Qisqacha
Bank bilan aloqani uzmang: kredit shartlari, jumladan to'lov jadvali faqat taraflar kelishuvi bilan o'zgartiriladi, bank esa ularni bir tomonlama o'zgartira olmaydi (Banklar to'g'risidagi qonunning 62-moddasi). Kechiktirilganda bank qarzni foizlari bilan muddatidan oldin talab qilishi va garovga undiruv qaratishi mumkin, sud orqali esa avval muddati o'tgan qismni undiradi (FKning 746¹-moddasi). Sud qaroridan keyin undirilgan summaga foiz va neustoyka hisoblanmaydi, sud esa nomutanosib neustoykani kamaytirishi va bo'lib-bo'lib to'lashga ruxsat berishi mumkin. 200 BHM dan kam bo'lmagan qarzlar uch oy to'lanmasa, qonun fuqaroning qarzini tarkibiy jihatdan o'zgartirish bilan to'lovga qobiliyatsizlik tartibiga yo'l qo'yadi.
- Kredit shartlarini o'zgartirish
- Faqat bank bilan kelishib
- Bankning murojaatga javobi
- 15 kungacha, tekshiruvda — 1 oygacha
- Sud qaroridan keyin
- Undirilgan summaga foiz va neustoyka hisoblanmaydi
- Ish haqidan ushlash
- Ko'pi bilan 50 foiz
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Kredit shartnomasi bo'yicha qarz oluvchi kreditni qaytarishi va foizlarni to'lashi shart (Fuqarolik kodeksi — FKning 744-moddasi). Bank mijozlar bilan tuzilgan shartnoma shartlarini, jumladan foiz stavkasi va muddatlarni bir tomonlama o'zgartirishga haqli emas («Banklar va bank faoliyati to'g'risida»gi Qonunning 62-moddasi, bundan buyon — Banklar to'g'risidagi qonun). Demak, har qanday yangi jadval taraflar kelishuvidir (FKning 382-moddasi).
- Shartnoma buzilganda bank kredit va foizlarni shartnomada nazarda tutilgan tartibda muddatidan ilgari undirishga va undiruvni garovga qaratishga haqli (Banklar to'g'risidagi qonunning 63-moddasi).
- Kredit bo'lib-bo'lib qaytariladigan bo'lsa-yu, navbatdagi to'lov kechiktirilsa, qolgan butun summani muddatidan oldin talab qilish mumkin (FKning 736-moddasi). Sudda, shartnomada boshqacha tartib bo'lmasa, bank avval muddati o'tgan qismni, u to'liq to'lanmasa — qolgan summani undiradi (FKning 746¹-moddasi).
- To'lov yetarli bo'lmasa, fuqaroning krediti bo'yicha pul avval muddati o'tgan qarz va foizlarga, so'ngra joriy foiz va qarzga, keyin neustoykaga va oxirida bank xarajatlariga yo'naltiriladi (FKning 248-moddasi).
- Kredit bo'yicha qarzni undirish haqida sud qarori chiqarilgan paytdan undirilgan summaga foiz va neustoyka hisoblanishi to'xtatiladi (FKning 744-moddasi).
Mikroqarzlar va iste'mol kreditlari: qo'shimcha himoya
Mikromoliya tashkilotlari, lombardlar va mikromoliyalashtirish faoliyatini amalga oshirayotgan banklar uchun alohida qoidalar amal qiladi («Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati to'g'risida»gi Qonunning 32-moddasi):
- fuqaroga berilgan kredit (mikroqarz) bo'yicha foizlar, vositachilik haqlari va neustoyka jami yillik qarz miqdorining yarmidan oshmasligi kerak;
- kredit buyurtmasini ko'rib chiqish, ssuda hisobvarag'iga xizmat ko'rsatish va kredit ajratish uchun to'lov, shuningdek muddatidan oldin to'lash uchun neustoyka undirish taqiqlanadi;
- qarz oluvchi kreditni muddatidan oldin qaytarib, foizni faqat haqiqatda foydalanilgan muddat uchun to'lashga haqli (33-modda);
- shartnoma tuzilgunga qadar tashkilot qarzni qaytarish muddatlarini qayta ko'rib chiqish va garovga undiruv qaratish tartibi bilan tanishtirishi, murojaat qilinganda esa qarz haqida to'liq ma'lumot va shartlar o'zgarsa yangi jadval berishi shart (34-modda);
- tashkilot bir tomonlama faqat foiz stavkasi yoki neustoykani kamaytirishi yoki undan voz kechishi mumkin (35-modda).
Ish sud va garovgacha yetsa
Sudda nomutanosib neustoykani kamaytirishni (FKning 326-moddasi) va yetarli asoslar bo'lsa, bajarishni kechiktirish yoki bo'lib-bo'lib bajarishni so'rash mumkin (FKning 244-moddasi); qarordan keyin ijroni bo'lib-bo'lib bajarishga ham sud ruxsat beradi («Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonunning 32-moddasi).
- Buzilish juda arzimas bo'lsa — qoplanmagan summa garov qiymatining 15 foizidan kam va kechikish ketma-ket uch oydan oshmagan bo'lsa, undiruvni garovga qaratish rad etilishi mumkin (FKning 279-moddasi).
- Garovdagi ko'chmas mulk, agar garov shartnomasi yoki notarial kelishuv sudsiz tartibga yo'l qo'ymasa, sud qarori bilan sotiladi (FKning 280-moddasi).
- Garov sotilgunga qadar qarzdor istalgan vaqtda muddati o'tgan qismni to'lab, undiruvni to'xtatishi mumkin (FKning 281-moddasi).
- Ijro hujjatlari bo'yicha ish haqidan ko'pi bilan 50 foiz ushlanadi (Sud hujjatlarini ijro etish to'g'risidagi qonunning 66-moddasi); yagona uy-joy shu majburiyat bo'yicha garovda bo'lmasa, undiruvdan himoyalangan (o'sha Qonunning 52-moddasi).
Fuqaroning to'lovga qobiliyatsizligi
Fuqaro to'lovga qobiliyatsizligining alomati — talablar 200 BHM (88 000 000 so'm) dan kam bo'lmaganda pul majburiyatlarini uch oy ichida bajara olmaslik («To'lovga qobiliyatsizlik to'g'risida»gi Qonunning 195-moddasi). Sudga fuqaroning o'zi, kreditor yoki soliq organi murojaat qilishi mumkin (196-modda). Qarzni tarkibiy jihatdan o'zgartirish joriy etilgach, kreditorlar talablarini qanoatlantirishga moratoriy amal qiladi va ko'pchilik ijro hujjatlarining ijrosi to'xtatiladi, garov, aliment va ayrim boshqa undiruvlar bundan mustasno (205-modda). Mol-mulk sotilgandan keyin ham qarzlar qolsa, fuqaro, qoida tariqasida, insofsizlik hollaridan tashqari, qolgan majburiyatlardan ozod etiladi (222-modda).
Bank ham qarzni to'lamayotgan qarzdorning to'lovga qobiliyatsizligi to'g'risida ish qo'zg'atish haqida iqtisodiy sudga murojaat qilishga haqli (Banklar to'g'risidagi qonunning 64-moddasi).
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Eng yomon strategiya — jim turish va bankka javob bermaslik. Qarz sud orqali undirilmaguncha foiz va neustoyka o'sib boradi, sud va ijro ishi esa qo'shimcha xarajat keltiradi. Bankka sabablarni tushuntirib va aniq taklif bilan rasmiy murojaat yozing: yangi jadval, to'lovlarning bir qismini kechiktirish, garovni qarz oluvchining o'zi sotishi. Bank murojaatni belgilangan muddatda ko'rib chiqishi shart (Banklar to'g'risidagi qonunning 68-moddasi).
Sizdan aynan nima talab qilinayotganini tekshiring. Mikroqarzlar bo'yicha foiz, vositachilik haqi va neustoyka uchun chegara bor — yiliga qarz summasining yarmi; undan ortiq hisoblangan summalar ustidan nizolashish mumkin. To'lov qonunda belgilangan navbatda taqsimlanmayotgan bo'lsa, bu ham talabnoma uchun asos.
Qarzlar bir nechta bo'lsa va to'lashga obyektiv imkon bo'lmasa, to'lovga qobiliyatsizlik tartibini baholang: u moratoriy va qarzni qayta tuzish imkonini beradi, ammo daromad va mol-mulkni halol oshkor qilishni talab qiladi. Bunday qadamni yurist bilan rejalashtirish kerak; shartnoma va hisob-kitoblarni dastlabki tahlil qilishni Traffic Law AI'da bajarish mumkin.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Vaziyatni baholang
Barcha qarzlar, oylik daromad va majburiy xarajatlarni hisoblang. Haqiqatda qancha to'lay olishingizni aniqlang.
Bankka yozma murojaat qiling
Sababni tushuntiring, hujjatlarni (kasallik, ishdan bo'shash haqida ma'lumotnoma) ilova qiling va aniq jadval taklif qiling. Murojaat topshirilganini tasdiqlovchi hujjatni saqlang.
Hisob-kitoblarni tekshiring
Qarz haqida to'liq ma'lumot so'rang. Mikroqarzlar bo'yicha foiz, vositachilik haqi va neustoyka summasini yillik chegara bilan solishtiring.
Kelishuvni yozma rasmiylashtiring
Yangi jadval yoki kechiktirish faqat bank bilan kelishuv sifatida amal qiladi. Xodimlarning og'zaki va'dalari shartnomani o'zgartirmaydi.
Sudda himoyalaning
Bank da'vo bersa, neustoykani kamaytirish va bo'lib-bo'lib to'lashni so'rang, hisob-kitobni tekshiring. Qarordan keyin ushlanmalarni kuzating: ish haqining ko'pi bilan 50 foizi.
Qaysi hujjatlar kerak bo'ladi
- Kredit shartnomasi, to'lov jadvali va barcha qo'shimcha kelishuvlar
- Qarz va to'lovlar haqida ko'chirma
- To'lovga qodir emaslik sabablari haqidagi hujjatlar (kasallik, ishdan bo'shash)
- Bankka murojaatlar va javoblar nusxalari
Xavflar va muhim jihatlar
- Bank qarzning qolgan butun summasini muddatidan oldin talab qiladi va garovga yoki kafilga murojaat qiladi.
- Sud qarori chiqquncha neustoyka va foizlar o'sib boradi.
- Qarordan keyin — hisobvaraq xatlovi, ish haqining 50 foizigacha ushlanishi va chiqishni cheklash ehtimoli.
- Bank xodimi bilan og'zaki kelishuv shartnomani o'zgartirmaydi.
Misol: ishdan bo'shash va ipoteka
Madina kvartira garovi evaziga kredit oldi, ammo ishdan qisqartirilgach, ketma-ket ikki oy to'lay olmadi. Bank butun summani muddatidan oldin qaytarish haqida talab yubordi.
Qanday harakat qilish kerak
Madina bankka qisqartirish haqidagi hujjatlar bilan murojaat yozib, ish qidirish davriga kechiktirish yoki yangi jadval so'raydi. Bank rad etib, da'vo bersa, umumiy qoidaga ko'ra avval muddati o'tgan qismni undiradi; Madina suddan neustoykani kamaytirish va bo'lib-bo'lib to'lashni so'rashga haqli. Kvartira sotilmaguncha u muddati o'tgan to'lovlarni uzib, undiruvni to'xtatishi mumkin. Kvartirani sudsiz sotish faqat garov shartnomasi yo'l qo'ysa mumkin, shuning uchun shartnomani qayta o'qib chiqishi muhim.
Ko'p beriladigan savollar
Bank kreditni restrukturizatsiya qilishga majburmi?
Qonun bankni qarz oluvchining iltimosiga ko'ra jadvalni o'zgartirishga majburlamaydi: shartlarni o'zgartirish — taraflar kelishuvi (FKning 382-moddasi), bank esa shartlarni bir tomonlama o'zgartira olmaydi (Banklar to'g'risidagi qonunning 62-moddasi). Bank mijoz murojaatini 15 kundan, qo'shimcha tekshiruvda bir oydan kechiktirmay ko'rib chiqishi shart (68-modda).
Sud qaroridan keyin foizlar o'sadimi?
Yo'q. Kredit bo'yicha qarzni undirish haqida sud qarori chiqarilganda qarorda ko'rsatilgan undiriladigan summaga foiz va neustoyka hisoblanishi to'xtatiladi (FKning 744-moddasi).
Bank kvartirani sudsiz olib qo'yishi mumkinmi?
Garovdagi ko'chmas mulk sud qarori bilan sotiladi, agar garov shartnomasi yoki kechikishdan keyin tuzilgan notarial kelishuv sudsiz tartibni nazarda tutmasa (FKning 280-moddasi). Garovda bo'lmagan yagona uy-joy ijro hujjatlari bo'yicha undiruvdan himoyalangan.
Mikroqarzlar uchun qanday cheklovlar bor?
Fuqaroga berilgan kredit yoki mikroqarz bo'yicha foiz, vositachilik haqi va neustoyka yiliga qarz summasining yarmidan oshmasligi kerak; kredit berish va hisobvaraqqa xizmat ko'rsatish uchun to'lov hamda muddatidan oldin to'lash uchun neustoyka taqiqlangan (Mikromoliyalashtirish faoliyati to'g'risidagi qonunning 32-moddasi).
Rasmiy manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) — FKning 744, 746¹-moddalari — kredit shartnomasi va muddatidan oldin undirishlex.uz · 29-avgust, 1996-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 244, 248, 326-moddalari — kechiktirish, uzish navbati, neustoykani kamaytirishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism) — FKning 279–281-moddalari — undiruvni garovga qaratishlex.uz · 21-dekabr, 1995-yil
- O'zbekiston Respublikasining «Banklar va bank faoliyati to'g'risida»gi Qonuni — 62–68-moddalar — stavkalar, kredit ta'minoti, mijozlar murojaatlarilex.uz · 5-noyabr, 2019-yil · № 216-I (в ред. ЗРУ-580)
- O'zbekiston Respublikasining «Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati to'g'risida»gi Qonuni — 32–35-moddalar — mikroqarzlar bo'yicha cheklovlar va qarz oluvchi huquqlarilex.uz · 20-aprel, 2022-yil · ЗРУ-765
- O'zbekiston Respublikasining «To'lovga qobiliyatsizlik to'g'risida»gi Qonuni — 195–222-moddalar — jismoniy shaxsning to'lovga qobiliyatsizligilex.uz · 12-aprel, 2022-yil · ЗРУ-763
- O'zbekiston Respublikasining «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to'g'risida»gi Qonuni — 32, 52, 66-moddalar — ijroni bo'lib-bo'lib bajarish, uy-joy, ish haqidan ushlashlex.uz · 29-avgust, 2001-yil · № 258-II
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.