Qisqacha
O'zbekistonda merosdan voz kechish uchun meros ochilgan joydagi, ya'ni marhumning oxirgi doimiy yashash joyidagi notariusga yozma ariza beriladi (FKning 1147-moddasi, «Notariat to'g'risida»gi Qonunning 50-moddasi). Buni meros ochilgan kundan e'tiboran istalgan vaqtda shaxsan yoki ishonchnomada aynan shu vakolat ko'rsatilgan vakil orqali qilish mumkin. Voz kechish keyin bekor qilinmaydi va qaytarib olinmaydi. Merosning faqat hammasidan va shartsiz voz kechiladi, lekin qaysi merosxo'r foydasiga voz kechayotganingizni ko'rsatishingiz mumkin.
- Qayerga murojaat qilinadi
- Meros ochilgan joydagi notariusga
- Muddat
- Meros ochilgan kundan e'tiboran istalgan vaqtda
- Qaytarib olish mumkinmi
- Yo'q, voz kechish qat'iy
- Qisman voz kechish
- Yo'l qo'yilmaydi, FKning 1148-moddasidagi hollar bundan mustasno
- Kim foydasiga
- Faqat qonun yoki vasiyatnoma bo'yicha boshqa merosxo'rlar foydasiga
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Merosxo'r keyinchalik merosdan voz kechmasa, unga tegishli merosga meros ochilgan paytdan e'tiboran huquq oladi (FKning 1145-moddasi — bu yerda va keyingi o'rinlarda Fuqarolik kodeksining ikkinchi qismi). Demak, voz kechish faol harakat: hech narsa qilmasangiz, meros sizniki hisoblanadi.
Merosdan meros ochilgan kundan e'tiboran istalgan vaqtda voz kechish mumkin. Buning uchun meros ochilgan joydagi notariusga ariza beriladi, vakil orqali esa faqat ishonchnomada merosdan voz kechish vakolati maxsus ko'rsatilgan bo'lsa (FKning 1147-moddasi). Ariza yozma shaklda beriladi («Notariat to'g'risida»gi Qonunning 50-moddasi).
Merosning ochilish joyi — meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyi. U noma'lum bo'lsa, ko'chmas mulki yoki uning asosiy qismi joylashgan yer, ko'chmas mulk bo'lmasa — ko'char mulkining asosiy qismi joylashgan yer hisoblanadi (FKning 1117-moddasi).
Merosdan voz kechish keyinchalik bekor qilinishi yoki qaytarib olinishi mumkin emas (FKning 1147-moddasi). Uni faqat sud orqali va bitimlarni haqiqiy emas deb topishning umumiy asoslari bo'yicha haqiqiy emas deb topish mumkin (Oliy sud Plenumining 33-son qarori, 18-band).
Kim foydasiga voz kechish mumkin
Merosxo'r voz kechayotganda vasiyatnoma yoki qonun bo'yicha merosxo'rlar jumlasidan bo'lgan boshqa shaxslar foydasiga voz kechayotganini ko'rsatishga haqli (FKning 1148-moddasi). Bunda uning ulushi hammaga bo'linmay, ko'rsatilgan merosxo'rga o'tadi.
Oliy sud Plenumi quyidagi hollarda voz kechishga yo'l qo'yilmasligini tushuntirgan (33-son qaror, 18-band):
- na qonun, na vasiyatnoma bo'yicha merosxo'r bo'lmagan shaxslar foydasiga;
- vasiyat qiluvchi maxsus farmoyish bilan merosdan mahrum qilgan shaxslar foydasiga;
- qonunga ko'ra meros olish huquqidan mahrum bo'lgan fuqarolar, masalan noloyiq merosxo'rlar foydasiga (FKning 1119-moddasi).
Kim foydasiga voz kechayotganingizni ko'rsatmasangiz, ulushingiz vorislikka chaqirilgan qonun bo'yicha merosxo'rlarga o'tadi va ularning ulushlariga mutanosib taqsimlanadi. Agar butun mol-mulk vasiyat qilingan bo'lsa, vasiyatnomada boshqacha tartib bo'lmasa, u qolgan vasiyatnoma bo'yicha merosxo'rlarga o'tadi (FKning 1154-moddasi). Voz kechgan merosxo'r o'rniga boshqa merosxo'r tayinlangan bo'lsa yoki qonun bo'yicha vorislikda uning voz kechishi keyingi navbatdagi merosxo'rlarni chaqirishga sabab bo'lsa, bu qoida qo'llanilmaydi.
Qisman va shart bilan voz kechish
Merosning bir qismidan, izohlar bilan yoki shart qo'yib voz kechishga yo'l qo'yilmaydi (FKning 1148-moddasi). Masalan, dala hovlidan voz kechib, kvartirani o'zingizga qoldira olmaysiz yoki akangiz kompensatsiya to'lasa, degan shart bilan voz kecha olmaysiz.
Qonun faqat ikki istisnoga yo'l qo'yadi:
- vorislikka ham vasiyatnoma, ham qonun bo'yicha chaqirilgan bo'lsangiz, ulardan biri yoki ikkalasi bo'yicha tegadigan merosdan voz kechish mumkin;
- ulushning ortishi huquqi bo'yicha (boshqa merosxo'r voz kechgani yoki chiqib ketgani sababli) tekkan merosdan qolgan qismidan qat'i nazar voz kechish mumkin.
Merosxo'r bola yoki vasiylikdagi shaxs bo'lsa
Vasiy yoki homiy vasiylikdagi shaxs nomidan merosdan o'z bilganicha voz kecha olmaydi. «Vasiylik va homiylik to'g'risida»gi Qonun vasiy yoki homiyning harakatlari vasiylikdagi shaxs mol-mulki qiymatining pasayishiga olib kelishi mumkin bo'lgan barcha hollarda vasiylik va homiylik organining ruxsatini talab qiladi (Qonunning 37-moddasi). Merosdan voz kechish esa aynan mol-mulkdan ayrilishdir.
Bola yoki muomalaga layoqatsiz katta yoshli shaxs nomidan voz kechish rejalashtirilsa, avval vasiylik va homiylik organiga hamda meros ishini yuritayotgan notariusga murojaat qiling. Vasiylik organi sababini ko'rsatib ruxsat berishni rad etishi mumkin.
Qarzlar va mol-mulk taqdiri
Meros qoldiruvchining qarzlari bo'yicha merosxo'rlar har biriga o'tgan mol-mulk qiymati doirasida solidar qarzdor sifatida javob beradi (FKning 1156-moddasi). Merosdan voz kechgan kishi mol-mulk olmaydi, shuning uchun qarzlar meros qiymatidan ko'p bo'lsa, ko'pincha voz kechish haqida o'ylashadi.
Barcha merosxo'rlar merosdan voz kechgan bo'lsa, meros mol-mulk egasiz deb topiladi. Buni sud meros ochilgan joydagi mahalliy hokimiyat organi yoki fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi arizasiga ko'ra meros ochilgan kundan e'tiboran uch yil o'tgach amalga oshiradi (FKning 1157-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Mol-mulkni olishni yoki marhumning qarzlari bo'yicha javob berishni istamagan merosxo'rlar.
- Uy yoki kvartira merosxo'rlardan biriga qolishiga kelishib olgan qarindoshlar.
- Chet elda yoki boshqa shaharda yashab, vakil orqali voz kechmoqchi bo'lgan merosxo'rlar.
- Merosga haqli bolalar va muomalaga layoqatsiz shaxslarning vasiy va homiylari.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Eng ko'p uchraydigan xato — hissiyotga berilib yoki qarindoshlar bosimi ostida voz kechish. Voz kechishni qaytarib bo'lmaydi, sudda esa faqat umumiy asoslar bo'yicha, masalan ariza aldov, zo'rlik yoki qo'rqitish ta'sirida imzolangan bo'lsa, nizolash mumkin. Notariusga borishdan oldin meros tarkibini va meros qoldiruvchining qarzlarini aniqlab oling.
Maqsad ulushingizni aniq bir qarindoshga berish bo'lsa, buni arizada to'g'ridan-to'g'ri ko'rsating. Kim foydasiga ekani ko'rsatilmagan voz kechish ulushingizni barcha chaqirilgan merosxo'rlar o'rtasida mutanosib taqsimlaydi va natija kelishilganidek bo'lmasligi mumkin.
E'tibor bering: Oliy sud Plenumining 33-son qarorida voz kechish uchun olti oylik muddat tilga olingan, ammo FK 1147-moddasining amaldagi matni meros ochilgan kundan e'tiboran istalgan vaqtda voz kechishga imkon beradi. Kodeksga tayaning, lekin cho'zmang: meros taqsimlanib, huquqlar ro'yxatdan o'tkazilgach, vaziyat ancha murakkablashadi.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Notariusni aniqlang
Ariza meros ochilgan joydagi, ya'ni marhumning oxirgi doimiy yashash joyidagi notariusga beriladi. Meros ishi ochilgan bo'lsa, o'sha notariusga murojaat qiling.
Kim foydasiga voz kechishni hal qiling
Hech kimni ko'rsatmasdan yoki qonun yoxud vasiyatnoma bo'yicha boshqa merosxo'r foydasiga voz kechish mumkin. Begona odam foydasiga voz kechib bo'lmaydi.
Vakil kerakligini tekshiring
O'zingiz kela olmasangiz, merosdan voz kechish vakolati aniq yozilgan ishonchnoma rasmiylashtiring. Umumiy ishonchnoma yetarli emas.
Yozma ariza bering
Arizada meros qoldiruvchini, vorislik asosini va xohlasangiz, kim foydasiga voz kechayotganingizni ko'rsating. Voz kechish butun merosdan va shartsiz bo'lishi kerak.
Merosxo'r vasiylikda bo'lsa, vasiylik organi ruxsatini oling
Vasiy yoki homiy notariusga borishdan oldin vasiylik va homiylik organiga murojaat qiladi.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Merosxo'rning pasporti yoki ID-kartasi
- Meros qoldiruvchining o'lim haqidagi guvohnomasi yoki uning nusxasi
- Meros qoldiruvchi bilan qarindoshlik yoki nikohni tasdiqlovchi hujjatlar
- Voz kechish vakolati maxsus ko'rsatilgan ishonchnoma — vakil ish yuritsa
- Vasiylik va homiylik organining ruxsati — vasiylikdagi shaxs nomidan voz kechilsa
Muddatlar
- Merosdan voz kechish
- Meros ochilgan kundan e'tiboran istalgan vaqtda
- Voz kechishni bekor qilish
- Mumkin emas
- Hamma voz kechsa, mol-mulkni egasiz deb topish
- Sud qarori bilan, meros ochilgan kundan e'tiboran 3 yil o'tgach
Xavflar va muhim jihatlar
- Voz kechishni bekor qilib yoki qaytarib olib bo'lmaydi, keyin meros siz o'ylagandan qimmat ekani ma'lum bo'lsa ham.
- Aniq merosxo'r ko'rsatilmagan voz kechish ulushingizni kelishilgan odamga emas, hammaga taqsimlaydi.
- Merosning bir qismidan yoki shart bilan voz kechishni notarius qabul qilmaydi.
- Voz kechish vakolati maxsus ko'rsatilmagan ishonchnoma yaramaydi — yangisini rasmiylashtirishga to'g'ri keladi.
- Vasiylik organi ruxsatisiz vasiylikdagi shaxs nomidan voz kechish nizolashib qolishi mumkin.
Misol: aka o'z ulushidan singlisi foydasiga voz kechadi
Aziz va Malikaning onasi Buxoroda vafot etdi, vasiyatnoma yo'q. Birinchi navbat merosxo'rlari — ikki farzand. Aziz Toshkentda yashaydi, o'z kvartirasi bor va ota-ona uyi onasiga qaragan singlisiga to'liq qolishini xohlaydi.
Qanday harakat qilish kerak
Aziz meros ishi ochilgan Buxorodagi notariusga yozma ariza berib, Malika foydasiga merosdan voz kechayotganini ko'rsatadi. Uning ulushi singlisiga o'tadi va notarius unga uy bilan birga butun merosga guvohnoma beradi. Aziz faqat uydan voz kechib, masalan, onasining omonatini o'ziga qoldira olmasdi: voz kechish faqat butun merosdan bo'ladi.
Ko'p beriladigan savollar
Merosdan voz kechish uchun qancha vaqt bor?
FK 1147-moddasining amaldagi tahriri merosdan meros ochilgan kundan, ya'ni meros qoldiruvchi vafot etgan kundan e'tiboran istalgan vaqtda voz kechishga imkon beradi.
Voz kechgandan keyin fikrimni o'zgartirsam bo'ladimi?
Yo'q. Merosdan voz kechish bekor qilinmaydi va qaytarib olinmaydi (FKning 1147-moddasi). Uni faqat sudda, bitimni haqiqiy emas deb topishning umumiy asoslari bo'lsa, haqiqiy emas deb topish mumkin.
Begona odam foydasiga merosdan voz kechsa bo'ladimi?
Yo'q. Faqat vasiyatnoma yoki qonun bo'yicha boshqa merosxo'rni ko'rsatish mumkin (FKning 1148-moddasi). Ulushni begonaga berish uchun avval merosni rasmiylashtirib, keyin mol-mulkni hadya qilish yoki sotish mumkin.
Faqat kvartiradan voz kechib, mashinani o'zimga qoldirsam bo'ladimi?
Yo'q. Merosning bir qismidan, izohlar bilan yoki shart qo'yib voz kechishga yo'l qo'yilmaydi. Istisnolar: asoslardan biri (vasiyatnoma yoki qonun) bo'yicha va ulushning ortishi huquqi bo'yicha tekkan ulushdan voz kechish mumkin (FKning 1148-moddasi).
O'zbekistonga kelmasdan merosdan voz kechish mumkinmi?
Ha, ishonchnomada merosdan voz kechish vakolati maxsus ko'rsatilgan bo'lsa, vakil orqali mumkin (FKning 1147-moddasi).
Voz kechsam, marhumning qarzlarini to'lashim kerakmi?
Merosxo'rlar meros qoldiruvchining qarzlari bo'yicha o'zlariga o'tgan mol-mulk qiymati doirasida javob beradi (FKning 1156-moddasi). Voz kechgan merosxo'r mol-mulk olmaydi.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 1147, 1148-moddalar — merosdan voz kechish huquqi va uning cheklanishilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 1154-modda — voz kechgan merosxo'r ulushi kimga o'tadilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 1145, 1156, 1157-moddalar — merosni egallash, qarzlar, egasiz mol-mulklex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — 1117-modda — merosning ochilish joyilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — 50-modda — merosni qabul qilish yoki undan voz kechish haqidagi arizalarlex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
- O'zbekiston Respublikasining «Vasiylik va homiylik to'g'risida»gi Qonunilex.uz · 2-yanvar, 2014-yil
- Oliy sud Plenumining 33-son qarori (vorislik huquqi to'g'risidagi qonunchilikni qo'llash masalalari)lex.uz · 22-dekabr, 2000-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.