Qisqacha
O'zganing avtomobilini egasi yoki ishonchnomasi bor shaxs ishtirokida (ularning roziligi bilan) va siz OSAGO polisiga kiritilgan yoki polis haydovchilar soni cheklanmagan holda rasmiylashtirilgan bo'lsagina boshqarish mumkin (YHQning 8-bandi). Egasi yonida bo'lmasa, mashinadan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjat, masalan ishonchnoma kerak; usiz egasining yaqin qarindoshlari YHQning 7–8-bandlari shartlarida haydashi mumkin. Avtomobilni sotish uchun ishonchnoma notarial tasdiqlangan bo'lishi kerak (FKning 135-moddasi), har qanday ishonchnoma esa ko'pi bilan 3 yilga beriladi (139-modda).
- Egasi mashinada
- Ishonchnoma shart emas, mos OSAGO polisi kerak
- Egasi yonida emas
- Ishonchnoma yoki foydalanish huquqini tasdiqlovchi boshqa hujjat
- Eng uzoq muddat
- 3 yil, muddat ko'rsatilmasa — 1 yil
- Notariusdagi davlat boji
- Qarindoshlarga BHMning 50 foizi, boshqalarga 2 BHM
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
YHQda nima deyilgan
Tegishli toifadagi guvohnomaga ega shaxs o'ziga tegishli bo'lmagan avtomobilni faqat uning egasi yonida bo'lganida yoxud foydalanish va tasarruf etish to'g'risidagi ishonchnomasi bo'lgan shaxs ishtirokida va ularning roziligi bilan boshqarishi mumkin. Qo'shimcha shart — OSAGO polisi haydovchilar soni cheklanmagan holda tuzilgan yoki haydovchi polisda ko'rsatilgan bo'lishi kerak (YHQning 8-bandi).
Egasi bo'lmagan hollarda haydovchi yonida umumiy egalik yoki tasarruf etish huquqini beruvchi, egalik qilish va foydalanishga berilganligini tasdiqlovchi hujjat bo'lishi kerak (YHQning 7-bandi). Inspektorlar planshet orqali notarial tasdiqlangan foydalanish va tasarruf etish ishonchnomasini tekshiradi; ID-karta yoki biometrik pasport bo'lsa, hujjatning o'zini olib yurish shart emas (YHQning 7-bandi, MJtKning 135-moddasi).
Avtomobil egasining yaqin qarindoshlari — ota-onasi, eri (xotini), bolalari, aka-ukalari va opa-singillari — haydovchilar soni cheklangan polisda ko'rsatilgan bo'lsa yoki haydovchilar soni cheklanmagan polis mavjud bo'lsa, mashinadan ishonchnomasiz mustaqil foydalanishi mumkin; qarindoshlikni DYHXX xodimlari aniqlaydi (YHQning 7–8-bandlari amaldagi tahriri).
Ishonchnoma qanday bo'lishi kerak
- Ishonchnoma — bir shaxsning ikkinchi shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun bergan yozma vakolati (FKning 134-moddasi).
- U oddiy yozma yoki notarial shaklda bo'lishi mumkin; notarial shaklni talab qiluvchi bitimlar uchun notarial tasdiqlanishi shart (135-modda). Davlat ro'yxatidan o'tkaziladigan avtomobilning oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlanadi (FKning 386-moddasi), shuning uchun sotish uchun ishonchnoma faqat notariusda rasmiylashtiriladi.
- Gospital boshlig'i, harbiy qism komandiri yoki ozodlikdan mahrum qilish joyi boshlig'i tasdiqlagan avtomototransport vositalarini boshqarish va tasarruf etish haqidagi ishonchnomalar notarial tasdiqlanganlarga tenglashtirilmaydi — bu istisno FKning 136-moddasida to'g'ridan-to'g'ri yozilgan.
- Muddat — ko'pi bilan uch yil; muddat ko'rsatilmasa, bir yil amal qiladi, berilgan kuni ko'rsatilmagan ishonchnoma esa haqiqiy emas (139-modda).
- Boshqa shaxsga o'tkazish faqat ishonchnomada ruxsat berilgan yoki vaziyat majbur qilgan hollarda mumkin va notarial tasdiqlanadi (140-modda).
Amaliy maslahat: qonun faqat boshqarish uchun ishonchnomaning notarial shaklini to'g'ridan-to'g'ri talab qilmaydi, ammo YHQ inspektor aynan notarial ishonchnomani planshet orqali tekshirishini nazarda tutadi, notarius esa bunday ishonchnomalar haqidagi ma'lumotni ichki ishlar organiga o'zi taqdim etadi («Notariat to'g'risida»gi Qonunning 18-moddasi). Oddiy yozma ishonchnoma bazada ko'rinmaydi, shuning uchun uni notariusda rasmiylashtirgan ishonchliroq.
Sug'urta va javobgarlik
- Cheklangan OSAGO polisida boshqarishga ruxsat etilgan haydovchilar, shu jumladan ishonchnoma asosida boshqaradiganlar ko'rsatiladi; polisda ko'rsatilmagan haydovchiga boshqaruv topshirilganini egasi sug'urtalovchiga darhol yozma xabar qilishi shart, sug'urtalovchi qo'shimcha mukofot talab qilishi mumkin (OSAGO to'g'risidagi Qonunning 16-moddasi).
- Haydovchilar soni cheklanmagan polisda mulkdor va uning yaqin qarindoshlari ko'rsatilmaydi, ammo sug'urtalangan hisoblanadi (16¹-modda).
- YTHni cheklangan polisga kiritilmagan haydovchi sodir etsa, sug'urtalovchi jabrlanuvchiga to'laydi, keyin summani aybdordan regress tartibida undiradi (24-modda).
- Egasi yo'qligida foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatning bo'lmasligi — 1 BHM (440 000 so'm), boshqarish huquqi bo'lmagan shaxsga boshqaruvni topshirish — 5 BHM (2 200 000 so'm) jarima (MJtK 135-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari).
- Kamera qayd etgan qoidabuzarliklar uchun mulkdor yoki transportdan fuqarolik-huquqiy munosabatlar asosida foydalangan shaxs javob beradi (MJtKning 17¹-moddasi).
Ishonchnoma — sotuv emas
«Boshqarish va tasarruf etish» ishonchnomasi ishonchli vakilni mulkdorga aylantirmaydi. Mulkdor uni istalgan paytda bekor qilishi mumkin, u muddat tugashi va uni bergan shaxsning vafoti bilan bekor bo'ladi (FKning 141-moddasi). Mulk huquqi xaridorga faqat oldi-sotdi shartnomasi bo'yicha — u notarial tasdiqlangan paytdan boshlab o'tadi (FKning 185-moddasi). Shuning uchun shartnoma o'rniga «bosh ishonchnoma» bilan mashina sotib olish xavfli.
Avtomototransport vositalarini boshqarish va tasarruf qilishga oid ishonchnomani tasdiqlash uchun davlat boji mulkdorning eri (xotini), uning va eri (xotini)ning ota-onasi, bolalari va ularning erlari yoki xotinlari, nabiralari, buvi-buvalari, aka-ukalari, opa-singillari va jiyanlariga berilganda BHMning 50 foizi (220 000 so'm), boshqa shaxslarga — 2 BHM (880 000 so'm) («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga ilova).
Bu kimlarga tegishli
- Mashinasini do'stlari, qarindoshlari yoki xodimlariga beradigan egalar.
- Boshqa odamning avtomobilida muntazam yuradigan haydovchilar.
- Bitimni ishonchnoma orqali rasmiylashtirmoqchi bo'lgan xaridor va sotuvchilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
«Ishonchnoma kerakmi» degan savolga qisqa javob: egasi yoningizda o'tirsa — yo'q, lekin siz polisga kiritilgan bo'lishingiz yoki polis cheklanmagan bo'lishi kerak. Yolg'iz yursangiz — kerak, YHQning 7–8-bandlarida aytilgan egasining yaqin qarindoshlari bundan mustasno.
Sug'urtani unutmang. Cheklangan polisga kiritilmagan bo'lsangiz, hatto notarial ishonchnoma ham regressdan himoya qilmaydi: YTHdan keyin sug'urtalovchi to'lovni sizdan undiradi. Shuning uchun ishonchnoma bilan birga polisni tekshiring yoki uni haydovchilar soni cheklanmagan holda qayta rasmiylashtiring.
Oldi-sotdi o'rniga bosh ishonchnoma — keng tarqalgan tuzoq. Mulkdor uni istalgan payt bekor qilishi mumkin, vafotidan keyin esa u bekor bo'ladi va mashina meros tarkibida qoladi. Avtomobil uchun pul to'layotgan bo'lsangiz, shartnomani notariusda rasmiylashtiring; nizoli vaziyatda hujjatlarni yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qiling.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Ishonchnoma kerakligini aniqlang
Egasi yoningizda bo'lsa, mos OSAGO polisi yetarli. Bo'lmasa — polisga kiritilgan yaqin qarindoshlardan tashqari hollarda ishonchnoma kerak.
OSAGO polisini tekshiring
Haydovchini cheklangan polisga kiriting yoki haydovchilar soni cheklanmagan polis rasmiylashtiring.
Ishonchnomani notariusda rasmiylashtiring
Ishonchli vakil ma'lumotlari, vakolatlar (boshqarish, tasarruf etish) va uch yilgacha muddatni ko'rsating. Notarius uchun hujjatlar ro'yxatini oldindan aniqlang — odatda bu mulkdorning pasporti va ro'yxatdan o'tkazish guvohnomasi.
Davlat bojini to'lang
Qonundagi ro'yxatdagi yaqin qarindoshlar uchun BHMning 50 foizi, boshqa shaxslar uchun 2 BHM.
Hujjatlarni yoningizda saqlang
Ishonchnoma, ro'yxatdan o'tkazish guvohnomasi va prava; ID-karta bo'lsa, inspektor ularni planshet orqali tekshiradi.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Mulkdor va ishonchli vakilning pasporti yoki ID-kartasi
- Transport vositasini ro'yxatdan o'tkazish guvohnomasi
- OSAGO polisi
- Davlat boji to'langanligi haqidagi hujjat
Muddatlar
- Ishonchnomaning eng uzoq muddati
- 3 yil
- Muddat ko'rsatilmasa
- Berilgan kundan 1 yil
- Yangi haydovchi haqida sug'urtalovchiga xabar
- Darhol, yozma shaklda
Xavflar va muhim jihatlar
- Haydovchi cheklangan polisga kiritilmagan bo'lsa, sug'urtalovchining regress talabi.
- Egasi yo'qligida foydalanish huquqi hujjati bo'lmasa — 1 BHM jarima.
- Berilgan kuni ko'rsatilmagan ishonchnoma haqiqiy emas.
- Ishonchnomaning bekor qilinishi yoki egasining vafoti ishonchli vakilni vakolatdan mahrum qiladi.
Misol: ta'til davrida hamkasbga mashina
Ulug'bek bir oyga ketmoqda va mashinasini hamkasbi Sardorga qoldirmoqchi. Ulug'bekning OSAGO polisi cheklangan: unga faqat o'zi kiritilgan.
Qanday harakat qilish kerak
Sardor Ulug'bekning qarindoshi emas va egasiz yuradi, shuning uchun unga foydalanish uchun ishonchnoma kerak. Ulug'bek uni notariusda bir oyga rasmiylashtiradi, 2 BHM davlat boji to'laydi va yangi haydovchini polisga kiritish uchun sug'urtalovchiga yozma xabar beradi. Polissiz Sardor YTHdan keyin regress xavfiga, ishonchnomasiz esa MJtK 135-moddasining birinchi qismi bo'yicha jarimaga duch kelardi.
Ko'p beriladigan savollar
Mashina egasi men bilan birga bo'lsa, ishonchnoma kerakmi?
Yo'q. Egasi ishtirokida va uning roziligi bilan o'zganing mashinasini boshqarish mumkin, lekin faqat siz OSAGO polisiga kiritilgan bo'lsangiz yoki polis haydovchilar soni cheklanmagan holda tuzilgan bo'lsa (YHQning 8-bandi).
Xotin erining mashinasini ishonchnomasiz haydashi mumkinmi?
Ha. Egasining yaqin qarindoshlari (ota-ona, er yoki xotin, bolalar, aka-uka, opa-singil) cheklangan polisda ko'rsatilgan bo'lsa yoki haydovchilar soni cheklanmagan polis bo'lsa, mashinadan mustaqil foydalanishi mumkin (YHQning 7–8-bandlari).
Mashinaga ishonchnoma qancha muddatga beriladi?
Ko'pi bilan uch yilga. Muddat ko'rsatilmasa, berilgan kundan bir yil amal qiladi, berilgan kuni ko'rsatilmagan ishonchnoma esa haqiqiy emas (FKning 139-moddasi).
Notariusda mashinaga ishonchnoma qancha turadi?
Davlat boji — mulkdorning eri (xotini), ota-onasi, bolalari va ularning turmush o'rtoqlari, nabiralari, buvi-buvalari, aka-ukalari, opa-singillari va jiyanlariga BHMning 50 foizi, boshqa shaxslarga 2 BHM («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga ilova).
Mashinani ishonchnoma bilan sotish mumkinmi?
Ha, notarial ishonchnomada tasarruf etish huquqi bo'lsa: ishonchli vakil oldi-sotdi shartnomasini mulkdor nomidan notariusda imzolaydi (FKning 135 va 386-moddalari). Ishonchnomaning o'zi xaridorni mulkdorga aylantirmaydi.
Rasmiy manbalar
- Yo'l harakati qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 172-son qarori) — YHQning 7–8-bandlari — o'zganing transport vositasini boshqarishlex.uz · 12-aprel, 2022-yil · № 172
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 134–142-moddalari — ishonchnomalex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — FKning 386-moddasi — avtomobil oldi-sotdisining notarial shaklilex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 135-moddasi — hujjatsiz boshqarish, boshqaruvni topshirishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urta qilish to'g'risida»gi Qonuni — OSAGO to'g'risidagi Qonunning 16, 16¹, 24-moddalari — ruxsat etilgan haydovchilarlex.uz · 21-aprel, 2008-yil · ЗРУ-155
- O'zbekiston Respublikasining «Notariat to'g'risida»gi Qonuni — «Notariat to'g'risida»gi Qonunning 47-moddasi — ishonchnomalarni tasdiqlashlex.uz · 26-dekabr, 1996-yil · № 343-I
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — Davlat boji stavkalari, 4-bo'lim — notarial harakatlarlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.