• Ish haqi •

Dam olish yoki bayram kuni ishga chiqish: xodimning huquqlari

Yangilangan: 3-noyabr, 2026-yilRasmiy manbalar bilan solishtirilganTayyorladi: Traffic Law yuridik tahririyati

Qisqacha

Mehnat kodeksiga ko'ra dam olish va ishlanmaydigan bayram kunlarida ishlash taqiqlanadi, faqat qonunda to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatilgan hollar bundan mustasno. Odatda sizning yozma roziligingiz kerak, roziliksiz esa faqat avariya, halokat, baxtsiz hodisa xavfi, suv, gaz, issiqlik va energiya ta'minoti, transport yoki aloqa tizimlaridagi nosozliklar hamda ish beruvchining mulkini saqlab qolish uchun chaqirish mumkin (MK 209, 210-moddalari). Bunday ish uchun kamida ikki hissa miqdorida haq to'lanadi, xohishingizga ko'ra esa buning o'rniga boshqa dam olish kuni beriladi va ishlangan kun bir hissa miqdorida to'lanadi (MK 263-moddasi).

Umumiy qoida: Dam olish va bayram kunlari ishlash taqiqlanadi, MKda ko'rsatilgan hollar bundan mustasno
Rozilik: Yozma, MK 210-moddasidagi alohida hollar bundan mustasno
Haq to'lash: Kamida ikki hissa miqdorida
Qo'shimcha to'lov o'rniga: Boshqa dam olish kuni + bir hissa to'lov
18 yoshgacha bo'lganlar: Jalb etish taqiqlanadi (ro'yxatdagi ijodiy kasblar bundan mustasno)
Haq to'lash bo'yicha nizo muddati: Huquq buzilganini bilgan kundan 6 oy

Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

AI yuristdan so'rash

Qaysi kunlar dam olish va bayram kunlari hisoblanadi

Besh kunlik ish haftasida haftasiga ikki, olti kunlik ish haftasida bir dam olish kuni beriladi. Umumiy dam olish kuni — yakshanba, besh kunlik haftada ikkinchi dam olish kuni jamoa shartnomasi, ichki mehnat tartibi qoidalari, smenalar jadvali yoki mehnat shartnomasi bilan belgilanadi (MK 207-moddasi).

Ishlanmaydigan bayram kunlari Mehnat kodeksining o'zida sanab o'tilgan (MK 208-moddasi):

1-yanvar — Yangi yil;
8-mart — Xotin-qizlar kuni;
21-mart — Navro'z bayrami;
9-may — Xotira va qadrlash kuni;
1-sentabr — Mustaqillik kuni;
1-oktabr — O'qituvchi va murabbiylar kuni;
8-dekabr — Konstitutsiya kuni;
Ro'za hayit (Iyd al-Fitr) va Qurbon hayit (Iyd al-Adha) bayramlarining birinchi kuni.

Dam olish kuni bayramga to'g'ri kelsa, dam olish kuni bayramdan keyingi ish kuniga ko'chiriladi. Uzluksiz ishlab chiqarishda, aholiga har kuni xizmat ko'rsatishda va navbatchilik (vaxta) usulida ishlashda bunday ko'chirish qilinmaydi. Bundan tashqari, dam olish kunlari Prezident Farmoni bilan boshqa kunlarga ko'chirilishi mumkin. Bayram arafasida ish kuni barcha uchun kamida bir soatga qisqartiriladi, qisqartirish imkoni bo'lmasa, ortiqcha ishlangan vaqt qo'shimcha dam olish yoki xodimning roziligi bilan ish vaqtidan tashqari ish normalari bo'yicha haq to'lash orqali qoplanadi (MK 187, 208-moddalari).

Ish beruvchi qachon ishga chaqira oladi

Xodimning yozma roziligi bilan — tashkilot yoki uning bo'linmasining keyingi normal ishlashi bog'liq bo'lgan, oldindan kutilmagan ishlarni shoshilinch bajarish zarur bo'lganda. Bunday ishlar ro'yxati jamoa shartnomasida, u bo'lmasa — ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi bilan kelishib, yakka tartibdagi tadbirkorda esa mehnat shartnomasida belgilanadi (MK 209-moddasi).

Bayram kunlarida bundan tashqari texnik sabablarga ko'ra to'xtatib bo'lmaydigan ishlar (uzluksiz ishlaydigan tashkilotlar), aholiga xizmat ko'rsatish bilan bog'liq ishlar, shuningdek kechiktirib bo'lmaydigan ta'mirlash va yuk ortish-tushirish ishlariga yo'l qo'yiladi. Madaniyat, ommaviy axborot vositalarining ijodkor xodimlari va professional sportchilar uchun Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan ro'yxat asosida alohida tartib amal qiladi.

Xodimning roziligisiz faqat alohida hollarda chaqirish mumkin (MK 210-moddasi):

halokat, avariya, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa, yong'in, toshqin, zilzila, epidemiya yoki odamlarning hayoti yoxud normal yashash sharoitiga tahdid soladigan boshqa vaziyatning oldini olish yoki oqibatlarini bartaraf etish uchun;
baxtsiz hodisalarning oldini olish uchun;
suv ta'minoti va suv chiqarish, gaz va issiqlik ta'minoti, yoritish, transport va aloqa tizimlaridagi nosozliklarni bartaraf etish uchun — faqat mehnat vazifangiz doirasida;
ish beruvchining mulki nobud bo'lishi yoki unga zarar yetishining oldini olish uchun.

Dam olish yoki bayram kuni ishga jalb etish ish beruvchining buyrug'i bilan rasmiylashtiriladi. Rozilik ariza berish yoki buyruqqa imzo qo'yish orqali olinadi. Xodim roziligisiz jalb etilsa, buyruqda MK 210-moddasidagi aniq alohida hol ko'rsatilishi shart (MK 212-moddasi). Bunday kunlar soni jamoa shartnomasi yoki kasaba uyushmasi bilan kelishilgan ichki hujjat bilan cheklanishi mumkin (MK 211-moddasi).

Kimni jalb etib bo'lmaydi yoki faqat rozilik bilan mumkin

O'n sakkiz yoshgacha bo'lgan xodimlarni dam olish va bayram kunlari ishga jalb etish taqiqlanadi. Bundan tasdiqlangan ro'yxatdagi madaniyat, ommaviy axborot vositalarining ijodkor xodimlari va professional sportchilar mustasno (MK 417-moddasi).
Homilador ayollar va o'n to'rt yoshgacha bo'lgan bolaning (nogironligi bo'lgan bolaning — o'n olti yoshgacha) ota-onasidan biri yoki ularning o'rnini bosuvchi shaxs faqat yozma roziligi bilan jalb etiladi. Ish beruvchi ularga bosh tortish huquqi borligini ma'lum qilishi shart (MK 396-moddasi).
Nogironligi bo'lgan xodimlar — faqat o'z roziligi bilan va bunday ish tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining tavsiyalarida taqiqlanmagan bo'lsa (MK 428-moddasi).

Ish beruvchi tartib yoki cheklovlarni buzgan bo'lsa — masalan, roziliksiz chaqirgan yoki o'smirni jalb etgan bo'lsa, — bu uni MK 263-moddasida belgilangan oshirilgan miqdorda haq to'lash majburiyatidan ozod qilmaydi (MK 211-moddasi).

Dam olish va bayram kunidagi ish qanday to'lanadi

Dam olish yoki ishlanmaydigan bayram kunidagi ish uchun kamida ikki hissa miqdorida haq to'lanadi (MK 263-moddasi). Amalda bu quyidagicha bo'ladi:

ishbay ishlovchilarga — kamida ikki hissali ishbay baholar bo'yicha;
kunbay yoki soatbay tarif stavkasida ishlovchilarga — kamida ikki hissali kunbay yoki soatbay stavka;
maosh oluvchilarga — oylik maosh saqlanadi, undan tashqari dam olish kuni ishlangan har bir kun yoki soat uchun kamida bir hissa kunbay yoki soatbay stavka to'lanadi.

Jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasi yuqoriroq qo'shimcha to'lovni belgilashi mumkin. Xodimning xohishiga ko'ra oshirilgan haq o'rniga boshqa dam olish kuni beriladi: bunda ishlangan kun bir hissa miqdorida to'lanadi, dam olish kuni esa to'lanmaydi.

Muhim istisno: agar jadval yoki mehnat shartnomasiga ko'ra siz umumiy dam olish kunlarida (besh kunlik haftada shanba yoki yakshanba, olti kunlik haftada yakshanba) ishlasangiz, dam olish kunlari esa haftaning boshqa kunlarida berilsa, bunday ish bir hissa miqdorida to'lanadi. Bu istisno bayram kunlariga tatbiq etilmaydi: bayram kunidagi ish, hatto jadvalda bo'lsa ham, kamida ikki hissa to'lanadi yoki dam olish kuni va bir hissa to'lov bilan qoplanadi.

Bu ish vaqtidan tashqari ishdan alohida mavzu. Agar dam olish kuni normadan ortiq ham ishlagan bo'lsangiz, ish vaqtidan tashqari ish qoidalari, chegaralari va unga haq to'lash ish vaqtidan tashqari ish haqidagi sahifada yoritilgan.

Bu kimlarga tegishli

Shanba, yakshanba yoki bayram kuni ishga chiqishni so'rashgan xodimlar.
Ish kunlari dam olish va bayram kunlariga to'g'ri keladigan smenali va sirg'aluvchi jadvaldagi xodimlar.
Homilador ayollar, o'n to'rt yoshgacha bolasi bor ota-onalar, 18 yoshgacha bo'lgan o'smirlar va nogironligi bo'lgan xodimlar.
Dam olish kuni ishga chiqishni rasmiylashtiradigan va qo'shimcha haqni hisoblaydigan ish beruvchilar va kadrlar bo'limlari.

Traffic Law yuristi bahosi

Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.

Amalda ko'pincha stavkaning o'zi emas, rasmiylashtirish buziladi: xodimdan og'zaki ravishda "bir-ikki soatga chiqib keting" deb so'rashadi, buyruq ham, ariza ham bo'lmaydi, keyin oddiy kun kabi to'lashadi yoki umuman to'lashmaydi. Qonun tartib buzilishi ish beruvchini ikki hissa to'lashdan ozod qilmasligini aniq aytadi, ammo ishlaganingizni o'zingiz isbotlashingiz kerak bo'ladi. Ishga chiqishni so'ragan xabarlarni, suratlarni, kirish-chiqish tizimi ma'lumotlarini, hamkasblar guvohligini saqlang.

Agar vaziyat MK 210-moddasidagi istisnolarga kirmasa, dam olish kuni ishga chiqishdan bosh tortishga haqlisiz: yozma roziligingizsiz bunday chaqiruv qonunga zid. Ammo 210-moddadagi avariya holatlarida bosh tortish intizomiy jazoga olib kelishi mumkin, shuning uchun avval buyruq qaysi asosga tayanayotganini tekshiring.

Pul o'rniga dam olish kunini tanlasangiz, ishlangan kun uchun bir hissa to'lov va to'lanmaydigan dam olish kuni olasiz, ya'ni jami ikki hissa to'lov bilan teng, faqat vaqt bo'yicha bo'lingan. Tanlovingizni arizada yozma qayd etgan ma'qul. Jadvalingizni ham alohida tekshiring: agar dam olish kunlaringiz jadval bo'yicha hafta ichida bo'lsa, shanba yoki yakshanbadagi ish bir hissa to'lanadi, bayram kunidagi ish esa baribir kamida ikki hissa.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

Chaqiruv asosini tekshiring
Ish beruvchi nimaga tayanayotganini aniqlang: oldindan kutilmagan shoshilinch ishlarga (roziligingiz kerak) yoki MK 210-moddasidagi alohida holga (rozilik talab qilinmaydi).
Hammasini yozma rasmiylashtiring
Dam olish yoki bayram kuni ishga jalb etish haqida buyruq so'rang va roziligingizni ariza yoki buyruqqa imzo orqali bering. Darhol nimani tanlashingizni yozing: ikki hissa haqmi yoki boshqa dam olish kunimi.
Ishlangan vaqtni qayd eting
Shu kun bo'yicha yozishmalar, suratlar, kirish-chiqish tizimi belgilari va tabelni saqlang — qo'shimcha haq hisoblanmasa, ular kerak bo'ladi.
Hisob-kitob varaqasini tekshiring
Dam olish yoki bayram kuni uchun kamida ikki hissa, maoshda esa maoshdan tashqari kunbay yoki soatbay stavka hisoblanganiga ishonch hosil qiling.
Qo'shimcha haqni talab qiling
Noto'g'ri hisoblangan bo'lsa, ish beruvchiga qayta hisoblash haqida yozma ariza bering, keyin mehnat nizolari bo'yicha komissiyaga, Davlat mehnat inspeksiyasiga yoki sudga murojaat qiling.

Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi

Ish beruvchining dam olish yoki bayram kuni ishga jalb etish haqidagi buyrug'i
Roziligingiz haqidagi ariza (yoki buyruqdagi imzo) va kompensatsiya usulini tanlash
Mehnat shartnomasi va ish (smenalar) jadvali
Ish vaqtini hisobga olish tabeli va hisob-kitob varaqalari
Yozishmalar, suratlar, kirish-chiqish tizimi ma'lumotlari, hamkasblar guvohligi

Muddatlar

Bayram arafasida ish kunini qisqartirish: Kamida 1 soatga
Mehnat nizolari bo'yicha komissiyaga murojaat: Huquq buzilganini bilgan yoki bilishi kerak bo'lgan kundan 6 oy
Haq to'lash bo'yicha nizo yuzasidan sudga murojaat: Huquq buzilganini bilgan yoki bilishi kerak bo'lgan kundan 6 oy

Xavflar va muhim jihatlar

Buyruq va yozma rozilik bo'lmasa, dam olish kuni ishlaganingizni o'zingiz isbotlashingizga to'g'ri keladi.
Boshqa dam olish kunini tanlasangiz, ishlangan kun uchun faqat bir hissa haq olasiz.
Dam olish kunlaringiz jadval bo'yicha hafta ichida bo'lsa, shanba yoki yakshanbadagi ish bir hissa to'lanadi.
MK 210-moddasidagi avariya holatida ishga chiqishdan bosh tortish intizomiy jazoga sabab bo'lishi mumkin.
Olti oylik muddatni o'tkazib yuborish qo'shimcha haqni undirishni qiyinlashtiradi: uni faqat uzrli sabab bilan tiklash mumkin.

Misol: Navro'z kuni ishlash

Dilnoza Samarqanddagi xususiy kompaniyada besh kunlik haftada maosh asosida buxgalter bo'lib ishlaydi. Rahbar undan choraklik hisobotni yopish uchun 21-martda ishga chiqishni so'radi. Buyruq bo'lmadi, mart oyi hisob-kitob varaqasida esa faqat oddiy maosh ko'rsatilgan.

Qanday harakat qilish kerak

21-mart MK 208-moddasiga ko'ra ishlanmaydigan bayram kuni, bu kundagi ish uchun kamida ikki hissa haq to'lanadi. Dilnoza maosh oladigani uchun unga maoshdan tashqari ishlangan kun uchun kamida bir kunlik stavka, yoki xohlasa, boshqa dam olish kuni va bir hissa to'lov berilishi kerak. Buyruq yo'qligi ish beruvchini qo'shimcha haq to'lashdan ozod qilmaydi (MK 211-moddasi). Dilnoza rahbar bilan yozishmalarni ilova qilib, qayta hisoblash haqida yozma ariza berishi, rad etilsa — olti oy ichida mehnat nizolari bo'yicha komissiyaga yoki sudga murojaat qilishi kerak.

Ko'p beriladigan savollar

Ish beruvchi dam olish kuni ishga chiqishga majburlay oladimi?

Roziligingizsiz — faqat alohida hollarda: avariya, halokat, baxtsiz hodisa xavfi, kommunal tizimlar, transport yoki aloqadagi nosozlik, ish beruvchi mulkiga zarar yetish xavfi (MK 210-moddasi). Boshqa hollarda yozma roziligingiz kerak (MK 209-moddasi).

Bayram kuni ishlaganlik uchun qancha to'lanadi?

Kamida ikki hissa miqdorida. Ishbay ishlovchilarga — ikki hissali baholar bo'yicha, tarif stavkasida — ikki hissali kunbay yoki soatbay stavka, maoshda — maoshdan tashqari kamida bir hissa kunbay yoki soatbay stavka (MK 263-moddasi). Jamoa yoki mehnat shartnomasi ko'proq belgilashi mumkin.

Ikki hissa haq o'rniga dam olish kuni olsa bo'ladimi?

Ha, xohishingizga ko'ra dam olish yoki bayram kunidagi ish boshqa dam olish kuni bilan qoplanadi. Bunda ishlangan kun bir hissa miqdorida to'lanadi, dam olish kuni esa to'lanmaydi (MK 263-moddasi).

Shanba jadvalimda bo'lsa, ikki hissa to'lanadimi?

Agar jadval yoki mehnat shartnomasiga ko'ra umumiy dam olish kunlarida ishlasangiz va dam olish kunlari haftaning boshqa kunlarida berilsa, shanba yoki yakshanbadagi ish bir hissa to'lanadi. Ammo ishlanmaydigan bayram kunidagi ish har doim kamida ikki hissa to'lanadi yoki dam olish kuni bilan qoplanadi (MK 263-moddasi).

Homilador ayollar va voyaga yetmaganlarni dam olish kuni ishga jalb etish mumkinmi?

18 yoshgacha bo'lgan xodimlarni — mumkin emas, ro'yxatdagi ijodiy kasblar va sportchilar bundan mustasno (MK 417-moddasi). Homiladorlar va o'n to'rt yoshgacha bolasi (nogironligi bo'lgan bolasi — o'n olti yoshgacha) bor ota-onalarni — faqat yozma roziligi bilan va bosh tortish huquqi tushuntirilgandan keyin (MK 396-moddasi). Nogironligi bo'lgan xodimlarni — faqat roziligi bilan va TMEK tavsiyalarida taqiqlanmagan bo'lsa (MK 428-moddasi).

O'zbekistonda qaysi kunlar ishlanmaydigan bayram kunlari hisoblanadi?

1-yanvar, 8-mart, 21-mart, 9-may, 1-sentabr, 1-oktabr, 8-dekabr, shuningdek Ro'za hayit va Qurbon hayitning birinchi kunlari (MK 208-moddasi). Bayram dam olish kuniga to'g'ri kelsa, dam olish kuni keyingi ish kuniga ko'chiriladi.

Rasmiy manbalar

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.

Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.

Bu qonun sizning vaziyatingizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?

Vaziyatingizni Traffic Law AI'ga yozing: u uni O'zbekiston qonunlari bo'yicha tahlil qiladi, normalarni ko'rsatadi va keyingi qadamni aytadi.

Masalan, shunday so'rang:«Meni bayram kuni buyruqsiz ishga chaqirishdi va oddiy kun kabi to'lashdi. Menga qancha qo'shimcha to'lashlari kerak va buni qanday isbotlayman?»