Qisqacha
Fuqaro yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat ro'yxatidan o'tgan paytdan boshlab tadbirkorlik bilan shug'ullanishga haqli (FKning 24-moddasi). Ro'yxatdan o'tkazishni Davlat xizmatlari markazlari amalga oshiradi — Yagona portal orqali onlayn yoki pasport bilan shaxsan murojaat qilinganda, real vaqtda, lekin 30 daqiqadan oshmagan muddatda; davlat boji — 1 BHM. Yillik daromadi bir milliard so'mgacha bo'lgan YaTT 1 foiz aylanma solig'i va har oy kamida bir BHM ijtimoiy soliq to'laydi (SKning 461, 467, 408-moddalari), o'z qarzlari uchun esa butun shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi (FKning 25-moddasi).
- Ro'yxatdan o'tkazish muddati
- 30 daqiqadan oshmaydi
- Davlat boji
- 1 BHM (440 000 so'm)
- Aylanma solig'i
- Yillik daromad 1 mlrd so'mgacha bo'lsa 1 foiz
- Ijtimoiy soliq
- Oyiga kamida 1 BHM (440 000 so'm)
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Yakka tartibdagi tadbirkorlik — jismoniy shaxsning yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi («Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonunning 6-moddasi). U bilan davlat ro'yxatidan o'tgan paytdan shug'ullanish mumkin; ro'yxatdan o'tmay ishlagan shaxs o'zi tuzgan bitimlar bo'yicha tadbirkor emasligini ro'kach qila olmaydi (FKning 24-moddasi).
- YaTT o'z nomidan faoliyat yuritadi va bitimlarda tadbirkor sifatida harakat qilayotganini ko'rsatishi kerak (Qonunning 6-moddasi).
- YaTT Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda xodim yollashga haqli (Qonunning 6-moddasi).
- Biznes uchun er-xotinning umumiy mol-mulkidan foydalanilsa, qonun yoki nikoh shartnomasida boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, ikkinchi turmush o'rtog'ining roziligi kerak (Qonunning 6-moddasi).
- Ayrim faoliyat turlari litsenziya talab qiladi; ularning ro'yxati qonun hujjatlarida belgilanadi (Qonunning 14-moddasi).
- YaTT majburiyatlari bo'yicha qonunga ko'ra undiruv qaratilishi mumkin bo'lmagan mol-mulkdan tashqari butun mol-mulki bilan javob beradi (FKning 25-moddasi).
Qanday ro'yxatdan o'tiladi
Ro'yxatdan o'tkazishni Davlat xizmatlari markazlari amalga oshiradi (Vazirlar Mahkamasining 66-son qarori bilan tasdiqlangan Tadbirkorlik subyektlarini davlat ro'yxatidan o'tkazish tartibi to'g'risidagi nizomning 2-bandi). Arizani Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali yoki shaxsan berish mumkin (Nizomning 4-bandi). Shaxsan murojaat qilinganda pasport (chet elliklar uchun — shaxsni va O'zbekistondagi yashash joyini tasdiqlovchi hujjat) va boj to'langani haqidagi ma'lumot kerak (Nizomning 33-bandi).
- YaTTni ro'yxatdan o'tkazish real vaqtda, lekin 30 daqiqadan oshmagan muddatda amalga oshiriladi (Nizomga 3-ilova).
- Davlat boji — 1 BHM (440 000 so'm) («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga ilovaning 7-bandi). Kamida olti oy o'zini o'zi band qilgan bo'lsangiz, boj undirilmaydi (o'sha Qonunning 15-moddasi).
- 16 yoshdan ota-ona roziligi bilan ro'yxatdan o'tish mumkin, rozilik Yagona identifikatsiya tizimi yoki Face-ID orqali tasdiqlanadi; 16 yoshgacha ro'yxatdan o'tkazish taqiqlangan (Nizomning 6¹-bandi).
- Faqat Nizomdagi asoslar bo'yicha rad etish mumkin; maqsadga muvofiq emaslik sababli rad etishga yo'l qo'yilmaydi (Nizomning 45-bandi, «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonunning 13-moddasi).
- Ro'yxatdan o'tgach, bank hisobvarag'ini, jumladan masofadan ochish mumkin; muhr majburiy emas (Nizomning 19, 20-bandlari).
YaTT faoliyatini ro'yxatdan o'tkazuvchi organga ariza berib vaqtincha to'xtatib turishi mumkin, lekin bir yildan oshmagan muddatga (Nizomning 17¹-bandi). To'xtatib turilgan davrda ijtimoiy soliq hisoblanmaydi (SKning 408-moddasi).
YaTT qanday soliqlarni to'laydi
- Yillik daromad bir milliard so'mdan oshmasa, tovar va xizmatlarni sotishdan olingan daromaddan 1 foiz aylanma solig'i (SKning 461, 467-moddalari). Uning o'rniga QQS va foyda solig'ini tanlash mumkin; milliarddan oshganda shu kundan boshlab o'tish majburiy (SKning 462-moddasi). Import qiluvchilar aylanma solig'ini qo'llamaydi.
- Mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadga 12 foiz JShDS solinadi (SKning 465-moddasi).
- Ijtimoiy soliq — majburiy, oyiga kamida bir BHM (440 000 so'm), faoliyat amalga oshirilgan oyning 15-kunidan kechiktirmay; yangi YaTTlar ro'yxatdan o'tgan oydan keyingi oydan boshlab to'laydi (SKning 408-moddasi).
- Xodimlar uchun YaTT soliq agenti sifatida JShDSni ushlab qoladi (SKning 385-moddasi) va ular uchun ijtimoiy soliq to'lanishini ta'minlaydi (SKning 408-moddasi).
Ro'yxatdan o'tmasa nima bo'ladi
Tadbirkorlik faoliyatini davlat ro'yxatidan o'tmasdan amalga oshirish huquqbuzarlik ashyolarini musodara qilib, 5 dan 7 BHMgacha (2 200 000 so'm – 3 080 000 so'm), ancha yoki ko'p miqdorda nazorat qilinmaydigan daromad olinganda esa 50 BHMgacha jarimaga sabab bo'ladi. Birinchi marta huquqbuzarlik sodir etgan shaxs 30 kun ichida soliqlar zararini qoplasa, ro'yxatdan o'tsa va ruxsat hujjatlarini rasmiylashtirsa, javobgarlikdan ozod qilinadi (MJtKning 176-moddasi). Soliq kodeksi qo'shimcha ravishda olingan daromadning 10 foizi, lekin kamida bir million so'm miqdorida jarima nazarda tutadi (SKning 219-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- O'z ishini sheriksiz boshlayotganlar.
- Maqomi doirasiga sig'may qolgan o'zini o'zi band qilganlar.
- Xodim yollamoqchi bo'lgan hunarmandlar, savdogarlar va ustalar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
YaTT — xodim yollash huquqi bor eng oddiy biznes shakli: yarim soatda ro'yxatdan o'tish, minimal hisobot, 1 foiz aylanma solig'i. Teskari tomoni — cheklanmagan javobgarlik: biznes qarzlari bo'yicha kreditorlar shaxsiy mol-mulkingizga undiruv qaratishi mumkin. Biznes yirik shartnomalar, kreditlar yoki xavflar bilan bog'liq bo'lsa, YaTTni MChJ bilan solishtiring.
Ijtimoiy soliqni unutmang: faoliyat to'xtatilmaguncha u daromad bo'lmasa ham har oy to'lanadi. Tanaffus qilsangiz, to'xtatib turishni rasmiylashtiring — aks holda qarz yig'iladi.
Ro'yxatdan o'tishdan oldin faoliyatingiz uchun litsenziya yoki ruxsat kerakligini tekshiring va tizim ma'lumotnomasidan to'g'ri faoliyat turini tanlang. Soliq rejimi yoki shaklni tanlashda shubha bo'lsa, yurist bilan yoki Traffic Law AI'da maslahatlashing.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Faoliyat turini aniqlang
Uni ro'yxatdan o'tkazish tizimi ma'lumotnomasidan tanlang va litsenziya yoki ruxsat talab qilinmasligini tekshiring.
Ariza bering
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali yoki pasport bilan Davlat xizmatlari markazida shaxsan.
Davlat bojini to'lang
1 BHM; kamida olti oy o'zini o'zi band qilgan bo'lsangiz, boj undirilmaydi.
Guvohnoma oling
Suratingiz bilan elektron guvohnoma tadbirkorlik subyekti kabinetiga keladi.
Hisobvaraq oching va soliqlarni to'lang
Bank hisobvarag'ini oching, daromad hisobini yuriting, aylanma solig'i va har oylik ijtimoiy soliqni to'lang.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Pasport yoki ID-karta
- Davlat boji to'langanini tasdiqlovchi hujjat
- 16–18 yoshli ariza beruvchi uchun ota-ona roziligi
- Faoliyat turi talab qilsa, litsenziya yoki ruxsatnoma
Muddatlar
- Ro'yxatdan o'tkazish
- 30 daqiqadan oshmaydi
- Ijtimoiy soliq
- Har oy 15-kunigacha
- Aylanma solig'i hisoboti va to'lovi
- Keyingi oyning 15-kunigacha
- Faoliyatni to'xtatib turish
- 1 yildan oshmaydi
Xavflar va muhim jihatlar
- YaTT biznes qarzlari uchun butun shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi.
- Ro'yxatdan o'tmasdan ishlash — MJtKning 176-moddasi bo'yicha jarima va daromadning 10 foizi miqdorida soliq jarimasi.
- Faoliyat to'xtatilmaguncha ijtimoiy soliq har oy hisoblanadi.
- Yillik daromad bir milliard so'mdan oshsa, QQS va foyda solig'iga o'tishga to'g'ri keladi.
Misol: tikuvchilik ustaxonasi
Gulnoza ikki yil uyda rasmiylashtirmasdan buyurtma asosida kiyim tikdi, endi esa joy ijaraga olib, ikki tikuvchini yollamoqchi.
Qanday harakat qilish kerak
Gulnoza Yagona portal orqali YaTT sifatida ro'yxatdan o'tadi va 1 BHM boj to'laydi. U tushumdan 1 foiz aylanma solig'i va o'zi uchun har oy kamida 1 BHM ijtimoiy soliq to'laydi. Tikuvchilarning ish haqidan JShDSni soliq agenti sifatida ushlab qoladi. Avval ro'yxatdan o'tmasdan ishlash unga MJtKning 176-moddasi bo'yicha jarima xavfini tug'dirardi, endi bu xavf yo'q.
Ko'p beriladigan savollar
O'zbekistonda YaTT ochish qancha turadi?
Ro'yxatdan o'tkazish uchun davlat boji — 1 BHM (440 000 so'm) («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga ilovaning 7-bandi). Kamida olti oy o'zini o'zi band qilganlar uchun boj undirilmaydi (o'sha Qonunning 15-moddasi).
YaTT qanday soliqlarni to'laydi?
Yillik daromad bir milliard so'mgacha bo'lsa — 1 foiz aylanma solig'i (SKning 461, 467-moddalari) va oyiga kamida bir BHM ijtimoiy soliq (SKning 408-moddasi). Ijaradan daromad — 12 foiz JShDS (SKning 465-moddasi). Chegaradan oshganda — QQS va foyda solig'i (SKning 462-moddasi).
YaTT xodim yollashi mumkinmi?
Ha, Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda («Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonunning 6-moddasi). Xodimlarning ish haqidan JShDSni YaTT soliq agenti sifatida ushlab qoladi (SKning 385-moddasi).
18 yoshgacha YaTT ochish mumkinmi?
16 yoshdan — ha, ota-ona (farzandlikka oluvchi yoki homiy) roziligi bilan, u Yagona identifikatsiya tizimi yoki Face-ID orqali tasdiqlanadi. 16 yoshgacha bo'lganlarni ro'yxatdan o'tkazish taqiqlangan (Davlat ro'yxatidan o'tkazish nizomining 6¹-bandi).
YaTT qarzlari uchun nima bilan javob beradi?
Qonunga ko'ra undiruv qaratilishi mumkin bo'lmagan mol-mulkdan tashqari butun mol-mulki bilan (FKning 25-moddasi). YaTTda shaxsiy va «biznes» mol-mulki yuridik jihatdan ajratilmagan.
Rasmiy manbalar
- Vazirlar Mahkamasining tadbirkorlik subyektlarini davlat ro'yxatidan o'tkazish to'g'risidagi 66-son qarori — Davlat ro'yxatidan o'tkazish nizomi (VMQ 66-son) — YaTTni ro'yxatdan o'tkazishlex.uz · 9-fevral, 2017-yil · № 66
- O'zbekiston Respublikasining «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonuni — 6, 13, 14-moddalar — yakka tadbirkorlik, ro'yxatdan o'tish, litsenziyalarlex.uz · 2-may, 2012-yil · № 69-II (в ред. ЗРУ-328)
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 24, 25-moddalari — fuqaroning tadbirkorligi va javobgarligilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 385, 408, 461–467, 219-moddalari — YaTT soliqlarilex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — Davlat boji to'g'risidagi Qonun: ilova, 7-band; 15-moddalex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 176-moddasi — ro'yxatdan o'tmasdan tadbirkorliklex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.