Qat'iy summadagi aliment: sud uni qachon tayinlaydi va qanday hisoblaydi

Qonunda nima deyilgan

Bolalarga undiriladigan aliment miqdori oylik ish haqi va (yoki) boshqa daromadga nisbatan ulushlarda yoki pul bilan to'lanadigan qat'iy summada belgilanishi mumkin (Oila kodeksi, keyingi o'rinlarda — OK, 102-modda). Aliment to'lashi shart bo'lgan ota yoki ona:

• doimiy bo'lmagan, o'zgarib turadigan ish haqi va (yoki) boshqa daromadga ega bo'lsa;
• daromadining bir qismini natura tarzida olsa;
• rasman belgilangan ish haqi yoki daromadga ega bo'lmasa;
• yoki boshqa sababga ko'ra daromaddan ulush tarzida undirishning imkoni bo'lmasa, voyaga yetmagan bolalar uchun aliment har oyda to'lanadigan qat'iy pul summasida belgilanishi mumkin.

Qat'iy summada ham har bir bola uchun aliment MHTEKMning 26,5 foizidan kam bo'lishi mumkin emas — amaldagi MHTEKMda bu oyiga 360 400 so'm (OKning 99-moddasi). To'lovchining O'zbekistonda va chet elda olgan barcha daromadlari hisobga olinadi, valyutadagi daromad Markaziy bank kursi bo'yicha qayta hisoblanadi (OKning 104-moddasi).

Sud summani va indeksatsiyani qanday belgilaydi

Indeksatsiya qilish maqsadida sud alimentni MHTEKMning muayyan qismiga mos keladigan qat'iy pul summasida belgilaydi. Indeksatsiya aliment ushlab qolinayotgan joyda MHTEKMning oshishiga mutanosib ravishda amalga oshiriladi (OKning 144-moddasi). Ya'ni MHTEKM oshsa, aliment ham sudga qayta murojaat qilmasdan shu nisbatda oshadi.

Qonunda aniq summa uchun formula yo'q: sud ish holatlaridan — taraflarning moddiy va oilaviy ahvoli, bolaning ehtiyojlari, to'lovchining haqiqiy daromadlaridan kelib chiqadi. Shuning uchun da'vogar bolaga qilinadigan xarajatlarni ham, javobgarning haqiqiy daromadlarini ham tasdiqlashi muhim.

Ish ko'rilayotgan vaqtda sud javobgar bolalarni ta'minlash uchun vaqtincha qancha mablag' berib turishini belgilashi mumkin (FPKning 187-moddasi). Aliment undirish to'g'risidagi da'volar bo'yicha da'vogarlar davlat bojidan ozod («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 8-moddasi).

Aliment yana qachon qat'iy summada belgilanadi

• Favqulodda holatlar — og'ir kasallik, shikastlanish tufayli bolaga qilinadigan qo'shimcha xarajatlar: sud ularning bir qismini qat'iy summada undirishi mumkin (OKning 103-moddasi).
• Voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj bolalarga aliment — faqat har oy to'lanadigan qat'iy summada (OKning 101 va 108-moddalari).
• Er yoki xotinga (sobiq er yoki xotinga) aliment — har oy qat'iy summada, lekin MHTEKMning 11,75 foizidan (159 800 so'm) kam emas (OKning 119-moddasi).
• Boshqa qarindoshlardan, masalan bobo-buvidan aliment — har oy qat'iy summada (OKning 129-moddasi).
• Aliment to'lash to'g'risidagi kelishuvda taraflar vaqti-vaqti bilan yoki bir yo'la to'lanadigan qat'iy summani yoxud mol-mulk berishni o'zlari tanlashi mumkin (OKning 134-moddasi).

To'lovchi doimiy yashash uchun yoki uch oydan ortiq muddatga chet elga ketayotgan bo'lsa va kelishuvga erishilmasa, aliment oluvchi suddan alimentni qat'iy summada belgilab, bir yo'la undirishni, aliment evaziga mol-mulk berishni yoki boshqa usulni so'rashi mumkin (OKning 145-moddasi).

Miqdorni qanday o'zgartirish mumkin

Sud qaroridan keyin taraflardan birining moddiy yoki oilaviy ahvoli o'zgarsa, har biri aliment miqdorini o'zgartirishni so'rab sudga murojaat qilishi mumkin, sud taraflarning boshqa e'tiborga loyiq manfaatlarini ham hisobga oladi (OKning 146-moddasi). Shu yo'l bilan to'lovchining daromadi yoki bolaning ehtiyojlari oshganda summani ko'paytirish, to'lovchining ahvoli haqiqatan yomonlashganda esa kamaytirishga erishish mumkin.

Bu kimlarga tegishli

• Ikkinchi ota yoki onasi norasmiy ishlaydigan yoki daromadi barqaror bo'lmagan aliment oluvchilar.
• Sobiq turmush o'rtog'i chet elda ishlaydigan yoki natura tarzida daromad oladigan ota-onalar.
• Qat'iy summa qanday hisoblanishi va indeksatsiya qilinishini bilmoqchi bo'lgan to'lovchilar.
• Nogironligi yoki og'ir kasalligi bo'lgan bolalarning ota-onalari.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Daromad dalillarini to'plang

   Javobgarning doimiy bo'lmagan yoki norasmiy ish haqi, chet eldagi va natura tarzidagi daromadlari, xarajatlari va mol-mulki haqidagi ma'lumotlar.

2. 2

   Bolaning ehtiyojlarini hisoblang

   Ovqat, kiyim, ta'lim, davolanish, to'garaklar uchun xarajatlarni hujjatlar bilan tasdiqlang — ular summa miqdorini asoslaydi.

3. 3

   Qat'iy summada aliment undirish haqida da'vo bering

   Javobgarning yoki o'z yashash joyingizdagi fuqarolik ishlari bo'yicha sudga. Da'vogar davlat boji to'lamaydi. Summani MHTEKMning bir qismi sifatida ifodalashni so'rang.

4. 4

   Vaqtincha undirishni so'rang

   Sud javobgarni qaror chiqqunga qadar vaqtincha aliment to'lashga majbur qilishi mumkin.

5. 5

   Indeksatsiyani kuzating

   MHTEKM oshganda aliment ushlab qolinayotgan joyda mutanosib indeksatsiya qilinishi kerak. Holat jiddiy o'zgarsa, suddan miqdorni o'zgartirishni so'rash mumkin.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: ota o'zi uchun ishlaydi va rasmiy daromadi yo'q

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi — 99–108-moddalar — bolalarga alimentning ulushi va qat'iy pul summasilex.uz · 30-aprel, 1998-yil
2. O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi — 144–146-moddalar — indeksatsiya, chet elga ketish, miqdorni o'zgartirishlex.uz · 30-aprel, 1998-yil
3. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi — FPK 187-moddasi — qarorgacha vaqtincha aliment undirishlex.uz · 22-yanvar, 2018-yil
4. O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 8-modda — aliment bo'yicha da'vogarlar davlat bojidan ozodlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
5. Prezidentning «Ish haqi, pensiyalar, stipendiyalar va nafaqalar miqdorini oshirish to'g'risida»gi PF-115-son Farmoni — 3-band — mehnatga haq to'lashning eng kam miqdorilex.uz · 23-iyun, 2026-yil · УП-115

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.