Qisqacha
Hisobvaraqlarni xatlash va chet elga chiqishni vaqtincha cheklashni qarzdor ijro hujjatini muddatida bajarmaganda Majburiy ijro byurosining (MIB) davlat ijrochisi qo'llaydi. Cheklovlarni olib tashlashning eng tez yo'li — qarzni uzish: amalda ijro etilgandan keyin ijrochi chiqish taqiqi bekor qilingani haqida chegara organlarini va sizni keyingi kundan kechiktirmay xabardor qiladi (Sud hujjatlarini ijro etish to'g'risidagi qonunning 42¹-moddasi). Ijrochining harakatlariga rozi bo'lmasangiz, 10 kun ichida ma'muriy sudga shikoyat beriladi, berishda davlat boji to'lanmaydi. Shikoyat qilganda qarz summasini kafolat mablag'i sifatida depozitga kiritish ijro ishini to'xtatib turish va cheklovlarni bekor qilish uchun asos bo'ladi.
- Ixtiyoriy bajarish muddati
- Ijro ishi qo'zg'atilgandan 15 kungacha
- Ijrochi ustidan shikoyat
- 10 kun, ma'muriy sud, berishda davlat bojisiz
- Chiqish taqiqini olib tashlash
- Qarz uzilgandan keyingi kundan kechiktirmay
- Hisobvaraqdan undirilmaydi
- Eng kam ish haqining yarmi (680 000 so'm)
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini majburiy ijro etish Bosh prokuratura huzuridagi Majburiy ijro byurosi davlat ijrochilari zimmasiga yuklatilgan («Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonunning 3-moddasi, bundan buyon — Qonun). Ijro ishini qo'zg'atar ekan, ijrochi ixtiyoriy bajarish uchun ko'pi bilan 15 kun muddat belgilaydi va shundan keyin qarz ijro yig'imi va xarajatlar bilan birga majburiy undirilishini ogohlantiradi (Qonunning 23-moddasi).
Ijrochining qarorlari fuqarolarga Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinet orqali, ijro hujjatida telefon yoki elektron pochta bo'lsa — SMS yoki xat orqali ham yuboriladi (Qonunning 22¹-moddasi). Qarzdor ijro ishi materiallari bilan tanishish, nusxa olish, iltimosnoma berish va ijrochining harakatlari ustidan shikoyat qilish huquqiga ega (Qonunning 11-moddasi).
- Hisobvaraqni xatlash: undiruv birinchi navbatda pul mablag'lariga, jumladan banklardagi mablag'larga qaratiladi; mablag' yetmasa, qarz to'liq uzilguncha hisobvaraqlarning xarajatlar qismi xatlanadi (Qonunning 47-moddasi).
- Chiqishni cheklash: qarzdor sud hujjati asosida berilgan ijro hujjatini uzrsiz sabablarga ko'ra muddatida bajarmasa, ijrochi O'zbekistondan chiqishni vaqtincha cheklash haqida qaror chiqarishga haqli; uni katta davlat ijrochisi tasdiqlaydi (Qonunning 42¹-moddasi).
- Ma'muriy jarima: hujjatni muddatida uzrsiz bajarmaganlik uchun fuqaroga 10 BHM gacha qarzda 5 BHM (2 200 000 so'm) gacha, kattaroq qarzda 5 dan 10 BHM gacha jarima solinishi mumkin (MJtKning 198¹-moddasi).
Qarzdordan nimani olib bo'lmaydi
- Fuqaroning hisobvaraqlarida mehnatga haq to'lash eng kam miqdorining yarmi miqdoridagi mablag'ga undiruv qaratilmaydi — tadbirkor qarzdorlar va aliment qarzlari bundan mustasno (Qonunning 47-moddasi).
- Ish haqi va unga tenglashtirilgan to'lovlardan ko'pi bilan 50 foiz, aliment bo'yicha — 70 foizgacha ushlab qolinadi (Qonunning 66-moddasi).
- Xususan, bola tug'ilishi munosabati bilan va homiladorlik hamda tug'ish bo'yicha to'lovlar, alimentlar, ishdan bo'shatish nafaqasi, xizmat safari to'lovlari undirilmaydi (Qonunning 69-moddasi).
- Qarzdor yoki oilasi doimiy yashaydigan yagona uy-joyga, agar u garovda bo'lmasa va ijro hujjatida undiruv unga qaratilishi nazarda tutilmagan bo'lsa, undiruv qaratilmaydi (Qonunning 52-moddasi).
Kichik qarzlar — ma'muriy jarimalar, soliq, davlat boji, kommunal to'lovlar va 5 BHM gacha summalar bo'yicha soddalashtirilgan tartib amal qiladi: faqat hisobvaraqlardagi pul va daromadlar undiriladi, chiqishni cheklash va qarzdorni jarimaga tortish mumkin emas (Qonunning 43¹ va 43²-moddalari).
Xatlov va chiqish taqiqini qanday olib tashlash mumkin
- Qarzni uzish. Amalda ijro etilgandan keyin ijrochi ijro ishini tamomlaydi, hisobvaraqlarga qo'yilgan topshiriqnomalarni chaqirib oladi va cheklovlarni bekor qiladi; chiqish taqiqi bekor qilingani haqida keyingi kundan kechiktirmay xabar beradi (Qonunning 41 va 42¹-moddalari). Ijro yig'imi va ijro xarajatlari alohida undiriladi.
- Kafolat mablag'ini kiritish. Sud hujjati yoki ijrochining harakati ustidan shikoyat qilganda butun summani majburiy ijro organining depozit hisobvarag'iga o'tkazish ijro ishini to'xtatib turish va cheklovlarni bekor qilish uchun asos bo'ladi (Qonunning 33¹-moddasi).
- Kechiktirish yoki bo'lib-bo'lib to'lash. Ijroga obyektiv to'siqlar bo'lsa, ijro hujjatini bergan sudga murojaat qilish mumkin; kechiktirish davrida hisobvaraq xatlovi faqat qarorda ko'rsatilgan bo'lsa olib tashlanadi (Qonunning 32-moddasi).
- Shikoyat qilish. Ijrochining qarori yoki harakati ustidan ijrochi joylashgan yerdagi ma'muriy sudga 10 kun ichida yoki yuqori turuvchi mansabdor shaxsga shikoyat beriladi (Qonunning 86¹-moddasi, Ma'muriy sud ishlarini yuritish to'g'risidagi kodeksning 186-moddasi). Bunday shikoyatlar berilganda davlat boji to'lanmaydi, ammo shikoyat to'liq yoki qisman rad etilsa, boj rad etilgan qismga mutanosib ravishda undiriladi («Davlat boji to'g'risida»gi Qonunning 10-moddasi).
Agar qarzdorda mol-mulk topilmagani sababli ijro ishi tamomlangan bo'lsa, ma'lumotlar Majburiyatlar reyestriga kiritiladi va 10 yilgacha saqlanadi, taqiq va cheklovlar esa faqat Qonunning 43⁴-moddasidagi asoslarda — masalan, amalda ijro etilganda yoki undiruvchining arizasiga ko'ra bekor qilinadi (Qonunning 43³-moddasi).
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Ijrochining xabarnomalariga e'tiborsiz qaramang. Ixtiyoriy bajarish uchun berilgan o'n besh kun — hisobvaraq xatlovi, chiqish taqiqi va ijro yig'imi paydo bo'lmasidan oldin qarzni uzish tartibini kelishib olish imkoniyati. Ijro ishi qaysi hujjat bo'yicha yuritilayotgani va summa to'g'ri ko'rsatilganini tekshiring: xatolar bo'ladi va ularni darhol tuzatish osonroq.
Qonun undirishni taqiqlagan mablag'larni himoya qiling. Xatlangan hisobvaraqqa bolalar nafaqasi, aliment yoki undirilmaydigan to'lovlar tushsa, bu haqda ijrochiga hujjatlar bilan yozma xabar bering. Oddiy qarz bo'yicha ish haqining 50 foizidan ko'pi ushlanayotgan bo'lsa, bu shikoyat uchun asos.
Shikoyat muddati qisqa — qaror haqida bilgan paytdan boshlab 10 kun. Chet elga safardan oldin cheklovlar bor-yo'qligini oldindan tekshiring va qarz uzilgani haqidagi hujjatlarni — kvitansiyalar va ijro ishini tamomlash haqidagi qarorni saqlang. Nizoli holatni yurist bilan yoki Traffic Law AI'da tahlil qiling.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Undiruv qaysi hujjat bo'yicha ekanini bilib oling
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinet va xabarnomalarni tekshiring; zarur bo'lsa, Majburiy ijro byurosi bo'limiga murojaat qilib, ish materiallari bilan tanishing.
Summa va qonuniylikni tekshiring
Summani sud qarori bilan solishtiring, qilingan to'lovlarni hisobga oling. Undiruv qaratilmaydigan to'lovlar xatlanmaganini tekshiring.
Qarzni uzing yoki kelishing
Qarzni to'lab, tasdiqlovchi hujjatni saqlang. Darhol to'lash imkoni bo'lmasa, suddan ijroni kechiktirish yoki bo'lib-bo'lib ijro etishni so'rang.
Rozi bo'lmasangiz, shikoyat qiling
10 kun ichida ma'muriy sudga yoki yuqori turuvchi mansabdor shaxsga shikoyat bering. Nizo davrida cheklovlarni olib tashlash uchun kafolat mablag'ini kiriting.
Cheklovlar bekor qilingani haqida qaror oling
Qarz uzilgach, ijro ishini tamomlash haqidagi qarorni so'rang — unda cheklovlar, jumladan chiqish cheklovi bekor qilinadi.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Ijro ishini qo'zg'atish to'g'risidagi qaror
- Sud qarori yoki boshqa ijro hujjati
- Qarz uzilgani haqidagi kvitansiyalar
- Undirilmaydigan to'lovlar (nafaqa, aliment) haqidagi hujjatlar
Xavflar va muhim jihatlar
- 10 kunlik shikoyat muddati o'tkazib yuborilgan — uni faqat uzrli sabab bilan sud tiklashi mumkin.
- Ixtiyoriy bajarish muddatiga e'tibor berilmagan — hisobvaraq xatlovi, ijro yig'imi va MJtKning 198¹-moddasi bo'yicha jarima.
- Kvitansiya saqlanmagan holda to'lov — ijro etilganini isbotlash va cheklovlarni olib tashlash qiyin.
- Ijro ishi undiruvsiz tamomlangan — ma'lumotlar Majburiyatlar reyestrida 10 yilgacha qoladi.
Misol: xizmat safari oldidan karta xatlovi
Ulug'bek kredit qarzini undirish haqidagi sud qarori bo'yicha ijro ishi qo'zg'atilgani haqida SMS oldi, unga e'tibor bermadi, bir oydan keyin esa karta bo'yicha xarajat operatsiyalari to'xtatilganini bildi. Ikki haftadan keyin uning chet elga xizmat safari bor.
Qanday harakat qilish kerak
Ulug'bek darhol shaxsiy kabinetda va Byuro bo'limida qarorlar bilan tanishishi kerak. Summa to'g'ri bo'lsa, eng tez yo'l — qarzni uzish: amalda ijro etilgandan keyin chiqish cheklovi keyingi kundan kechiktirmay bekor qilinadi. Summani noto'g'ri deb hisoblasa, qaror haqida bilgan kundan boshlab 10 kun ichida ma'muriy sudga shikoyat beradi va safarga ulgurish uchun summani kafolat mablag'i sifatida kiritishi mumkin — bu nizo davrida cheklovlarni bekor qilishga asos bo'ladi.
Ko'p beriladigan savollar
Chiqish cheklovi borligini qanday bilsa bo'ladi?
Qaror nusxasi, agar turgan joyi ma'lum bo'lsa, qarzdorga yuboriladi, ijrochining qarorlari esa Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinetga keladi (Qonunning 42¹ va 22¹-moddalari). Majburiy ijro byurosi bo'limida ham aniqlash mumkin.
To'lanmagan jarima yoki kommunal qarz uchun chiqishni cheklashlari mumkinmi?
Ma'muriy jarimalar, soliq, davlat boji, kommunal to'lovlar va 5 BHM gacha summalar bo'yicha soddalashtirilgan tartib qo'llaniladi, unda chiqishni cheklash taqiqlangan (Qonunning 43²-moddasi). Ijrochi chiqishni sud hujjatlari asosida berilgan hujjatlar bo'yicha o'zi cheklaydi; boshqa hujjatlar bo'yicha undiruvchi sudga murojaat qilishi kerak (Qonunning 42¹-moddasi).
Hisobvaraqda va ish haqidan qancha pul qoladi?
Fuqaroning hisobvaraqlarida mehnatga haq to'lash eng kam miqdorining yarmiga undiruv qaratilmaydi, tadbirkorlarning qarzlari va aliment bundan mustasno (Qonunning 47-moddasi). Ish haqidan ko'pi bilan 50 foiz, aliment bo'yicha — 70 foizgacha ushlanadi (Qonunning 66-moddasi).
Hech narsa topilmay ijro ishi tamomlansa, taqiq olib tashlanadimi?
Har doim emas. Mol-mulk yo'qligi sababli ijro ishi tamomlanganda ma'lumotlar Majburiyatlar reyestriga kiritiladi va bunday hujjatlar bo'yicha cheklovlar faqat Qonunning 43⁴-moddasidagi asoslarda, masalan amalda ijro etilganda yoki undiruvchining arizasiga ko'ra bekor qilinadi.
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonuni — 42¹-modda — chiqishni cheklash; 32, 33¹, 41-moddalar — cheklovlarni bekor qilishlex.uz · 29-avgust, 2001-yil · № 258-II
- O'zbekiston Respublikasining «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonuni — 23, 47, 52, 66, 69-moddalar — hisobvaraqni xatlash va undirib bo'lmaydigan mablag'larlex.uz · 29-avgust, 2001-yil · № 258-II
- O'zbekiston Respublikasining «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonuni — 43¹–43⁴-moddalar — soddalashtirilgan tartib va Majburiyatlar reyestrilex.uz · 29-avgust, 2001-yil · № 258-II
- O'zbekiston Respublikasining «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonuni — 86¹-modda — davlat ijrochisining harakatlari ustidan shikoyatlex.uz · 29-avgust, 2001-yil · № 258-II
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy sud ishlarini yuritish to'g'risidagi kodeksi — 186-modda — davlat ijrochisi ustidan shikoyat muddatilex.uz · 25-yanvar, 2018-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Davlat boji to'g'risida»gi Qonuni — 10-modda — ma'muriy sudlarda davlat bojidan ozod qilishlex.uz · 6-yanvar, 2020-yil · ЗРУ-600
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — MJtKning 198¹-moddasi — ijro hujjatini ijro etmaslik uchun jarimalex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.