Qisqacha
Davlat ro'yxatidan o'tkaziladigan avtomobilning oldi-sotdi shartnomasi notariusda tasdiqlanadi va xaridor aynan shu paytdan mulkdorga aylanadi (FKning 386 va 185-moddalari). Shartnomani tasdiqlash uchun davlat boji — 3 BHM (1 320 000 so'm), yaqin qarindoshlarga sotishda — shu stavkaning 5 foizi. Fuqaroning o'z mashinasini sotishdan olgan daromadiga soliq solinmaydi. So'ng avtomobil Yo'l harakati xavfsizligi xizmatida yangi egasi nomiga ro'yxatdan o'tkaziladi.
- Shartnoma shakli
- Notarial
- Mulk huquqining o'tishi
- Notarial tasdiqlangan paytda
- Davlat boji
- 3 BHM, yaqin qarindoshlarga — stavkaning 5 foizi
- Sotuvchi uchun soliq
- Undirilmaydi (SKning 378-moddasi)
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim bo'lgan avtomototransport vositalarining oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlangan bo'lishi kerak, O'zbekiston Respublikasi Hukumati belgilagan hollar bundan mustasno (FKning 386-moddasi). Avtomobilni ayirboshlash va hadya qilish shartnomalari ham notarial tasdiqlanadi (497 va 504-moddalar).
Shartnoma notarial tasdiqlanishi kerak bo'lsa, xaridorda mulk huquqi shartnoma tasdiqlangan paytdan boshlab vujudga keladi (FKning 185-moddasi). Sotuvchi mashina bilan birga uning anjomlari va hujjatlarini — texnik pasport va qonunchilik yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa hujjatlarni topshiradi (388-modda).
Qonun Hukumat belgilagan istisnolarga yo'l qo'yadi. Sizga bitimni boshqacha rasmiylashtirish taklif qilinsa, qaysi asosda ekanini aniqlang — tegishli shaklsiz xaridor mulk huquqini olmasligi mumkin.
Bitim notariusda qanday o'tadi
- Sotuvchi mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etadi; notarius mashina sotuvchiga tegishliligini, uni boshqa shaxsga o'tkazish taqiqlanmagani va xatlanmaganini tekshiradi («Notariat to'g'risida»gi Qonunning 44-moddasi).
- Mashinaga taqiq qo'yilgan bo'lsa, masalan u bankda garovda bo'lsa, shartnoma faqat kreditor va xaridor qarzni xaridor hisobiga o'tkazishga rozi bo'lgan taqdirda tasdiqlanadi (44-modda).
- Taraflar shartnomani imzolaydi, notarius uni tasdiqlaydi va shu paytdan xaridor mulkdor bo'ladi.
- Notarius avtomototransport vositalarini boshqa shaxsga o'tkazish shartnomalari tasdiqlangani haqidagi ma'lumotlarni ichki ishlar organiga taqdim etadi (6 va 18-moddalar).
Avtomobilni boshqa shaxsga o'tkazish shartnomasini tasdiqlash uchun davlat boji — 3 BHM (1 320 000 so'm), mototransport, motoaravacha yoki motoqayiq uchun — BHMning 25 foizi (110 000 so'm). Mulkdorning eri (xotini), uning va eri (xotini)ning ota-onasi, bolalari va ularning turmush o'rtoqlari, nabiralari, buvi-buvalari, aka-ukalari va opa-singillariga o'tkazishda stavkaning 5 foizi, bank krediti hisobiga sotib olishda — 10 foizi undiriladi, YTHda shikastlangan mashina uchun esa boj yaroqlilikning qoldiq foiziga qarab o'zgartiriladi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga ilova).
Sotish va hadya qilishda soliqlar
- Fuqaroga xususiy mulk huquqi asosida tegishli mol-mulkni sotishdan olingan daromadlarga soliq solinmaydi; istisnolar qimmatli qog'ozlar, ulushlar, noturar joylar va 36 oydan kam egalik qilingan turar joylarga taalluqli, avtomobillarga emas (SK 378-moddasining 7-bandi).
- Hadya qilingan avtomobil faqat yaqin qarindoshlar o'rtasida soliqdan ozod. Qarindosh bo'lmagan shaxs hadya qilsa, mashina qiymati hadya oluvchining soliq solinadigan daromadi bo'ladi (378-moddaning 11-bandi), rezidentlar uchun stavka — 12 foiz (381-modda).
Yangi egasi nomiga ro'yxatdan o'tkazish va sotuvchini himoya qilish
Transport vositalarini Davlat yo'l harakati xavfsizligi xizmati ro'yxatga oladi: u ro'yxatdan o'tkazish guvohnomalari va davlat raqam belgilarini beradi («Yo'l harakati to'g'risida»gi Qonunning 10-moddasi). Xohishga ko'ra xizmatni rasmiy veb-sayt, mobil ilova yoki «Call-markaz» orqali yashash joyiga chaqirish mumkin: bir kunda — 4 BHM (1 760 000 so'm), uch kunda — 3 BHM (1 320 000 so'm), besh kunda — 2 BHM (880 000 so'm) qo'shimcha to'lov, 10 km dan oshgan har bir kilometr uchun BHMning 5 foizi; davlat boji va yig'imlar alohida to'lanadi (VMning 321-son qaroriga 2-ilovaning 3–4-bandlari).
Yangi egasi fuqarolik javobgarligini OSAGO bo'yicha sug'urta qilishi shart («Yo'l harakati to'g'risida»gi Qonunning 35-moddasi). Sotuvchi uchun esa mashina tezroq qayta rasmiylashtirilishi muhim: kamera qayd etgan qoidabuzarliklar uchun mulkdor yoki transportdan fuqarolik-huquqiy munosabatlar asosida foydalangan shaxs javob beradi (MJtKning 17¹-moddasi), jarimalar eski ma'lumotlar bo'yicha kelishi mumkin.
Sotganingizdan keyin kamera jarimasi kelsa, qaror nusxasini olgan kundan 10 kun ichida shikoyat qiling va oldi-sotdi shartnomasini ilova qiling: shikoyat ko'rilayotganda qoidabuzarlik paytida mashinaga kim egalik qilgani aniqlansa, mulkdor javobgarlikdan ozod etiladi (MJtKning 17¹, 315 va 316-moddalari).
Bu kimlarga tegishli
- Avtomobilni qo'ldan sotayotgan yoki sotib olayotgan fuqarolar.
- Mashinani qarindoshlariga hadya qiladigan yoki hadya sifatida oladiganlar.
- Sotilgan mashina uchun jarimalar kelayotgan sotuvchilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Asosiy qoida — faqat notarial shartnoma. Shartnoma o'rniga tilxat yoki «bosh ishonchnoma» xaridorni mulkdorga aylantirmaydi: ishonchnomani bekor qilish mumkin, u sotuvchining vafoti bilan bekor bo'ladi, mashina esa uning mulki bo'lib qoladi. Bundan tashqari, notarius taqiq va xatlovlarni tekshiradi, bu xaridorni garovdagi mashinani sotib olishdan himoya qiladi.
Sotuvchi bitimdan keyin ham o'zini o'ylashi kerak. Shartnoma nusxasini saqlang, xaridor bilan qayta rasmiylashtirish muddatini kelishib oling va o'z nomingizdagi jarimalarni tekshirib boring. Sotilgan mashina bo'yicha har bir qaror ustidan 10 kun ichida shikoyat qiling, aks holda to'lashga siz majbur bo'lasiz.
Fuqaro o'z mashinasini sotganda soliq to'lamaydi, lekin qarindosh bo'lmagan shaxsga hadya qilish hadya oluvchida soliq solinadigan daromad yuzaga keltiradi. Bitim nostandart bo'lsa — ishonchnoma bo'yicha sotish, kreditdagi mashina, shikastlangan avtomobil — tafsilotlarni notarius, yurist bilan yoki Traffic Law AI'da aniqlang.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Hujjatlar va mashinani tekshiring
Agregatlar raqamlarini ro'yxatdan o'tkazish guvohnomasi bilan solishtiring, garov, taqiq yoki xatlov yo'qligini bilib oling.
Shartnomani notariusda tasdiqlang
Sotuvchi mulk huquqi hujjatlarini taqdim etadi, notarius taqiqlarni tekshirib shartnomani tasdiqlaydi. Davlat bojini to'lang.
Mashina va hujjatlarni topshiring
Sotuvchi avtomobil bilan birga kalitlar, texnik pasport va boshqa hujjatlarni topshiradi.
OSAGOni rasmiylashtiring
Yangi egasi foydalanishni boshlashdan oldin fuqarolik javobgarligini sug'urta qiladi.
Mashinani o'z nomingizga ro'yxatdan o'tkazing
Yo'l harakati xavfsizligi xizmati bo'linmasiga murojaat qiling yoki sayt, ilova yoki «Call-markaz» orqali sayyor xizmatga buyurtma bering.
Sotuvchi — jarimalarni kuzating
O'z nomingizdagi qarorlarni tekshiring va ular ustidan shartnoma bilan 10 kun ichida shikoyat qiling.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Sotuvchi va xaridorning pasporti yoki ID-kartasi
- Transport vositasini ro'yxatdan o'tkazish guvohnomasi
- Sotuvchining mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlar
- Notarial tasdiqlangan oldi-sotdi shartnomasi
- Davlat boji to'langanligi haqidagi hujjat
- Yangi egasining OSAGO polisi
Muddatlar
- Mulk huquqining o'tishi
- Notarial tasdiqlangan paytda
- Sayyor ro'yxatga olish
- 1, 3 yoki 5 kun, qo'shimcha 4, 3 yoki 2 BHM
- Sotilgan mashina jarimasi ustidan shikoyat
- Qaror nusxasi olingandan keyin 10 kun
Xavflar va muhim jihatlar
- Notariussiz bitim mulk huquqini xaridorga o'tkazmaydi.
- Taqiq ostidagi yoki garovdagi mashinani kreditor roziligisiz sotib olib bo'lmaydi.
- Ma'lumotlar yangilanmaguncha sotuvchi nomiga kamera jarimalari kelishi.
- Qarindosh bo'lmagan shaxsdan mashina hadya olganda soliq.
Misol: mashinani tanishga sotish
Farrux o'zining Cobalt mashinasini tanishi Azizga naqd pulga sotmoqda. Aziz notariusga bormasdan, «tezroq» deb bosh ishonchnoma rasmiylashtirishni taklif qiladi.
Qanday harakat qilish kerak
Farrux notarial shartnomada turib oladi: u 3 BHM davlat boji to'laydi, notarius mashina garovda emasligini tekshiradi va tasdiqlangan paytdan Aziz mulkdor bo'ladi. Farrux sotuvdan soliq to'lamaydi. Bir oydan keyin unga tezlikni oshirish uchun kamera jarimasi keladi — u 10 kun ichida shartnomani ilova qilib shikoyat beradi va unga nisbatan qaror bekor qilinadi.
Ko'p beriladigan savollar
Mashina sotuvini notariusda rasmiylashtirish shartmi?
Ha. Davlat ro'yxatidan o'tkaziladigan avtomobilning oldi-sotdi shartnomasi Hukumat belgilagan hollardan tashqari notarial tasdiqlanishi kerak (FKning 386-moddasi).
Mashina oldi-sotdi shartnomasini rasmiylashtirish qancha turadi?
Shartnomani tasdiqlash uchun davlat boji — 3 BHM. Yaqin qarindoshlar bilan bitimlarda stavkaning 5 foizi, bank krediti hisobiga sotib olishda 10 foizi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga ilova).
Mashina sotishdan soliq to'lash kerakmi?
Yo'q. Fuqaroning o'z mol-mulkini sotishdan olgan daromadiga soliq solinmaydi, avtomobillar esa istisnolar ro'yxatiga kirmaydi (SK 378-moddasining 7-bandi).
Xaridor qachondan mashina egasi bo'ladi?
Oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlangan paytdan (FKning 185-moddasi), qayta ro'yxatdan o'tkazish yoki pul berilgan paytdan emas.
Sotilgan mashina uchun jarimalar kelsa nima qilish kerak?
Har bir qaror ustidan nusxa olingan kundan 10 kun ichida oldi-sotdi shartnomasini ilova qilib shikoyat qilish kerak. Qoidabuzarlik paytida mashinaga kim egalik qilgani aniqlansa, mulkdor kamera qayd etgan qoidabuzarlik uchun javobgarlikdan ozod etiladi (MJtKning 17¹ va 316-moddalari).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — FKning 386-moddasi — avtomobil oldi-sotdisining notarial shaklilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 185-moddasi — mulk huquqi vujudga kelish paytilex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — «Notariat to'g'risida»gi Qonunning 44-moddasi — huquq va taqiqlarni tekshirishlex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — Davlat boji stavkalari, 4-band «o» — avtomobilni o'tkazish shartnomalarilex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
- O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi — SKning 378-moddasi — soliq solinmaydigan daromadlarlex.uz · 30-dekabr, 2019-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Yo'l harakati to'g'risida»gi Qonuni — 10-modda — transport vositalarini YHXX tomonidan ro'yxatga olishlex.uz · 19-yanvar, 2024-yil · ЗРУ-900
- Vazirlar Mahkamasining davlat xizmatlari, jumladan avtomototransport vositalarini ro'yxatdan o'tkazish to'g'risidagi 321-son qarori — VMning 321-son qarori, 2-ilova — yashash joyiga borib ro'yxatga olishlex.uz · 31-iyul, 2023-yil · № 321
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 17¹-moddasi — kamera jarimalari bo'yicha mulkdor javobgarligilex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.