Qisqacha
Nazorat qiluvchi organning har qanday biznes tekshiruvi, kameral soliq tekshiruvidan tashqari, Tekshiruvlarni elektron ro'yxatga olish yagona tizimida ro'yxatga olinishi kerak, aks holda u qonunga xilof («Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonunning 39-moddasi). Tekshiruvchi maqsad, tarkib, muddat va ro'yxatga olish raqami ko'rsatilgan buyruq nusxasini, ruxsat beruvchi maxsus guvohnoma va shaxsini tasdiqlovchi hujjatni ko'rsatishi shart (Qonunning 41-moddasi). Moliya-xo'jalik faoliyati bilan bog'liq bo'lmagan tekshiruvlar 10 kalendar kundan oshmaydi, natijalar ustidan yuqori turuvchi organga yoki darhol sudga davlat bojisiz shikoyat qilish mumkin (Qonunning 50-moddasi).
- Tekshiruvni ro'yxatga olish
- Yagona tizimda majburiy (kameral soliq tekshiruvidan tashqari)
- Nomoliyaviy tekshiruv muddati
- 10 kalendar kundan oshmaydi
- Sayyor soliq tekshiruvi
- 10 kundan oshmaydi
- Davlat organiga da'vo uchun boj
- Undirilmaydi
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Tekshiruvlar nazorat qiluvchi organlar tomonidan xavfni tahlil qilish natijalari asosida — muayyan tadbirkor qonunchilikni buzishi xavfi darajasidan kelib chiqib boshlanadi. Tekshiruvlarni muvofiqlashtirish va ularning qonuniyligini nazorat qilishni Prezident huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo'yicha vakil amalga oshiradi («Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonunning 39-moddasi).
- Kameral soliq tekshiruvlaridan tashqari barcha tekshiruvlar Tekshiruvlarni elektron ro'yxatga olish yagona tizimida ro'yxatga olinadi; ro'yxatga olinmagan tekshiruv qonunga xilof (Qonunning 39-moddasi).
- Tekshiruv natijalari u tugaganidan keyin uch kun ichida tizimga kiritiladi (Qonunning 39-moddasi).
- Moliya-xo'jalik faoliyati bilan bog'liq bo'lmagan tekshiruvlar o'n kalendar kundan oshmasligi kerak (Qonunning 39-moddasi).
- Soliq tekshiruvlari Soliq kodeksi bo'yicha o'tkaziladi: sayyor tekshiruv — o'n kundan oshmaydi, soliq auditi haqida kamida 30 kalendar kun oldin xabar beriladi (SKning 139, 140-moddalari, Qonunning 39-moddasi).
Tekshiruvchi nima qilishi kerak
- Tekshirish maqsadlari, tekshiruvchilar tarkibi, muddatlari va Yagona tizimdagi ro'yxatga olish raqami ko'rsatilgan buyruq nusxasini, tekshiruvga ruxsat beruvchi maxsus guvohnoma va shaxsini tasdiqlovchi hujjatni ko'rsatish (Qonunning 41-moddasi).
- Tekshiruvdan oldin sizga yurist yoki advokat jalb qilish yoki ulardan voz kechish huquqini yozma tushuntirish — bu haqda bayonnoma tuziladi; advokatdan voz kechish uni keyinchalik jalb qilishga to'sqinlik qilmaydi (Qonunning 39-moddasi).
- Tekshiruvlarni ro'yxatga olish kitobiga yozuv kiritish (Qonunning 41-moddasi).
- Tijorat va qonun bilan qo'riqlanadigan boshqa sirlarni saqlash (Qonunning 41-moddasi).
- Natijalarni dalolatnoma (ma'lumotnoma) bilan rasmiylashtirib, bir nusxasini sizga topshirish (Qonunning 39-moddasi).
Tekshiruvchi Yagona tizimdagi ro'yxatga olish raqamini ko'rsata olmasa, buni aytib, tekshiruvlarni ro'yxatga olish kitobida va e'tirozlaringizda qayd etishingiz mumkin. Ro'yxatga olinmagan tekshiruv qonunga xilof (Qonunning 39-moddasi).
Davlat organlari nima qila olmaydi
- Tadbirkorning qonuniy faoliyatiga aralashish va aniqlangan qoidabuzarlikni boshqa qonuniy faoliyatni cheklash uchun bahona qilish — faqat muayyan qoidabuzarlikni bartaraf etish bilan bevosita bog'liq choralar ko'rilishi mumkin (Qonunning 34-moddasi).
- Qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari bitimlar, foydani taqsimlash, rahbarni tayinlash va boshqaruv organlari vakolatidagi boshqa masalalar bo'yicha ko'rsatma berish (Qonunning 34-moddasi).
- Hujjatlarga muhr bosishni talab qilish (Qonunning 34-moddasi).
- Sudsiz faoliyatni tugatish, uni o'n ish kunidan ortiq muddatga to'xtatib turish (favqulodda vaziyat, epidemiya va hayotga xavf hollaridan tashqari), hisobvaraqlar bo'yicha operatsiyalarni to'xtatish (qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari), mol-mulkni davlat daromadiga o'tkazish va litsenziyani bekor qilish (Qonunning 42-moddasi).
Sanksiyalar, shikoyat va zararni qoplash
Tadbirkor tekshiruv natijalari bo'yicha ko'rsatmalarni bajarsa va yetkazilgan zararni, shu jumladan penyani belgilangan muddatda to'liq ixtiyoriy qoplasa, unga moliyaviy sanksiyalar qo'llanilmaydi; bu qoida soliq huquqbuzarliklariga tatbiq etilmaydi. Soliq huquqbuzarliklarida aybni tan olib, qaror olingan kundan boshlab o'n kun ichida sanksiyalar to'lansa, jarima ikki baravar kamaytiriladi (Qonunning 40-moddasi).
Tekshiruvchilarning qonunga xilof qarorlari va harakatlari ustidan o'z xohishingizga ko'ra yuqori turuvchi organga yoki bevosita sudga shikoyat qilish mumkin; yuqori organga shikoyat sudga murojaat huquqini istisno etmaydi. Tadbirkorlik faoliyati bilan bog'liq huquqlar buzilgani yuzasidan sudga murojaat qilinganda davlat boji to'lanmaydi. Istisno — sayyor soliq tekshiruvi va soliq auditi bo'yicha qarorlar: ular ustidan avval yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat qilinadi (Qonunning 50-moddasi).
Davlat organlarining qonunga xilof qarorlari va mansabdor shaxslarning harakatlari tufayli yetkazilgan zararni sud qarori asosida davlat qoplaydi; sud qoplashni aybdor mansabdor shaxslar zimmasiga ham yuklashi mumkin (Qonunning 38-moddasi).
Bu kimlarga tegishli
- Tekshiruv bilan kelishgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va kompaniyalar.
- Tekshiruvchilarni qabul qiladigan rahbarlar va buxgalterlar.
- Faoliyati yoki litsenziyasi to'xtatilishi xavfi ostidagi biznes.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Tekshiruvning dastlabki daqiqalari ko'p narsani hal qiladi. Xotirjam ravishda buyruq, guvohnomalar va tekshiruvning ro'yxatga olish raqamini so'rang, muddat va predmetni solishtiring. Biror narsa yetishmasa, buni yozma qayd eting — keyingi shikoyatda bu eng yaxshi dalil.
Boshidanoq yurist yoki advokat huquqidan foydalaning. Rozi bo'lmagan tushuntirishlarni imzolamang; dalolatnomada o'z mulohazalaringizni ko'rsatish mumkin. Tekshiruvchilarga bergan barcha hujjatlar nusxasini saqlang.
Muvozanatni yodda tuting: qoidabuzarlik haqiqiy va bartaraf etiladigan bo'lsa, ko'rsatmani bajarish va zararni ixtiyoriy qoplash moliyaviy sanksiyalardan (soliqdan tashqari) xalos qiladi. Tekshiruv qonunga xilof yoki xulosalar noto'g'ri bo'lsa — shikoyat qiling, ayniqsa sudga davlat boji to'lash shart emas. Tekshiruv materiallarini yurist bilan yoki Traffic Law AI'da baholash mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Tekshiruvchilar hujjatlarini tekshiring
Maqsad, tarkib va muddat ko'rsatilgan buyruq nusxasi, Yagona tizimdagi ro'yxatga olish raqami, maxsus guvohnoma va shaxsni tasdiqlovchi hujjat.
Yurist taklif qiling
Bu huquq sizga yozma tushuntirilishi kerak. Darhol voz kechgan bo'lsangiz ham, advokatni keyinroq jalb qilish mumkin.
Muddat va yozuvlarni kuzating
Nomoliyaviy tekshiruv — 10 kalendar kundan oshmaydi. Tekshiruvchi tekshiruvlarni ro'yxatga olish kitobiga yozuv kiritadi.
Dalolatnomani olib o'rganing
Dalolatnoma (ma'lumotnoma)ning bir nusxasi sizga topshirilishi kerak. Noroziligingizni yozing va e'tirozlar tayyorlang.
Qoidabuzarlikni bartaraf eting yoki shikoyat qiling
Sanksiyadan qochish uchun ko'rsatmani bajaring va zararni qoplang yoki qaror ustidan yuqori organga yoxud sudga shikoyat qiling.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Tekshiruv to'g'risidagi buyruq nusxasi
- Tekshiruvlarni ro'yxatga olish kitobi
- Advokat huquqi tushuntirilgani haqidagi bayonnoma
- Tekshiruv natijalari dalolatnomasi (ma'lumotnomasi)
- E'tirozlar va tasdiqlovchi hujjatlar
Muddatlar
- Nomoliyaviy tekshiruv
- 10 kalendar kundan oshmaydi
- Natijalarni Yagona tizimga kiritish
- Tugaganidan keyin 3 kun
- Soliq jarimasiga 50 foiz chegirma
- Qaror olingandan keyin 10 kun ichida to'lash
Xavflar va muhim jihatlar
- E'tirozsiz imzolangan tushuntirish va dalolatnomalarga keyin qarshi chiqish qiyin.
- Soliq tekshiruvchilarining kirishiga to'sqinlik qilinsa, soliq organi soliq summasini o'zidagi ma'lumotlar asosida mustaqil belgilashga haqli (SKning 144-moddasi).
- Ko'rsatmalarni bajarmaslik moliyaviy sanksiyalardan qochish huquqidan mahrum qiladi.
- Soliq auditi qarori ustidan darhol sudga borib bo'lmaydi — avval yuqori turuvchi soliq organiga.
Misol: ro'yxatga olinmagan tekshiruv
Farrux akaning do'koniga nazorat qiluvchi organning ikki xodimi kelib, hujjatlarni talab qildi. Ular buyruqni ko'rsatdi, lekin unda Yagona tizimdagi ro'yxatga olish raqami yo'q edi.
Qanday harakat qilish kerak
Farrux aka ro'yxatga olish raqami va maxsus guvohnomalarni ko'rsatishni so'raydi, yurist chaqiradi va ro'yxatga olinmaganini tekshiruvlarni ro'yxatga olish kitobida qayd etadi. Bunday tekshiruv natijasida unga jazo qo'llanilsa, u ro'yxatga olinmagan tekshiruv qonunga xilof ekanini asos qilib, yuqori organga yoki davlat bojisiz sudga shikoyat qiladi (Qonunning 39, 50-moddalari).
Ko'p beriladigan savollar
Tekshiruv qonuniyligini qanday bilish mumkin?
Tekshiruv (kameral soliq tekshiruvidan tashqari) Tekshiruvlarni elektron ro'yxatga olish yagona tizimida ro'yxatga olingan bo'lishi, tekshiruvchilar esa ro'yxatga olish raqami ko'rsatilgan buyruq nusxasi, maxsus guvohnoma va shaxsini tasdiqlovchi hujjatni ko'rsatishi kerak («Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonunning 39, 41-moddalari).
Biznes tekshiruvi qancha davom etishi mumkin?
Moliya-xo'jalik faoliyati bilan bog'liq bo'lmagan tekshiruv — o'n kalendar kundan oshmaydi. Soliq tekshiruvlari Soliq kodeksiga ko'ra: sayyor tekshiruv o'n kungacha, soliq auditi uzaytirish imkoniyati bilan 30 kungacha (Qonunning 39-moddasi, SKning 139, 140-moddalari).
Tekshiruv natijasida biznesni yopish yoki hisobvaraqni bloklash mumkinmi?
Faoliyatni tugatish, uni o'n ish kunidan ortiq to'xtatib turish, hisobvaraqlar bo'yicha operatsiyalarni to'xtatish va litsenziyani bekor qilish qonundagi istisnolardan tashqari faqat sud qarori bilan mumkin (Qonunning 42-moddasi).
Tekshiruvchilar harakati ustidan sudga borsam, davlat boji to'laymanmi?
Yo'q. Tadbirkorlar tadbirkorlik faoliyati bilan bog'liq huquqlarini buzadigan davlat organlarining qarorlari va harakatlari ustidan sudga murojaat qilganda davlat bojidan ozod etiladi (Qonunning 50-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonuni — 39–41-moddalar — tekshiruvlarni cheklash va tekshiruvchilarga talablarlex.uz · 2-may, 2012-yil · № 69-II (в ред. ЗРУ-328)
- O'zbekiston Respublikasining «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi Qonuni — 34, 38, 42, 50-moddalar — aralashmaslik, faqat sud orqali choralar, shikoyatlex.uz · 2-may, 2012-yil · № 69-II (в ред. ЗРУ-328)
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 139–144-moddalari — sayyor tekshiruv, audit, kirishlex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.