoma Fuqarolik kodeksidagi umumiy asoslar bo'yicha ham, masalan aldash yoki qo'rqitish ta'sirida tuzilgan bo'lsa, haqiqiy emas deb topilishi mumkin (OKning 33-moddasi). Er-xotindan birining huquqlarini kamsitishga qaratilgan har qanday kelishuv ham haqiqiy emas (OKning 36-moddasi).
O'zgartirish, bekor qilish va kreditorlarning huquqlari
Nikoh shartnomasi er-xotinning kelishuvi bilan istalgan vaqtda o'sha shaklda, ya'ni yana notariusda o'zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Uni bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga yo'l qo'yilmaydi: er yoki xotinning talabi bilan shartnomani faqat sud Fuqarolik kodeksida belgilangan asoslarda o'zgartirishi yoki bekor qilishi mumkin (OKning 32-moddasi), masalan ikkinchi taraf shartnomani jiddiy buzganda yoki vaziyat jiddiy o'zgarganda (FKning 382 va 383-moddalari).
Nikoh tugatilgan paytdan boshlab shartnomaning amal qilishi ham tugaydi, shartnomada nikoh tugaganidan keyingi davr uchun nazarda tutilgan majburiyatlar bundan mustasno (OKning 32-moddasi).
Er yoki xotin nikoh shartnomasi tuzilgani, o'zgartirilgani yoki bekor qilingani haqida o'z kreditorlarini xabardor qilishi shart. Aks holda u shartnoma mazmunidan qat'i nazar o'z majburiyatlari bo'yicha javob beradi, kreditorlar esa vaziyat jiddiy o'zgargani sababli shartnomani o'zgartirish yoki bekor qilishni talab qilishga haqli (OKning 35-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Nikohgacha kvartira, biznes yoki katta jamg'armaga ega bo'lgan juftliklar.
- Tadbirkorlar va kompaniya ta'sischilari.
- Ajrashganda mol-mulk qanday bo'linishini oldindan belgilamoqchi bo'lgan er-xotinlar.
- Kreditlari va qarz majburiyatlari bor er-xotinlar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Nikoh shartnomasi ishonchsizlik emas, balki oldindan aniqlik demakdir. U ayniqsa er yoki xotindan birida biznes, kompaniyadagi ulush, ipoteka yoki nikohgacha ota-ona yordamida olingan uy-joy bo'lsa foydali. Shartnoma bo'lmasa, nikohda orttirilgan hamma narsa teng bo'linadi va qaysi sarmoya «umumiy» bo'lgani haqidagi nizo yillab cho'zilishi mumkin.
Shartnomani aniq yozing: obyektlarni, ularning hujjatlarini, kimga qanday ulush tegishliligini va kelajakdagi daromadlar taqdirini sanab o'ting. «Har kim o'zinikida qoladi» kabi noaniq iboralar nizo tug'diradi. Chegaralarni ham yodda tuting: er yoki xotindan birini deyarli hech narsasiz qoldiradigan yoki bolalarga oid shartlarni sud haqiqiy emas deb topishi mumkin.
Kreditlaringiz bo'lsa, bank yoki boshqa kreditorni shartnoma haqida albatta yozma xabardor qiling — aks holda shartnoma mol-mulkingizni ularning talablaridan himoya qilmaydi. Imzolashdan oldin loyihani yuristga ko'rsatish yoki Traffic Law AI'da tahlil qilish ma'qul, ayniqsa shartnoma ko'chmas mulk yoki biznesga bo'lgan huquqlarni o'zgartirsa.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Mulk rejimini belgilang
Nima umumiy bo'lib qolishi, nima ulushli va nima har birining alohida mulki bo'lishini hal qiling. Kelajakdagi daromad va biznesni alohida o'ylab ko'ring.
Mol-mulk ro'yxatini tuzing
Ko'chmas mulk, avtomobillar, kompaniyalardagi ulushlar bo'yicha huquqni belgilovchi hujjatlarni, omonatlar va kreditlar haqidagi ma'lumotlarni to'plang.
Shartnoma loyihasini tayyorlang
Har bir obyekt rejimini, xarajatlarni ko'tarish tartibini, ajrashgan taqdirdagi shartlarni yozing. Bolalarga oid yoki ta'minot huquqini cheklovchi shartlar yo'qligini tekshiring.
Shartnomani notariusda tasdiqlating
Shartnoma yozma shaklda imzolanib, notarial tasdiqlanadi, aks holda u o'z-o'zidan haqiqiy emas. Tasdiqlash uchun davlat boji olinmaydi.
Kreditorlarni xabardor qiling
Banklar va boshqa kreditorlarga shartnoma tuzilgani haqida xabar bering — busiz qarzlar bo'yicha shartnoma shartlaridan qat'i nazar javob berasiz.
Zarur bo'lsa, shartnomani yangilang
O'zgartirish va bekor qilish ham notariusda, o'zaro rozilik bilan rasmiylashtiriladi. Nizo bo'lsa — faqat sud orqali.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Er-xotinning (bo'lajak er-xotinning) pasportlari yoki ID-kartalari
- Nikoh qayd etilgan bo'lsa — nikoh tuzilganligi to'g'risidagi guvohnoma
- Ko'chmas mulk, avtomobillar, kompaniyalardagi ulushlar hujjatlari
- Omonatlar, kreditlar va boshqa majburiyatlar haqidagi ma'lumotlar
- Nikoh shartnomasi loyihasi
Muddatlar
- Nikohgacha tuzilgan shartnomaning kuchga kirishi
- Nikoh qayd etilgan kuni
- Amal qilishning tugashi
- Nikoh tugaganda, keyingi davr majburiyatlaridan tashqari
Xavflar va muhim jihatlar
- Notarial tasdiqlanmagan shartnoma o'z-o'zidan haqiqiy emas.
- Er yoki xotindan birini o'ta noqulay holatga soluvchi shartlarni sud haqiqiy emas deb topishi mumkin.
- Kreditorlar xabardor qilinmasa, shartnoma ularning talablaridan himoya qilmaydi.
- Bolalar va shaxsiy munosabatlarga oid shartlar kuchga ega emas.
Misol: to'ydan oldin nikoh shartnomasi
Jasur IT-kompaniya ta'sischisi, Lola shifokor. Nikoh qayd etilishidan oldin ular Jasurning kompaniyadagi ulushi va undan keladigan daromad uning o'z mulki bo'lib qolishini, nikohda sotib olinadigan kvartira esa ikkalasiga teng ulushda tegishli bo'lishini xohlashadi.
Qanday harakat qilish kerak
Juftlik notariusda nikoh shartnomasi tuzadi: kompaniyadagi ulush va biznes daromadi — Jasurning alohida mulki, kelajakdagi kvartira — 1/2 dan ulushli mulk, oila xarajatlarini ikkalasi ko'taradi. Shartnoma nikoh qayd etilgan kuni kuchga kiradi. Jasur kompaniyaga kredit bergan bankni shartnoma haqida yozma xabardor qiladi. Ajrashganda bolalar kim bilan qolishi masalasini juftlik shartnomaga kiritmaydi — bu nikoh shartnomasi bilan tartibga solinmaydi.
Ko'p beriladigan savollar
To'ydan keyin nikoh shartnomasi tuzish mumkinmi?
Ha. Nikoh shartnomasi nikoh qayd etilgunga qadar ham, nikoh davomida istalgan vaqtda ham tuzilishi mumkin (OKning 30-moddasi). Nikohgacha tuzilgan shartnoma nikoh qayd etilgan kuni kuchga kiradi.
Nikoh shartnomasini notariusda tasdiqlash shartmi?
Ha. Nikoh shartnomasi yozma tuzilib, notarial tasdiqlanishi lozim (OKning 30-moddasi), talab qilingan notarial shaklga rioya qilinmagan bitim esa o'z-o'zidan haqiqiy bo'lmaydi (FKning 112-moddasi). Tasdiqlash uchun davlat boji olinmaydi.
Nikoh shartnomasida bolalar kim bilan qolishini belgilash mumkinmi?
Yo'q. Nikoh shartnomasi er-xotinning bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlarini hamda shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga sola olmaydi (OKning 31-moddasi). Bolalar masalasi ota-onaning kelishuvi yoki sud tomonidan hal qilinadi.
Nikoh shartnomasini bir tomonlama bekor qilish mumkinmi?
Yo'q, bir tomonlama bosh tortishga yo'l qo'yilmaydi. Shartnoma er-xotinning kelishuvi bilan notariusda, er yoki xotinning talabi bilan esa faqat sud orqali Fuqarolik kodeksi asoslarida o'zgartiriladi yoki bekor qilinadi (OKning 32-moddasi).
Ajrashgandan keyin nikoh shartnomasi amal qiladimi?
Nikoh tugashi bilan shartnomaning amal qilishi ham tugaydi, unda nikoh tugaganidan keyingi davr uchun bevosita nazarda tutilgan majburiyatlar, masalan mol-mulkni bo'lish shartlari bundan mustasno (OKning 32-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi — 29–33-moddalar — nikoh shartnomasi: tuzish, mazmuni, o'zgartirishlex.uz · 30-aprel, 1998-yil
- O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi — 23, 28, 35, 36, 56-moddalar — mulk rejimi va kreditorlar huquqlarilex.uz · 30-aprel, 1998-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FK 112, 382, 383-moddalari — notarial shakl, shartnomani o'zgartirish va bekor qilishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — Ilova — nikoh shartnomasini tasdiqlash davlat bojisizlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.