Qisqacha
MChJ ishtirokchisi boshqa ishtirokchilarning roziligidan qat'i nazar, qonun va ta'sis hujjatlarida belgilangan tartibda jamiyatdan chiqishga haqli («Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonunning 9-moddasi). Chiqqan ishtirokchining ulushi jamiyatga o'tadi, jamiyat esa unga chiqish sanasidan oldingi oxirgi hisobot davri ma'lumotlari bo'yicha ulushning haqiqiy qiymatini to'lashi yoki uning roziligi bilan shunday qiymatdagi mol-mulkni berishi shart (23-modda). To'lov muddati — ustavda qisqaroq muddat bo'lmasa, bir yilgacha. Chiqishning muqobili — ulushni sheriklarga yoki uchinchi shaxsga ularning imtiyozli huquqiga rioya qilgan holda sotish (21-modda).
- Chiqish uchun sheriklar roziligi
- Talab qilinmaydi
- Chiqqan ishtirokchi nima oladi
- Ulushning haqiqiy qiymati yoki shunday qiymatdagi mol-mulk
- To'lov muddati
- Ustavda qisqaroq bo'lmasa, 1 yilgacha
- Qiymat qanday hisoblanadi
- Chiqishdan oldingi oxirgi hisobot davri ma'lumotlari bo'yicha
- Sotishda sheriklarning imtiyozli huquqi
- Xabar berilgandan 1 oy, ustavda boshqacha bo'lmasa
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Sheriklar roziligisiz chiqish huquqi
2026-yil 22-iyuldan MChJdagi munosabatlarni yangi «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi O'RQ-1137-son Qonun tartibga soladi. Qonunning 9-moddasi ishtirokchi huquqlari qatorida boshqa ishtirokchilarning roziligidan qat'i nazar jamiyatdan chiqish huquqini to'g'ridan-to'g'ri nomlaydi. Sheriklar chiqishni taqiqlay olmaydi, ammo aniq tartib — ariza shakli, kimga berilishi, oqibatlari — ta'sis hujjatlarida belgilanadi.
Shuning uchun ishni ustav va ta'sis shartnomasini o'qishdan boshlang. Ta'sis shartnomasi ishtirokchilarning jamiyatdan chiqish tartibini belgilaydi (13-modda), ustavda esa chiqish tartibi va oqibatlari haqidagi ma'lumotlar bo'lishi shart (14-modda). Hujjatlar qo'lingizda bo'lmasa, jamiyat talabingizga ko'ra ularning nusxalarini berishi shart, nusxa uchun haq esa uni tayyorlash xarajatidan oshmasligi kerak.
Ulush nima bo'ladi va sizga qancha to'lanadi
Chiqib ketgan ishtirokchining ulushi jamiyatga o'tadi. Buning evaziga jamiyat chiqish sanasidan oldingi oxirgi hisobot davri uchun buxgalteriya hisobotlari ma'lumotlari bo'yicha aniqlanadigan ulushning haqiqiy qiymatini to'lashi shart. Ishtirokchi rozi bo'lsa, pul o'rniga xuddi shunday qiymatdagi mol-mulk asli holida berilishi mumkin (23-modda).
Haqiqiy qiymat — bu ustavdagi ulushning nominal qiymati emas, balki hisobot bo'yicha jamiyat sof aktivlaridan sizga tegishli qism. Biznes o'sgan bo'lsa, u kiritilgan hissadan ancha ko'p bo'lishi mumkin, jamiyat zararda bo'lsa — kam. Shu bois ariza berishdan oldin oxirgi hisobotni ko'rib, qancha summa chiqishini oldindan bilib oling.
- To'lov muddati — ulush jamiyatga o'tgan paytdan boshlab bir yil ichida; ustavda qisqaroq muddat belgilanishi mumkin, uzunroq emas.
- Haqiqiy qiymat sof aktivlar qiymati bilan ustav fondi o'rtasidagi farq hisobidan to'lanadi. Farq yetmasa, jamiyat ustav fondini yetishmayotgan summaga kamaytirishi shart.
- Ulushning haqiqiy qiymati to'lanmaguncha jamiyat foydani ishtirokchilar o'rtasida taqsimlash to'g'risida qaror qabul qila olmaydi (27-modda).
- Siz hissa sifatida jamiyatga foydalanishga bergan mol-mulk, ta'sis hujjatida boshqacha belgilanmagan bo'lsa, berilgan muddat davomida jamiyat foydalanishida qoladi (16-modda).
Chiqishdan keyin ulush qayerga ketadi
Jamiyatga o'tgan ulush ovoz berishda va foyda taqsimotida hisobga olinmaydi. Bir yil ichida umumiy yig'ilish uni qolgan ishtirokchilar o'rtasida ularning ulushlariga mutanosib taqsimlashi yoki ishtirokchilarga, ustavda taqiqlanmagan bo'lsa, uchinchi shaxslarga sotishi kerak. Taqsimlanmagan va sotilmagan qism ustav fondini kamaytirish orqali yopiladi (24-modda). Ustav fondi kamaytirilganda jamiyat kreditorlari o'ttiz kun ichida majburiyatlarni muddatidan oldin bajarishni yozma talab qilishga haqli (20-modda).
Muqobil yo'l: chiqmasdan ulushni sotish
Jamiyatdan chiqish biznesni tark etishning yagona yo'li emas. Ulushni sotish mumkin: boshqa ishtirokchilarga — ustavda boshqacha talab bo'lmasa, jamiyat va sheriklar roziligisiz; uchinchi shaxslarga — agar ustavda taqiqlanmagan bo'lsa (21-modda). Ko'pincha sotish foydaliroq: narxni o'zingiz kelishasiz, pulni esa bir yil kutmasdan darhol olasiz.
- Begonaga sotishdan oldin qolgan ishtirokchilarni va jamiyatni narx hamda boshqa shartlarni ko'rsatib yozma ravishda xabardor qilish kerak.
- Sotib olmoqchi bo'lgan ishtirokchi bu haqda yetti kun ichida xabar berishi lozim. Sheriklar va jamiyat xabar berilgan kundan bir oy (yoki ustavdagi boshqa muddat) ichida butun ulushni sotib olmasa, u uchinchi shaxsga xuddi shu narx va shartlarda sotilishi mumkin.
- Ulush imtiyozli huquqni chetlab o'tib sotilgan bo'lsa, istalgan ishtirokchi buzilishni bilgan paytdan uch oy ichida sud orqali xaridor huquqlarini o'ziga o'tkazishni talab qilishi mumkin.
- Bitim, agar ustavda notarial tasdiqlash talab qilinmagan bo'lsa, oddiy yozma shaklda tuziladi. Ulushga bo'lgan huquq xaridorga Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga yozuv kiritilgan paytdan o'tadi.
- Ulushning faqat to'langan qismini sotish mumkin.
Agar ustav ulushni uchinchi shaxslarga sotishni taqiqlasa-yu, sheriklar uni sotib olishdan bosh tortsa yoki ustavda ulushni o'tkazish uchun rozilik talab qilinib, rozilik berilmasa, jamiyat ishtirokchining talabiga ko'ra ulushni o'zi olishi va uning haqiqiy qiymatini to'lashi shart (23-modda).
Jamiyatda majoritar ishtirokchi paydo bo'lsa
Ustav fondining 50 va undan ortiq foiziga egalik qila boshlagan shaxs (davlatdan tashqari) o'n besh kun ichida minoritar ishtirokchilarga ulushlarini bozor qiymati bo'yicha o'ziga sotishni taklif qilishi shart. Agar siz o'ttiz kun ichida sotishga yozma rozilik bersangiz, majoritar ulushingizni sotib olishga majbur (21-modda). Minoritar uchun bu hisobot ma'lumotlari bo'yicha emas, bozor narxida chiqib ketish imkoniyatidir.
Bu kimlarga tegishli
- Biznesdan chiqib, ulushi uchun pul olmoqchi bo'lgan MChJ ishtirokchilari.
- Jamiyatni boshqarish bo'yicha sheriklar bilan kelisha olmay qolgan minoritarlar.
- Sheriklari ulushni begona xaridorga sotishga to'sqinlik qilayotgan ishtirokchilar.
- Chiqqan ishtirokchi bilan to'g'ri hisob-kitob qilishi kerak bo'lgan qolgan ishtirokchilar va direktor.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Chiqish haqida ariza berishdan oldin ikki variantni solishtiring: hisobot bo'yicha haqiqiy qiymatni olib chiqish yoki ulushni kelishilgan narxda sotish. Haqiqiy qiymat buxgalteriya ma'lumotlariga bog'langan va ko'pincha biznesning bozor narxidan past bo'ladi, jamiyat esa uni bir yilgacha to'lashi mumkin. Sherikka yoki xaridorga sotish odatda ham ko'proq pul, ham tezroq natija beradi.
Chiqishdagi asosiy nizo — summa. Hisobotni jamiyatda qolayotgan tomon tuzadi, shuning uchun hisobot va ta'sis hujjatlari nusxalarini oldindan so'rab oling. Hisob-kitob aniq kamaytirilgan bo'lsa yoki bir yil ichida hech narsa to'lanmasa, ulushning haqiqiy qiymatini iqtisodiy sud orqali undirishga to'g'ri keladi. Bunda hujjatlar hal qiladi: jamiyat qabul qilgani haqida belgisi bor chiqish arizasi, hisobot, yozishmalar.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Ustav va ta'sis shartnomasini o'rganing
Chiqish tartibi va oqibatlari, qisqartirilgan to'lov muddati, ulushni sotishdagi cheklovlarni toping. Nusxalarni jamiyat talabingizga ko'ra berishi shart.
Summani baholang
Oxirgi moliyaviy hisobotni so'rab, sof aktivlardagi ulushingizni hisoblang. Uni sheriklar yoki begona xaridor taklif qilayotgan narx bilan solishtiring.
Yo'lni tanlang
Haqiqiy qiymatni olib chiqish, ulushni ishtirokchilarga yoki uchinchi shaxsga sotish, majoritar paydo bo'lganda esa unga bozor qiymatida sotish.
Chiqishni ustav bo'yicha rasmiylashtiring
Arizani ta'sis hujjatlarida ko'rsatilgan shaklda va organga bering, jamiyat uni qabul qilganini tasdiqlovchi dalilni saqlab qo'ying.
To'lovni nazorat qiling
Jamiyat haqiqiy qiymatni bir yil yoki ustavdagi qisqaroq muddat ichida to'lashi yoki mol-mulk berishi kerak. Muddat buzilsa, iqtisodiy sudga murojaat qiling.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Jamiyat ustavi va ta'sis shartnomasi
- Jamiyat qabul qilgani haqida belgisi bor chiqish arizasi
- Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestridan ko'chirma
- Chiqishdan oldingi oxirgi hisobot davri uchun moliyaviy hisobot
- Sotishda — ulushni oldi-sotdi shartnomasi va ishtirokchilarga yuborilgan xabarnomalar
Muddatlar
- Ulushning haqiqiy qiymatini to'lash
- Ulush jamiyatga o'tgandan 1 yilgacha, ustavda qisqaroq bo'lmasa
- Ishtirokchining sotib olish haqidagi javobi
- 7 kun
- Ishtirokchilar va jamiyatning imtiyozli huquqi
- Xabar berilgandan 1 oy, ustav yoki kelishuvda boshqacha bo'lmasa
- Xaridor huquqlarini o'tkazish haqida da'vo
- Buzilishni bilgandan 3 oy
- Jamiyat tomonidan ulushni taqsimlash yoki sotish
- Ulush jamiyatga o'tgandan 1 yil
- Majoritarning minoritarlarga taklifi
- 15 kun; sotishga rozilik — 30 kun
Xavflar va muhim jihatlar
- Haqiqiy qiymat hisobot bo'yicha hisoblanadi va biznesning bozor narxidan past chiqishi mumkin.
- Ustavda qisqaroq muddat bo'lmasa, jamiyat to'lovni bir yilgacha cho'zishga haqli.
- Jamiyatning sof aktivlari kam bo'lsa, to'lanadigan summa juda oz yoki umuman bo'lmasligi mumkin.
- Sheriklarni xabardor qilmasdan ulushni begonaga sotish ularga sud orqali bitimni o'zlariga o'tkazish huquqini beradi.
- Ustav qoidalariga zid rasmiylashtirilgan chiqish oson e'tiroz qilinadi va to'lov cho'ziladi.
Misol: ishtirokchi MChJdan ketmoqchi
Dilnoza MChJda 25% ulushga ega, sheriklarida 75%. U biznesdan chiqmoqchi, sheriklar esa qarshi va ularning roziligisiz chiqib bo'lmaydi, deyishmoqda.
Qanday harakat qilish kerak
Sheriklar roziligi kerak emas. Dilnoza ustav va hisobotni so'rab oladi va sof aktivlardagi ulushi tanish xaridor taklif qilgan summadan kamligini ko'radi. U sheriklarni va jamiyatni narxni ko'rsatib sotish haqida yozma xabardor qiladi. Sheriklar bir oy ichida ulushni sotib olmaydi va Dilnoza uni xaridorga xuddi shu shartlarda sotadi. Xaridor bo'lmaganida, u ustav bo'yicha chiqish arizasini berib, bir yil ichida ulushning haqiqiy qiymatini olgan bo'lardi.
Ko'p beriladigan savollar
MChJdan chiqish uchun boshqa ishtirokchilarning roziligi kerakmi?
Yo'q. Ishtirokchi boshqa ishtirokchilarning roziligidan qat'i nazar jamiyatdan chiqishga haqli («Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonunning 9-moddasi). Sheriklar chiqishni taqiqlay olmaydi, ammo ustav va ta'sis shartnomasidagi tartibga baribir rioya qilish kerak.
MChJdan chiqqanda qancha to'lanadi?
Ulushning haqiqiy qiymati — chiqishdan oldingi oxirgi hisobot davri buxgalteriya hisobotlari bo'yicha sof aktivlardan sizga tegishli qism. Roziligingiz bilan pul o'rniga xuddi shunday qiymatdagi mol-mulk berilishi mumkin (23-modda).
Jamiyat ulush qiymatini qaysi muddatda to'lashi kerak?
Ustavda qisqaroq muddat belgilanmagan bo'lsa, ulush jamiyatga o'tgan paytdan bir yil ichida. To'lov amalga oshirilmaguncha jamiyat foydani ishtirokchilar o'rtasida taqsimlash haqida qaror qabul qila olmaydi (27-modda).
Jamiyatda to'lash uchun pul bo'lmasa nima bo'ladi?
Haqiqiy qiymat sof aktivlar bilan ustav fondi o'rtasidagi farq hisobidan to'lanadi. Farq yetmasa, jamiyat ustav fondini yetishmayotgan summaga kamaytirishi shart (23-modda). Jamiyat belgilangan muddatda to'lamasa, qarz iqtisodiy sud orqali undiriladi.
Ulushni begona odamga sotsa bo'ladimi?
Ha, agar ustavda taqiqlanmagan bo'lsa. Avval ishtirokchilar va jamiyatni narx va shartlar haqida yozma xabardor qilish kerak. Ulardan hech biri bir oy ichida butun ulushni sotib olmasa, u uchinchi shaxsga xuddi shu shartlarda sotilishi mumkin (21-modda).
Ustav ulushni sotishni taqiqlasa, sheriklar esa sotib olishni istamasa-chi?
Bunday holda jamiyat ishtirokchining talabiga ko'ra ulushni o'zi olishi va uning haqiqiy qiymatini to'lashi shart. Ustavda ulushni o'tkazish uchun rozilik talab qilinib, rozilik berilmagan holatda ham shu qoida amal qiladi (23-modda).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonuni — MChJ to'g'risidagi Qonunning 23-moddasi — ulushning jamiyatga o'tishi va haqiqiy qiymatni to'lashlex.uz · 21-aprel, 2026-yil · ЗРУ-1137
- O'zbekiston Respublikasining «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonuni — 9, 12, 13, 14, 16-moddalar — chiqish huquqi va ta'sis hujjatlaridagi chiqish tartibilex.uz · 21-aprel, 2026-yil · ЗРУ-1137
- O'zbekiston Respublikasining «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonuni — 21-modda — ulushni sotish va imtiyozli sotib olish huquqilex.uz · 21-aprel, 2026-yil · ЗРУ-1137
- O'zbekiston Respublikasining «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonuni — 20, 24, 27-moddalar — jamiyatdagi ulush taqdiri, ustav fondini kamaytirish, dividend taqiqilex.uz · 21-aprel, 2026-yil · ЗРУ-1137
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.