Yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini ixtiyoriy toʻxtatish

YaTTni yopish qaysi hujjat bilan tartibga solinadi

YaTTni yopish tartibi davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomda (VMQ 66-son) emas, balki alohida hujjatda — Tadbirkorlik subyektlarini ixtiyoriy tugatish va ularning faoliyatini toʻxtatish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan. U Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-avgustdagi 704-son qarori bilan tasdiqlangan va 2020-yil 1-yanvardan amal qiladi. YaTT uchun «tugatish» emas, «faoliyatni toʻxtatish» atamasi qoʻllanadi: tadbirkor oʻz tashabbusi bilan ixtiyoriy ravishda ishini toʻxtatadi (Nizomning 2-bandi).

Nizom ikki holatni ajratadi (40-band). Soliq va yigʻimlarni yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan tartibda toʻlaydigan YaTT faoliyati Nizomning 3-bobi boʻyicha, yaʼni tijorat tashkilotini tugatish qoidalari asosida toʻxtatiladi. Qatʼiy belgilangan soliqlarni toʻlovchi YaTT uchun esa 4-bobdagi soddalashtirilgan tartib qoʻllanadi. Quyida aynan shu soddalashtirilgan tartib haqida soʻz boradi.

Jarayon bosqichma-bosqich

• Davlat xizmatlari markaziga faoliyatni ixtiyoriy toʻxtatish toʻgʻrisida ariza berasiz (41-band).
• Bankning asosiy hisobvaraq yopilgani haqidagi maʼlumotnomasi Markazga Tizim orqali yuboriladi. Bank soliq organidan elektron soʻrov orqali soliq va yigʻimlar boʻyicha qarzingiz bor-yoʻqligini tekshirishi mumkin (41-band).
• Ariza kelib tushgach, bir ish kuni ichida Markaz siz roʻyxatdan oʻtgan joydagi soliq organiga qarz yoʻqligini tasdiqlash uchun soʻrovnoma yuboradi. Soliq organi ikki ish kuni ichida javob beradi (42-band).
• Bank maʼlumotnomasi va soliq organi xabarnomasi kelgach, Markaz bir ish kuni ichida reyestrga faoliyat toʻxtatilgani haqida yozuv kiritadi (43-band).
• Qaror bir ish kuni ichida sizga yoki vakilingizga beriladi yoxud pochta orqali joʻnatiladi (44-band).
• Uch ish kunida Markaz soliq organini xabardor qiladi, litsenziya va ruxsatnoma bergan organlarga esa «Litsenziya» tizimi orqali xabarnoma yuboriladi (45-band).

Eng muhim nuqta — soliq organining qarz yoʻqligi haqidagi xabarnomasi. Shuning uchun soliqlarni toʻlab, hisobotlarni ariza berishdan oldin topshirib qoʻygan maʼqul.

Soliqlar: yopishdan oldin nima qilish kerak

YaTT yopilishi ishlagan davringiz uchun soliqlarni bekor qilmaydi. Aylanmadan olinadigan soliq summasini oʻzingiz hisoblaysiz; hisobot har oy keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay, yillik hisobot esa keyingi yilning 15-fevralidan kechiktirmay topshiriladi (SKning 470-moddasi). Ijtimoiy soliqni YaTT faoliyat yuritgan har oy uchun shu oyning 15-kunidan kechiktirmay toʻlaydi (SKning 408-moddasi).

Soliq organlarida hisobdan chiqarish bepul amalga oshiriladi (SKning 126-moddasi). Bu tartibda soliq organiga alohida borish shart emas: Markazning oʻzi soliq organiga soʻrov yuboradi, keyin esa Tizim orqali faoliyat toʻxtatilgani haqida xabar beradi.

Qarzlar va shaxsiy mol-mulk bilan javobgarlik

YaTT alohida tashkilot emas, balki fuqaroning oʻzi. Fuqaro oʻz majburiyatlari boʻyicha oʻziga qarashli butun mol-mulki bilan javob beradi, qonunga koʻra undiruv qaratilmaydigan mol-mulk bundan mustasno (FKning 25-moddasi). Nizomda ham aniq yozilgan: faoliyatni toʻxtatish jismoniy shaxsni tadbirkorlik bilan bogʻliq kreditorlar oldidagi majburiyatlaridan ozod qilmaydi (46-band).

Agar qarzni toʻliq uzishga qurbi yetmasa, talablar ilgarigi tadbirkorlik faoliyatidan kelib chiqqan boʻlsa, YaTT maqomini yoʻqotgan shaxs ham sud tomonidan toʻlovga qobiliyatsiz deb topilishi mumkin (FKning 26-moddasi). Bundan tashqari, ariza beruvchi Markaz va soliq organiga taqdim etgan hujjatlarining toʻgʻriligi uchun javob beradi (47-band).

Muqobil yoʻl: faoliyatni vaqtincha toʻxtatish

Butunlay ketishga ishonchingiz komil boʻlmasa, YaTTni yopmasdan, faoliyatini vaqtincha toʻxtatib turish mumkin. Ariza istalgan vaqtda roʻyxatdan oʻtkazuvchi organga beriladi, toʻxtatib turish muddati bir yildan oshmasligi kerak (VMQ 66-son bilan tasdiqlangan Nizomning 17¹-bandi). Bu davrda ijtimoiy soliq hisoblanishi toʻxtatiladi, xodimlar uchun esa ularning hisobga olish kartochkalari topshirilganda (SKning 408-moddasi).

Ammo bu cheksiz tanaffus emas. Qatʼiy belgilangan soliq toʻlovchi YaTT bir yil ichida faoliyatini tiklamasa va soliq qarzi boʻlmasa, davlat reyestridan chiqariladi (66-son Nizomning 17¹-bandi, 704-son qarorga 2-ilovaning 18¹-bandi). Reyestrdan chiqarilgan YaTT hisobvaraqlaridagi pullarni banklar besh ish kunida mahalliy budjetga oʻtkazadi, ortiqcha toʻlangan soliqlar ham mahalliy budjet daromadiga aylanadi (18⁴, 18⁵-bandlar). Faoliyat yuritmagani uchun harakatsiz rejimga oʻtkazilgan va bir yil ichida faoliyatini tiklamagan aylanma soligʻi yoki QQS toʻlovchi YaTT roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ qarori bilan tugatilishi mumkin (FKning 24-moddasi).

Bu kimlarga tegishli

• Biznesini yakunlashga qaror qilgan yakka tartibdagi tadbirkorlar.
• Faoliyatini vaqtincha toʻxtatgan va uni tiklash niyati yoʻq YaTTlar.
• MChJ yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs maqomiga oʻtayotgan tadbirkorlar.
• Sobiq YaTTning kreditorlari va hamkorlari.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Soliqlarni toʻlang va hisobotlarni topshiring

   Aylanmadan olinadigan soliq boʻyicha hisobotni topshiring, faoliyat yuritgan oylar uchun ijtimoiy soliqni toʻlang. Soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetida qarz yoʻqligini tekshiring.

2. 2

   Xodimlar va hamkorlar bilan masalalarni hal qiling

   Xodimlarni Mehnat kodeksiga muvofiq ishdan boʻshating, shartnomalarni yakunlang yoki bekor qiling, yetkazib beruvchilar va ijaraga beruvchi bilan hisob-kitob qiling.

3. 3

   Bankdagi asosiy hisobvaraqni yoping

   Qoldiq pulni yechib oling va bankka hisobvaraqni yopish haqida ariza bering. Asosiy hisobvaraq yopilgani haqidagi maʼlumotnoma Tizim orqali Davlat xizmatlari markaziga yuboriladi.

4. 4

   Davlat xizmatlari markaziga ariza bering

   Faoliyatni ixtiyoriy toʻxtatish toʻgʻrisidagi ariza roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ — Davlat xizmatlari markaziga beriladi.

5. 5

   Qarorni oling

   Soliq organining javobi va bank maʼlumotnomasi kelgach, Markaz bir ish kunida reyestrga yozuv kiritadi va bir ish kuni ichida qarorni beradi yoki pochta orqali joʻnatadi.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: boshqa shaharga koʻchgandan keyin YaTTni yopish

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. Vazirlar Mahkamasining tadbirkorlik subyektlarini ixtiyoriy tugatish va ularning faoliyatini toʻxtatish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqidagi 704-son qarori — Ixtiyoriy tugatish va faoliyatni toʻxtatish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (VMQ 704-son): 2, 40–47-bandlar; 2-ilova, 18¹–18⁵-bandlarlex.uz · 21-avgust, 2019-yil · № 704
2. Vazirlar Mahkamasining tadbirkorlik subyektlarini davlat ro'yxatidan o'tkazish to'g'risidagi 66-son qarori — Davlat roʻyxatidan oʻtkazish nizomi (VMQ 66-son), 17¹-band — YaTT faoliyatini vaqtincha toʻxtatishlex.uz · 9-fevral, 2017-yil · № 66
3. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 24–26-moddalari — fuqaroning tadbirkorligi, mulkiy javobgarligi va toʻlovga qobiliyatsizligilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
4. O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 126, 408, 470-moddalari — hisobdan chiqarish, ijtimoiy soliq, aylanma soligʻi hisobotilex.uz · 30-dekabr, 2019-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.