• Aliment •

Er yoki xotinga aliment: kim haqli va qancha to'lanadi

Yangilangan: 15-oktabr, 2026-yilRasmiy manbalar bilan solishtirilgan

Qisqacha

Er-xotin bir-biriga moddiy yordam berishi shart, rad etilsa sud orqali aliment talab qilish huquqiga xotin homiladorlik davrida va umumiy bola tug'ilgan kundan boshlab uch yil davomida, nogironligi bo'lgan umumiy bolani parvarishlayotgan muhtoj er yoki xotin hamda yordamga muhtoj mehnatga layoqatsiz er yoki xotin ega. Ajrashgandan keyin bu huquq saqlanadi, shuningdek ajrashgandan keyin bir yil ichida mehnatga layoqatsiz bo'lib qolgan yoki uzoq nikohdan so'ng besh yil ichida pensiya yoshiga yetgan muhtoj er yoki xotinda paydo bo'ladi. Sud alimentni har oy qat'iy summada, lekin MHTEKMning 11,75 foizidan kam bo'lmagan miqdorda belgilaydi — hozir 159 800 so'm. Da'vogar davlat boji to'lamaydi.

Homiladorlik va bola: Xotin — homiladorlikda va tug'ilgandan keyin 3 yil
Eng kam miqdor: MHTEKMning 11,75 foizi — oyiga 159 800 so'm
Shakli: Har oy qat'iy summa yoki kelishuv
Davlat boji: Aliment bo'yicha da'vogar ozod qilingan

Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

AI yuristdan so'rash

Nikoh davrida kim ta'minot olishga haqli

Er-xotin bir-biriga moddiy yordam berishi shart. Bunday yordam rad etilsa, yordam berishga qodir bo'lgan turmush o'rtog'idan sud tartibida ta'minot (aliment) olishga quyidagilar haqli (Oila kodeksi, keyingi o'rinlarda — OK, 117-modda):

yordamga muhtoj, mehnatga layoqatsiz er yoki xotin;
xotin — homiladorlik davrida va umumiy bola tug'ilgan kundan boshlab uch yil davomida;
umumiy nogironligi bo'lgan bolani u 18 yoshga to'lgunga qadar yoki bolalikdan I guruh nogironligi bo'lgan umumiy bolani parvarishlayotgan, yordamga muhtoj er yoki xotin.

Bu ajrashish uchun ham muhim: mehnatga layoqatsiz muhtoj er yoki xotinga ta'minot berish bo'yicha nizo bo'lsa, nikohdan FHDYo emas, sud ajratadi (OKning 42-moddasi), ajratishda esa sud er yoki xotinning talabiga ko'ra ta'minot miqdorini belgilaydi (OKning 44-moddasi).

Ajrashgandan keyin sobiq er yoki xotinning aliment olish huquqi

Yetarli mablag'ga ega bo'lgan sobiq er yoki xotindan sud tartibida aliment talab qilishga quyidagilar haqli (OKning 118-moddasi):

sobiq xotin — homiladorlik davrida va umumiy bola tug'ilgan kundan boshlab uch yil davomida;
nogironligi bo'lgan umumiy bolani 18 yoshga to'lgunga qadar yoki bolalikdan I guruh nogironligi bo'lgan bolani parvarishlayotgan muhtoj sobiq er yoki xotin;
ajrashgunga qadar yoki ajrashgandan keyin bir yil ichida mehnatga layoqatsiz bo'lib qolgan muhtoj sobiq er yoki xotin;
er-xotin uzoq vaqt nikohda bo'lgan bo'lsa, ajrashgandan keyin besh yil ichida pensiya yoshiga yetgan muhtoj er yoki xotin.

Ta'minot miqdori va tartibini sobiq er-xotin kelishuv bilan belgilashi mumkin (OKning 118-moddasi). Aliment to'lash to'g'risidagi kelishuv yozma tuzilib, notarial tasdiqlanadi va ijro varaqasi kuchiga ega bo'ladi (OKning 131-moddasi).

Nikoh haqiqiy emas deb topilganda insofli er yoki xotin ham ta'minot olish huquqiga ega bo'lishi mumkin: sud OKning 118 va 119-moddalariga ko'ra uning aliment olish huquqini e'tirof etishga haqli (OKning 56-moddasi). Nikoh shartnomasi o'zaro ta'minotni tartibga solishi mumkin, ammo mehnatga layoqatsiz muhtoj er yoki xotinning ta'minot olish huquqini cheklay olmaydi (OKning 31-moddasi).

Qancha to'lanadi

Kelishuv bo'lmasa, sud er yoki xotinga (sobiq er yoki xotinga) alimentni taraflarning moddiy va oilaviy ahvoli hamda boshqa e'tiborga loyiq manfaatlarini hisobga olib, har oy to'lanadigan qat'iy pul summasida belgilaydi — lekin MHTEKMning 11,75 foizidan kam emas (OKning 119-moddasi). Amaldagi MHTEKMda bu oyiga 159 800 so'm.

Ish ko'rilayotganda sud er yoki xotin ikkinchisini boqish uchun vaqtincha qancha mablag' berib turishini belgilashi mumkin (FPKning 187-moddasi). Aliment undirish to'g'risidagi da'volar bo'yicha da'vogarlar davlat bojidan ozod («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 8-moddasi). Sud qarori bo'yicha to'lovchining aybi bilan kechiktirilgan har bir kun uchun to'lanmagan summaning 0,1 foizi miqdorida neustoyka hisoblanadi (OKning 142-moddasi).

Sud qachon rad etishi yoki muddat bilan cheklashi mumkin

Sud quyidagi hollarda er yoki xotinni muhtoj, mehnatga layoqatsiz turmush o'rtog'ini ta'minlash majburiyatidan ozod qilishi yoki uni muayyan muddat bilan cheklashi mumkin (OKning 120-moddasi):

er-xotin qisqa vaqt nikohda bo'lgan bo'lsa;
ta'minot talab qilayotgan er yoki xotinning noloyiq xulq-atvori tufayli nikohdan ajratilgan bo'lsa;
mehnatga layoqatsizlik spirtli ichimlik, giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalarni suiiste'mol qilish yoki qasddan jinoyat sodir etish oqibatida yuz bergan bo'lsa.

OKning 117 va 118-moddalaridagi shartlar tugaganda (masalan, bola uch yoshga to'lganda), shuningdek muhtoj, mehnatga layoqatsiz sobiq er yoki xotin yangi nikohga kirganda ta'minot olish huquqi tugaydi. Aliment sud qarori bilan undirilayotgan bo'lsa, to'lovchi to'lashdan ozod qilishni so'rab sudga murojaat qilishga haqli (OKning 121 va 147-moddalari).

Bu kimlarga tegishli

Homilador xotinlar va uch yoshgacha bolalarning onalari — nikohda ham, ajrashgandan keyin ham.
Nogironligi bo'lgan umumiy bolani parvarishlayotgan er yoki xotinlar.
Mehnatga layoqatsiz va muhtoj er-xotinlar yoki sobiq er-xotinlar.
Sobiq turmush o'rtog'i ajrashgandan keyin ta'minot so'rayotganlar.

Traffic Law yuristi bahosi

Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.

Uch yoshgacha bolasi bor xotinga aliment — boladagi alimentdan alohida mustaqil talab. Ko'pchilik buni bilmaydi va faqat bolaga ulush bilan cheklanadi. Dekretda bo'lsangiz va ishlamasangiz, ikkala talabni birdaniga — ajrashish da'vosida yoki alohida, davlat bojisiz qo'ying.

Muhtojlik va ikkinchi tomonning to'lash imkoniyatini isbotlash kerak. O'z daromad va xarajatlaringiz, uning ish haqi va mol-mulki haqidagi hujjatlarni, mehnatga layoqatsizlikda esa tibbiy hujjatlar va nogironlik haqidagi xulosani to'plang. MHTEKMning 11,75 foizi katta emas, shuning uchun haqiqiy summani asoslash dalillaringizga bog'liq.

To'lovchi bo'lsangiz, ozod qilish asoslarini yodda tuting: qisqa nikoh, noloyiq xulq, spirtli ichimlik yoki jinoyat tufayli mehnatga layoqatsizlik. Shartlar tugaganda — bola uch yoshga to'lganda yoki sobiq turmush o'rtog'ingiz yangi nikohga kirganda — o'zboshimchalik bilan to'lashni to'xtatmang, ozod qilishni so'rab sudga murojaat qiling. Vaziyatingizni oldindan yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qilishingiz mumkin.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

Asosni tekshiring
Homiladorlik yoki uch yoshgacha bola, nogironligi bo'lgan umumiy bolani parvarishlash, mehnatga layoqatsizlik va muhtojlik, uzoq nikohdan keyin pensiya yoshi.
Kelishuv tuzishga harakat qiling
Ta'minot miqdori va tartibini notarial kelishuvda mustahkamlash mumkin — u ijro varaqasi kuchiga ega.
Dalillarni tayyorlang
Nikoh yoki ajralish guvohnomasi, bolaning tug'ilganlik guvohnomasi yoki homiladorlik haqida ma'lumotnoma, nogironlik hujjatlari, ikkala tomonning daromadi haqida ma'lumotlar.
Da'vo bering
Alohida yoki ajrashish da'vosi bilan birga, davlat bojisiz. Istagan qat'iy summani ko'rsating va qarorgacha vaqtincha undirishni so'rang.
Ijroni nazorat qiling
Aliment undirish haqidagi qaror darhol ijro etiladi. Kechiktirilsa, kuniga 0,1 foiz neustoyka talab qiling va davlat ijrochisiga murojaat qiling.

Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi

Nikoh yoki nikohdan ajralganlik haqidagi guvohnoma
Bolaning tug'ilganlik haqidagi guvohnomasi yoki homiladorlik haqida tibbiy ma'lumotnoma
Bola yoki er-xotinning nogironligi haqidagi hujjatlar
Ikkala tomonning daromadi, xarajatlari va mol-mulki haqidagi ma'lumotlar
Da'vogarning pasporti yoki ID-kartasi

Muddatlar

Bola tug'ilganda xotinga: Homiladorlik va tug'ilgandan keyin 3 yil
Ajrashgandan keyin mehnatga layoqatsizlik: Ajrashgunga qadar yoki 1 yil ichida yuzaga kelgan
Ajrashgandan keyin pensiya yoshi: Uzoq nikohda 5 yildan kechiktirmay
Nogironligi bo'lgan bolani parvarishlash: Bola 18 yoshgacha yoki bolalikdan I guruh nogironligida

Xavflar va muhim jihatlar

Muhtojlik va ikkinchi tomonning to'lov qobiliyati isbotlanmasa, sud rad etishi yoki eng kam summani belgilashi mumkin.
Nikoh qisqa bo'lsa yoki xulq noloyiq bo'lsa, sud ozod qilishi yoki muddat bilan cheklashi mumkin.
Muhtoj sobiq er yoki xotinning yangi nikohi uning ta'minot olish huquqini tugatadi.
Sud qarorisiz to'lashni to'xtatgan to'lovchi neustoyka va qarz xavfiga duch keladi.

Misol: bir yoshli o'g'li bor sobiq xotinga aliment

Malika Boburdan o'g'illari o'n oylik bo'lganda ajrashdi. U bola parvarishi ta'tilida, ishlamaydi, Bobur esa muhandis bo'lib barqaror maosh oladi.

Qanday harakat qilish kerak

Malika davlat bojisiz ikki talab bilan da'vo beradi: o'g'liga Bobur ish haqining to'rtdan bir qismi miqdorida aliment va umumiy bola tug'ilgan kundan boshlab uch yil davomida sobiq xotin sifatida o'zini ta'minlash uchun aliment (OKning 118-moddasi). Sud Boburning daromadini hisobga olib, unga MHTEKMning 11,75 foizidan kam bo'lmagan oylik qat'iy summa belgilaydi. O'g'li uch yoshga to'lganda Malikaning ta'minot huquqi tugaydi, bolaga aliment esa davom etadi.

Ko'p beriladigan savollar

Bola uch yoshga to'lguncha o'zim uchun aliment olishim mumkinmi?

Ha. Xotin (sobiq xotin) homiladorlik davrida va umumiy bola tug'ilgan kundan boshlab uch yil davomida, ikkinchi tomon bunga qodir bo'lsa, sud orqali ta'minot talab qilishga haqli (OKning 117 va 118-moddalari). Bu talab bolaga alimentdan alohida.

Xotinga aliment miqdori qancha?

Kelishuv bo'lmasa, sud taraflar ahvolini hisobga olib, har oy qat'iy summa belgilaydi, lekin MHTEKMning 11,75 foizidan kam emas (OKning 119-moddasi) — hozir oyiga 159 800 so'm.

Er xotinidan aliment talab qila oladimi?

Ha. Yordamga muhtoj mehnatga layoqatsiz har qanday er yoki xotin hamda nogironligi bo'lgan umumiy bolani parvarishlayotgan muhtoj er yoki xotin ta'minot olishga haqli (OKning 117 va 118-moddalari). Homiladorlik va bola tug'ilishi munosabati bilan huquqni qonun xotinga beradi.

Sobiq er yoki xotinga aliment qachon to'xtaydi?

Ta'minot huquqini bergan shartlar tugaganda va muhtoj, mehnatga layoqatsiz sobiq er yoki xotin yangi nikohga kirganda (OKning 121-moddasi), shuningdek aliment oluvchi yoki to'lovchi vafot etganda (OKning 147-moddasi).

Sud sobiq er yoki xotinga alimentni rad etishi mumkinmi?

Ha, nikoh qisqa bo'lgan, ta'minot talab qilayotgan tomonning xulqi noloyiq bo'lgan yoki mehnatga layoqatsizlik spirtli ichimlik, giyohvandlik yoki qasddan jinoyat oqibati bo'lsa, sud majburiyatdan ozod qilishi yoki uni muddat bilan cheklashi mumkin (OKning 120-moddasi).

Rasmiy manbalar

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.

Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.

Bu qonun sizning vaziyatingizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

Vaziyatingizni Traffic Law AI'ga yozing: u uni O'zbekiston qonunlari bo'yicha tahlil qiladi, normalarni ko'rsatadi va keyingi qadamni aytadi.

Masalan, shunday so'rang:«Men bir yarim yoshli bola bilan dekretdaman, erim bilan ajrashyapmiz. O'zim uchun aliment olsam bo'ladimi va qancha so'rashim mumkin?»