Qisqacha
Tovar va xizmatlarni sotishdan olingan daromaddan o'zini o'zi band qilgan shaxslar ham, yakka tartibdagi tadbirkorlar kabi, yillik daromad bir milliard so'mdan oshmaguncha 1 foiz stavkada aylanmadan olinadigan soliq to'laydi (SKning 461, 467-moddalari). To'lov tashkilotlarining raqamli platformalari orqali yoki kompaniyalardan pul olsangiz, soliqni siz uchun to'lov tashkiloti yoki buyurtmachi kompaniya ushlab qoladi (SKning 465-moddasi). Bir milliard so'mdan oshganda o'zini o'zi band qilgan shaxs QQS va foyda solig'iga o'tadi hamda soliqlarni YaTT uchun belgilangan tartibda to'laydi (SKning 462-moddasi).
- Aylanmadan olinadigan soliq
- Daromadning 1 foizi
- Daromad chegarasi
- Yiliga 1 milliard so'm
- Ijtimoiy soliq
- Ixtiyoriy, yiliga kamida 1 BHM (440 000 so'm)
- Ijaradan daromad
- JShDS 12 foiz
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Soliq kodeksi (SK) o'zini o'zi band qilgan shaxslarni yakka tartibdagi tadbirkorlardan alohida ko'radi, lekin ularga bir xil soliq soladi. Soliq davrida tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olgan daromadi bir milliard so'mdan oshmagan YaTT va o'zini o'zi band qilgan shaxslar aylanmadan olinadigan soliqni to'laydi (SKning 461-moddasi). Ular uchun stavka — 1 foiz (SKning 467-moddasi).
Tovar va xizmatlarni sotishdan olingan daromad soliq bazasi hisoblanadi. Tadbirkorlik bilan bog'liq bo'lmagan shaxsiy mol-mulkni sotishdan olingan daromad hisobga olinmaydi (SKning 465-moddasi). Aylanmadan olinadigan soliq solinadigan daromadlarga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i solinmaydi (SKning 365-moddasi).
O'zini o'zi band qilgan shaxs maqomi, bu maqomda ruxsat etilgan faoliyat turlari ro'yxati va hisobga qo'yish tartibi Soliq kodeksida emas, hukumatning alohida qarorlarida belgilangan. Ishni boshlashdan oldin amaldagi shartlarni soliq organida yoki soliq xizmatining rasmiy servislarida aniqlang.
Soliqni kim to'laydi: siz yoki soliq agenti
- Pulni to'lov tashkilotlarining raqamli platformalari orqali olsangiz, bir milliard so'mgacha bo'lgan daromad bo'yicha to'lov tashkiloti soliq agenti hisoblanadi (SKning 465-moddasi).
- Buyurtmachi yuridik shaxs bo'lsa, u soliqni soliq organlarining xabarnomasi asosida to'lov paytida ushlab qoladi (SKning 465-moddasi).
- Boshqa hollarda soliqni o'zingiz to'laysiz va hisobot berasiz: hisobot davri — oy, hisobot va to'lov — keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay, yillik hisobot — 15-fevralgacha (SKning 469, 470-moddalari).
Soliq agentlari har bir o'zini o'zi band qilgan shaxs kesimida hisobot beradi, hisoblangan va to'langan soliq esa soliq organidagi shaxsiy hisobvarag'ingizda aks etadi (SKning 470-moddasi). Bitim tuzayotganda, agar vaziyatdan aniq bo'lmasa, o'zini o'zi band qilgan shaxs sifatida harakat qilayotganingizni ko'rsatishingiz kerak (SKning 465-moddasi).
Bir milliard chegarasi va boshqa cheklovlar
- Yillik daromad bir milliard so'mdan oshsa, shu summaga yetgan kundan boshlab QQS va foyda solig'iga o'tasiz. Yil o'rtasida boshlaganlar uchun chegara mutanosib hisoblanadi: bir milliard 365 ga bo'linib, ro'yxatdan o'tgan kundan yil oxirigacha bo'lgan kunlar soniga ko'paytiriladi (SKning 462-moddasi).
- Chegaradan oshgandan yoki QQS va foyda solig'iga ixtiyoriy o'tgandan keyin o'zini o'zi band qilgan shaxs soliqlarni (ijtimoiy soliqdan tashqari) YaTT uchun belgilangan tartibda to'laydi (SKning 462-moddasi).
- Aylanmadan olinadigan soliq bojxona chegarasi orqali tovar olib kiruvchilarga tatbiq etilmaydi: ular import shartnomasi yoki tovar olib kirilgan sanadan QQS va foyda solig'iga o'tadi; zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchi va sotuvchilarga ham tatbiq etilmaydi (SKning 461, 462-moddalari).
- Mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadga aylanma solig'i emas, 12 foizlik jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i solinadi (SKning 465-moddasi).
O'zini o'zi band qilgan shaxs ham, YaTT kabi, xaridorlarga hisobvaraq-faktura berishi shart, kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjat berilgan hollar bundan mustasno (SKning 47-moddasi).
Ijtimoiy soliq, staj va mijozlar huquqlari
Mehnat stajini hisoblash uchun o'zini o'zi band qilganlar ijtimoiy soliqni ixtiyoriy ravishda — yiliga kamida bir BHM (440 000 so'm) miqdorida hisobot yilining 31-dekabrigacha to'lashi mumkin; miqdor to'lov kunidagi BHM bo'yicha hisoblanadi. Yoshga doir pensiya olish huquqiga ega bo'lganlar hamda I va II guruh nogironligi bo'lgan shaxslar bu summaning kamida 50 foizini to'laydi (SKning 408-moddasi).
«Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonun o'zini o'zi band qilganlarni ishlab chiqaruvchi, sotuvchi va ijrochi deb ataydi (Qonunning 1-moddasi). Demak, sifat, qaytarish va kafolat talablari sizning tovar va xizmatlaringizga ham tatbiq etiladi.
Kamida olti oy o'zini o'zi band qilgan shaxs sifatida ishlab, YaTT yoki yuridik shaxs sifatida ro'yxatdan o'tishga qaror qilsangiz, ro'yxatdan o'tkazish uchun davlat boji undirilmaydi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 15-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Tovarlarni o'zi sotadigan yoki xizmat ko'rsatadigan va o'zini o'zi band qilgan shaxs maqomini tanlaganlar.
- Tovar yoki xizmatlarni onlayn platformalar va mobil to'lovlar orqali sotadiganlar.
- O'zini o'zi band qilganlardan ish buyurtma qiladigan va ular uchun soliq ushlab qoladigan kompaniyalar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
O'zini o'zi band qilish — o'zingiz uchun qonuniy ishlashning eng oddiy yo'li: 1 foiz stavka minimal, to'lov platformalari orqali va kompaniyalar bilan ishlaganda soliqni siz uchun ushlab qolishadi. Asosiysi — yiliga bir milliard so'mlik chegarani yodda tutish. U foyda bo'yicha emas, sotishdan tushgan daromad bo'yicha hisoblanadi va faol savdoda kutilganidan tezroq to'lishi mumkin.
Daromadlarni aralashtirmang. Kvartira ijarasi aylanma solig'iga kirmaydi, unga alohida deklaratsiya bilan 12 foiz JShDS solinadi. Shaxsiy buyumlarni sotishga aylanma solig'i solinmaydi. Tovarni xorijdan olib kirsangiz, aylanma solig'i rejimi sizga umuman tatbiq etilmaydi.
Ixtiyoriy ijtimoiy soliq haqida o'ylab ko'ring: yiliga atigi bir BHM mehnat stajiga qo'shiladi, bu esa kelgusi pensiyaga ta'sir qiladi. Biznes o'sib, odam yollasangiz yoki chegaraga yaqinlashsangiz, YaTT va MChJ shartlarini solishtiring — buni yurist bilan yoki Traffic Law AI'da qilish mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Faoliyatingiz mos kelishini aniqlang
Soliq organida o'zini o'zi band qilganlar uchun faoliyat turlarining amaldagi ro'yxati va hisobga qo'yish tartibini aniqlang.
To'lovni to'g'ri qabul qiling
To'lov tashkilotlarining raqamli platformalari orqali va kompaniyalardan kelgan to'lovlarda soliq avtomatik ushlanadi. Boshqa hollarda chek yoki hisobvaraq-faktura bering.
Ushlab qolinmagan soliqni to'lang
Keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay hisobot topshiring va daromadning 1 foizini to'lang, yillik hisobot — 15-fevralgacha.
Chegarani kuzating
Yil boshidan tushumlarni hisobga olib boring. Bir milliard so'mga yaqinlashganda umumiy rejimga o'tish yoki biznes shaklini o'zgartirishni hal qiling.
Staj uchun ijtimoiy soliq to'lang
Yil mehnat stajiga qo'shilishi uchun 31-dekabrgacha kamida bir BHM to'lang.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Pasport yoki ID-karta va JShShIR
- Olingan daromadlar hisobi: to'lov servislari ko'chirmalari, cheklar, hisobvaraq-fakturalar
- Buyurtmachi yuridik shaxslar bilan shartnomalar
- Ijtimoiy soliq to'langani haqida kvitansiya
Muddatlar
- Oylik hisobot va aylanma solig'ini to'lash
- Keyingi oyning 15-kunigacha
- Yillik hisobot
- 15-fevralgacha
- Ixtiyoriy ijtimoiy soliq
- 31-dekabrgacha
Xavflar va muhim jihatlar
- 1 milliard so'mlik chegaradan oshish shu kundan boshlab QQS va foyda solig'iga o'tishni anglatadi.
- Tovar import qilish aylanma solig'i huquqidan mahrum qiladi.
- Ijaraga 1 foiz emas, 12 foiz JShDS solinadi.
- Ijtimoiy soliq to'lanmasa, o'zini o'zi band qilish davri mehnat stajiga qo'shilmaydi.
Misol: xizmatlar va kvartira ijarasi
Sevara o'zini o'zi band qilgan shaxs sifatida xizmat ko'rsatadi: uning faoliyat turi bu maqom uchun ro'yxatda bor. Xususiy mijozlar unga to'lov ilovasi orqali, bitta xususiy kompaniya esa shartnoma bo'yicha bank hisobvarag'iga to'laydi. Bundan tashqari, Sevara kvartirasini bir oilaga ijaraga beradi.
Qanday harakat qilish kerak
Ilova orqali kelgan to'lovlardan 1 foiz soliqni to'lov tashkiloti, kompaniya to'lovlaridan esa soliq agenti sifatida kompaniyaning o'zi ushlab qoladi. Kvartira uchun Sevara 12 foiz JShDS to'laydi va ijara bo'yicha deklaratsiya topshiradi. Yil stajga qo'shilishi uchun u 31-dekabrgacha ixtiyoriy ravishda kamida bir BHM ijtimoiy soliq to'laydi.
Ko'p beriladigan savollar
O'zini o'zi band qilgan shaxs qanday soliq to'laydi?
Yillik daromad bir milliard so'mdan oshmaguncha tovar va xizmatlarni sotishdan olingan daromadning 1 foizi miqdorida aylanmadan olinadigan soliq (SKning 461, 467-moddalari). Bu daromadlarga JShDS solinmaydi (SKning 365-moddasi).
Daromad bir milliard so'mdan oshsa nima bo'ladi?
Daromad bir milliard so'mga yetgan kundan boshlab o'zini o'zi band qilgan shaxs QQS va foyda solig'iga o'tadi va soliqlarni (ijtimoiy soliqdan tashqari) YaTT uchun belgilangan tartibda to'laydi (SKning 462-moddasi).
O'zini o'zi band qilgan shaxs ijtimoiy soliq to'lashi shartmi?
Shart emas. Mehnat stajini hisoblash uchun uni ixtiyoriy ravishda — yiliga kamida bir BHM (440 000 so'm) miqdorida 31-dekabrgacha to'lash mumkin (SKning 408-moddasi).
Buyurtmachi kompaniya bo'lsa, soliqni kim to'laydi?
Buyurtmachi kompaniya o'zini o'zi band qilgan shaxsning yiliga bir milliard so'mgacha bo'lgan daromadlari bo'yicha soliq agenti hisoblanadi va soliqni soliq organlarining xabarnomasi asosida to'lov paytida ushlab qoladi (SKning 465-moddasi).
YaTT yoki MChJ ochmoqchi bo'lsam, davlat boji to'laymanmi?
Yo'q, agar kamida olti oy o'zini o'zi band qilgan shaxs bo'lgan bo'lsangiz: bu holda YaTT yoki yuridik shaxs sifatida ro'yxatdan o'tkazish uchun davlat boji undirilmaydi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 15-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 461–470-moddalari — YaTT va o'zini o'zi band qilganlar uchun aylanma solig'ilex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 47, 365, 408-moddalari — hisobvaraq-faktura, JShDS, ijtimoiy soliqlex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 15-modda — YaTT yoki yuridik shaxsni boj to'lamasdan ro'yxatdan o'tkazishlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
- O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni — 1-modda — o'zini o'zi band qilganlar sotuvchi va ijrochi sifatidalex.uz · 26-aprel, 1996-yil · № 221-I
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.