Qisqacha
Yo'l harakati qoidalari bolalarni ushlab turuvchi maxsus qurilma o'rnatilmagan transport vositasining old o'rindig'ida, 12 yoshga to'lmagan bolalarni esa mototsikl, moped yoki skuterning orqa o'rindig'ida tashishni taqiqlaydi. Avtomobilning orqa o'rindig'idagi 12 yoshgacha bolalar YHQ bo'yicha xavfsizlik kamarini taqmasligi mumkin va ular uchun avtokreslo majburiy emas; shu bilan birga IIVga 7 yoshgacha bolalar uchun kreslo muhimligini targ'ib qilish topshirilgan. Odam tashish qoidalarini buzish MJtKning 128⁸-moddasiga ko'ra 2 BHM (880 000 so'm) jarimaga sabab bo'ladi, haydovchiga jarima ballari ham hisoblanadi.
- Old o'rindiq
- Faqat bolalarni ushlab turuvchi maxsus qurilma bilan
- Orqa o'rindiq, 12 yoshgacha
- YHQ bo'yicha kamar taqish shart emas
- Mototsikl, moped, skuter
- 12 yoshgacha bolani orqada tashish mumkin emas
- Jarima
- 2 BHM (880 000 so'm), 128⁸-moddaning 1-qismi
Bu aynan sizga qanday taalluqli ekaniga ishonchingiz komil emasmi?
Qonunda nima deyilgan
Odam tashish Vazirlar Mahkamasining 172-son qarori bilan tasdiqlangan Yo'l harakati qoidalarining 26-bobida tartibga solingan. YHQning 159-bandi quyidagilarni taqiqlaydi:
- bolalarni ushlab turuvchi maxsus qurilma o'rnatilmagan transport vositasining old o'rindig'ida tashish;
- 12 yoshga to'lmagan bolalarni mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterning orqa o'rindig'ida tashish;
- bolalarni yuk avtomobillarining yukxonasida tashish;
- transport vositasining texnik tavsifnomasida ko'zda tutilganidan ortiq odam tashish.
Xavfsizlik kamarlari YHQning 9-bandida tartibga solingan: haydovchi va old o'rindiqdagi yo'lovchi harakat boshlanishidan oldin kamar taqishi shart, avtomobilning orqa o'rindig'idagi 12 yoshgacha bolalar esa kamar taqmasligi mumkin. Yo'lga chiqishdan oldin haydovchi yo'lovchilarga kamar taqish zarurligini eslatishi kerak (YHQ 11-bandining «d» kichik bandi).
Old o'rindiq bo'yicha taqiqda bolaning yoshi ko'rsatilmagan. Shu sababli ushlab turuvchi qurilma mos keladigan har qanday bolani oldinda usiz tashish mumkin emas deb hisoblash xavfsizroq.
Orqa o'rindiqda avtokreslo kerakmi
Amaldagi YHQ orqa o'rindiqda avtokreslodan foydalanishni to'g'ridan-to'g'ri majburiy qilmaydi. Biroq Qoidalarni tasdiqlagan Vazirlar Mahkamasining 172-son qarorining o'zida IIVga 7 yoshgacha bolalarni maxsus bolalar o'rindig'ida, 7 yoshdan 12 yoshgacha bolalarni maxsus ushlab turuvchi moslamali xavfsizlik kamari bilan tashish, orqa o'rindiqdagi yo'lovchilar ham kamar taqishi inson hayotini saqlab qolish uchun muhimligini keng targ'ib qilish topshirilgan.
Boshqacha aytganda, orqada o'tirgan bola uchun kreslo — rasmiy tavsiya, jarima uchun asos emas. Xavfsizlik nuqtai nazaridan tavsiya o'rinli: keskin tormozlanganda kamar taqmagan bola eng ko'p xavf ostida qoladi.
Bolalar guruhini tashish
- Bolalar guruhini tashkiliy tashish — yo'nalishli bo'lmagan avtobuslarda sakkiz va undan ortiq bolaning tashkil etilgan tartibda tashilishi (YHQning 6-bandi).
- Avtobus (mikroavtobus)da katta yoshli kuzatib boruvchi bo'lishi, oldi va orqasiga «Bolalar guruhini tashish» belgisi o'rnatilishi shart (156-band).
- Bunday transportning har qanday yo'ldagi tezligi soatiga 60 kilometrdan oshmasligi kerak (80-band).
- Shu belgili, avariya ishorasi yoqilgan holda to'xtagan avtobusga yaqinlashayotgan haydovchi tezlikni kamaytirishi, zarur bo'lsa to'xtab, bolalarni o'tkazib yuborishi shart (115-band).
Qanday jarima bor
- Odam tashish qoidalarini buzish, masalan, bolani old o'rindiqda ushlab turuvchi qurilmasiz tashish — 2 BHM (880 000 so'm) (128⁸-moddaning 1-qismi).
- Avtobus va mikroavtobuslarda ichki ishlar organlarining hamrohligi shart bo'lgan holda ularsiz odam tashish — 5 BHM (2 200 000 so'm) (128⁸-moddaning 2-qismi).
- Boshqarishda va yo'lovchi tashishda xavfsizlik kamaridan foydalanish qoidalariga rioya etmaslik — ogohlantirish yoki 0,5 BHM (220 000 so'm) (MJtK 125-moddasining 1-qismi).
MJtKning 128⁸-moddasi bo'yicha qoidabuzarlik uchun haydovchiga jarima bilan birga jarima ballari hisoblanadi (MJtKning 34¹-moddasi): Vazirlar Mahkamasining 296-son qaroridagi jadvalga ko'ra 1-qism uchun 0,3 ball, 2-qism uchun 0,5 ball. Bir yil ichida ballar 12 tadan oshsa, sud kamida 6 oyga boshqarish huquqidan mahrum qiladi.
Bu kimlarga tegishli
- Bolalarni shaxsiy mashinada olib yuradigan ota-onalar va qarindoshlar.
- Taksi haydovchilari va xususiy tashuvchilar.
- Maktab va bolalar guruhlari safarlarini tashkil etuvchilar.
Traffic Law yuristi bahosi
Rasmiy qonun matnlari asosida Traffic Law tayyorlagan amaliy tahlil.
Huquqiy jihatdan qoida oddiy: bola oldinda — faqat ushlab turuvchi qurilmada, orqada — kreslo shart emas. Ammo jarima yo'qligini xavfsizlik bilan adashtirmang. Vazirlar Mahkamasi IIVga 7 yoshgacha bolalar uchun kreslolarni targ'ib qilishni bejiz topshirmagan: bu bayonnoma emas, hayot masalasi.
Normaning zaif joyi — unda yosh ko'rsatilmagan, shuning uchun kimni bola deb hisoblash borasida nizolar bo'lishi mumkin. Yo'lda tortishmaslik uchun bolalarni orqaga o'tqazing, bola baribir oldinda o'tirsa, unga mos ushlab turuvchi qurilmadan foydalaning.
Taksi haydovchilari va safar tashkilotchilari uchun xavf yuqoriroq: 128⁸-modda bo'yicha har bir qoidabuzarlik jarima ballarini beradi, bolalar guruhini tashishda esa kuzatuvchi, belgi va tezlik talablari qo'shiladi. Qarorga rozi bo'lmasangiz, uning nusxasi olingan kundan boshlab 10 kun ichida shikoyat qilishingiz mumkin (MJtKning 316-moddasi); vaziyatni Traffic Law AI yordamida tahlil qiling.
Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich
Bolani orqaga o'tqazing
Bu YHQga rioya qilishning eng oson yo'li: orqa o'rindiqda ushlab turuvchi qurilma majburiy emas.
Oldinda — faqat ushlab turuvchi qurilma bilan
Bolalarni ushlab turuvchi maxsus qurilma o'rnatilmagan old o'rindiqda bolani tashish taqiqlanadi.
Kresloni yoshiga qarab tanlang
Rasmiy tavsiyaga amal qiling: 7 yoshgacha — bolalar o'rindig'i, 7 yoshdan 12 yoshgacha — maxsus ushlab turuvchi moslamali kamar.
12 yoshgacha bolani mototsikl yoki skuterga mindirmang
Ularni mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterning orqa o'rindig'ida tashish to'g'ridan-to'g'ri taqiqlangan.
Yo'lovchilarga kamarni eslating
Haydovchi harakatni boshlashdan oldin yo'lovchilarni kamar taqish zarurligi haqida ogohlantirishi shart.
Xavflar va muhim jihatlar
- Bolani old o'rindiqda ushlab turuvchi qurilmasiz tashiganlik uchun 2 BHM jarima va 0,3 jarima bali.
- Yosh bo'yicha nizo: YHQ old o'rindiq taqiqi qaysi yoshgacha amal qilishini ko'rsatmaydi.
- Jarima bo'lmasa ham, kreslo va kamarsiz ketayotgan bola YTHda og'ir jarohat olishi mumkin.
- IIV hamrohligi shart bo'lgan holda avtobusda usiz odam tashish uchun 5 BHM jarima.
Misol: bola old o'rindiqda kreslosiz
Nodira besh yoshli o'g'lini bog'chaga old o'rindiqda, kreslosiz olib ketayotgan edi: orqa o'rindiq sumkalar bilan band edi. Uni YPX inspektori to'xtatdi.
Qanday harakat qilish kerak
Bolani ushlab turuvchi maxsus qurilmasiz old o'rindiqda tashish taqiqlangan (YHQning 159-bandi). Inspektor 128⁸-moddaning 1-qismi bo'yicha qaror chiqarishga haqli — 2 BHM jarima va unga qo'shimcha 0,3 jarima bali. Agar o'g'li orqada o'tirganida, kreslo bo'lmasa ham qoidabuzarlik bo'lmasdi, garchi 7 yoshgacha bola uchun kreslo rasman tavsiya etilgan bo'lsa-da.
Ko'p beriladigan savollar
O'zbekistonda avtokreslo majburiymi?
Faqat old o'rindiqdagi bola uchun majburiy: bolalarni ushlab turuvchi maxsus qurilmasiz oldinda tashish taqiqlangan (YHQning 159-bandi). Orqa o'rindiq uchun YHQ kreslo talab qilmaydi, ammo Vazirlar Mahkamasining 172-son qarori 7 yoshgacha bolalar uchun kresloni tavsiya qiladi.
Bola necha yoshdan oldinda o'tirishi mumkin?
YHQ bunday yoshni belgilamaydi: taqiq ushlab turuvchi qurilmasiz old o'rindiqdagi bolalarga nisbatan qo'yilgan. 12 yosh boshqa normalarda tilga olinadi — avtomobilning orqa o'rindig'i (kamar taqmaslik mumkin) va mototsikl uchun (YHQning 9 va 159-bandlari). Bolani oldinga faqat ushlab turuvchi qurilma bilan o'tqazgan xavfsizroq.
Bolani kreslosiz tashiganlik uchun jarima qancha?
Bola old o'rindiqda ushlab turuvchi qurilmasiz bo'lsa — 128⁸-moddaning 1-qismi bo'yicha 2 BHM (880 000 so'm) va 0,3 jarima bali. Orqa o'rindiqdagi 12 yoshgacha bola YHQ bo'yicha kreslosiz va hatto kamarsiz ketishi mumkin (YHQning 9-bandi).
Orqa o'rindiqdagi bolaga kamar taqish kerakmi?
YHQ bo'yicha orqa o'rindiqdagi 12 yoshgacha bolalar kamar taqmasligi mumkin (9-band). Biroq 172-son qaror IIVga 7 yoshdan 12 yoshgacha bolalarni maxsus ushlab turuvchi moslamali kamar bilan, orqadagi barcha yo'lovchilarni esa kamar taqqan holda tashish xavfsizroq ekanini tushuntirishni topshirgan.
Bolani mototsikl yoki skuterda olib yurish mumkinmi?
12 yoshga to'lmagan bolalarni mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterning orqa o'rindig'ida tashish taqiqlangan (YHQning 159-bandi). Buning uchun 128⁸-moddaning 1-qismi bo'yicha 2 BHM (880 000 so'm) jarima solinadi.
Rasmiy manbalar
- Yo'l harakati qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 172-son qarori) — YHQning 159, 9-bandlari — bolalarni tashishdagi taqiqlar, xavfsizlik kamarilex.uz · 12-aprel, 2022-yil · № 172
- Yo'l harakati qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 172-son qarori) — VMning 172-son qarori — 7 yoshgacha bolalar o'rindig'i bo'yicha tavsiyalex.uz · 12-aprel, 2022-yil · № 172
- Yo'l harakati qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 172-son qarori) — YHQning 156-bandi — bolalar guruhini tashkiliy tashishlex.uz · 12-aprel, 2022-yil · № 172
- O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 128⁸-modda — odam tashish qoidalarini buzishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
- Vazirlar Mahkamasining «Yo'l harakati qoidabuzarliklarini jarima ballari asosida baholash tizimini joriy etish to'g'risida»gi 296-son qarori — VMning 296-son qarori, 2-ilova — jarima ballari jadvalilex.uz · 6-may, 2025-yil · № 296
Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.
Material ma'lumot berish maqsadida tayyorlangan. Aniq vaziyatingizni tahlil qilish uchun Traffic Law AI'dan foydalaning yoki yuristga murojaat qiling.