Mayda bezorilik: jarima yoki 15 sutkagacha qamoq

Mayda bezorilik nima

Mayda bezorilik — jamoat joylarida uyatli so'zlar bilan so'kinish, fuqarolarga haqoratomuz shilqimlik qilish hamda jamoat tartibini va fuqarolarning osoyishtaligini buzuvchi shu kabi boshqa xatti-harakatlarda ifodalangan, jamiyatda yurish-turish qoidalarini qasddan mensimaslikdir (MJtKning 183-moddasi).

• ko'chada, bog'da, jamoat transportida, do'kon yoki kafeda, ko'p qavatli uy hovlisida baland ovozda so'kinish;
• o'tkinchilar, yo'lovchilar yoki mijozlarga haqoratomuz shilqimlik qilish;
• atrofdagilarning tinchligini buzadigan boshqa namoyishkorona harakatlar: janjal, qichqiriq, odamlar oldida qo'pol qiliqlar.

Asosiy belgilar — qasd va jamoat joyi. Xonadon ichidagi ikki kishi o'rtasidagi, jamoat tartibini buzmagan janjal odatda bu moddaga tushmaydi: u yerda boshqa tarkiblar, masalan haqorat qilish bo'lishi mumkin.

Qanday jazo belgilanadi

MJtKning 183-moddasida muqobil jazo nazarda tutilgan: bazaviy hisoblash miqdorining uch baravaridan besh baravarigacha (1 320 000 so'm–2 200 000 so'm) jarima yoki o'n besh sutkagacha ma'muriy qamoq. Qaysi birini tanlashni sud huquqbuzarlik xususiyati, shaxsi, aybi darajasi, mulkiy ahvoli, yengillashtiruvchi va og'irlashtiruvchi holatlarni hisobga olib hal qiladi.

Ma'muriy qamoqni faqat jinoyat ishlari bo'yicha tuman (shahar) sudi uch sutkadan o'n besh sutkagacha muddatga tayinlaydi (MJtKning 29-moddasi). Qamoq homilador ayollarga, uch yoshgacha bolasi bor ayollarga, o'n to'rt yoshgacha bolasini yolg'iz tarbiyalayotganlarga, voyaga yetmaganlarga hamda birinchi va ikkinchi guruh nogironligi bo'lgan shaxslarga qo'llanilmaydi.

Jarima qaror topshirilgan kundan boshlab 30 kundan kechiktirmay to'lanadi (MJtKning 332-moddasi). Agar 15 kun ichida 50 foizini yoki 30 kun ichida 70 foizini to'lasangiz, qolgan qismi kechiriladi (MJtKning 332¹-moddasi). Qaror ustidan shikoyat berilgan bo'lsa yoki xuddi shu huquqbuzarlik bir yil ichida takrorlangan bo'lsa, bu imtiyoz qo'llanilmaydi.

Takroran sodir etish nimani o'zgartiradi

MJtKning 183-moddasida takroriy mayda bezorilik uchun alohida, og'irroq qism yo'q. Biroq shaxs jazolanganidan keyin bir yil ichida bir turdagi huquqbuzarlikni takroran sodir etishi og'irlashtiruvchi holat hisoblanadi (MJtKning 32-moddasi). Amalda bu jarima o'rniga qamoq yoki eng yuqori jarima olish xavfini oshiradi.

• Militsiya to'xtatishni talab qilganidan keyin ham davom ettirish, guruh bo'lib yoki mast holda sodir etish ham og'irlashtiruvchi holatlardir.
• Bir yil ichida takrorlangan bo'lsa, jabrlanuvchi bilan yarashish orqali javobgarlikdan ozod bo'lib bo'lmaydi (MJtKning 21²-moddasi).
• Jazo ijro etilgandan keyin bir yil ichida yangi huquqbuzarlik qilmasangiz, ma'muriy jazoga tortilmagan hisoblanasiz (MJtKning 37-moddasi).

Mayda bezorilik jinoiy bezorilikdan nimasi bilan farq qiladi

Jinoiy bezorilik (JKning 277-moddasi) — bu ham jamiyatda yurish-turish qoidalarini qasddan mensimaslik, lekin urish-do'pposlash, badanga yengil shikast yetkazish yoki o'zganing mulkini nobud qilish yoxud unga shikast yetkazib ancha zarar keltirish bilan bog'liq holda. Birinchi qism bo'yicha jazo — 50 dan 100 BHMgacha (22 000 000 so'm–44 000 000 so'm) jarima, uch yuz soatgacha majburiy jamoat ishlari yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari.

Agar bezorilik guruh bo'lib, qurol yoki xavfli narsalarni ishlatib yoki ular bilan qo'rqitib, o'ta behayolik bilan, takroran, ommaviy tadbirlar paytida yoki tartibni qo'riqlayotganlarga qarshilik ko'rsatib sodir etilsa, JKning 277-moddasi bo'yicha javobgarlik ancha og'irlashadi: ozodlikni cheklash yoki ozodlikdan mahrum qilish ham mumkin.

Oddiy qilib aytganda: zo'ravonliksiz va jiddiy zararsiz so'kinish va shilqimlik — ma'muriy ish; urish, jarohat, o'zganing mulkiga ancha zarar — jinoyat ishi.

Bayonnomani kim tuzadi va ish qanday ko'riladi

Bayonnomani buzilgan qoidalarga rioya etilishini nazorat qiluvchi organning vakolatli mansabdor shaxsi tuzadi (MJtKning 279-moddasi va 280-moddasi), mayda bezorilik bo'yicha odatda bu ichki ishlar organi xodimi. Bayonnomada huquqbuzarlik joyi, vaqti va mohiyati, guvohlar va jabrlanuvchilar, sizning tushuntirishlaringiz yoziladi. Siz uni imzolamasligingiz, o'z tushuntirish va mulohazalaringizni ilova qilishingiz hamda bosh tortish sabablarini ko'rsatishingiz mumkin (MJtKning 281-moddasi).

MJtKning 183-moddasi bo'yicha huquqbuzarni ish sudda ko'rilgunga qadar yigirma to'rt soatdan ortiq bo'lmagan muddatga ushlab turish mumkin (MJtKning 288-moddasi). Ishni jinoyat ishlari bo'yicha tuman (shahar) sudi (MJtKning 245-moddasi) bir sutka ichida ko'radi (MJtKning 305-moddasi).

Mayda bezorilik uchun qamoq ham tayinlanishi mumkinligi sababli ishni ko'rishda ishtirokingiz majburiy, kelmasangiz sud majburiy keltirishni qo'llashi mumkin. Siz ish materiallari bilan tanishish, tushuntirish berish, dalil taqdim etish, iltimosnoma bildirish va advokat yordamidan foydalanish huquqiga egasiz (MJtKning 294-moddasi). Jazo haqida ish yoki o'qish joyidagi ma'muriyatga xabar beriladi (MJtKning 312-moddasi).

Sud qarori ustidan qanday shikoyat qilinadi

Mayda bezorilik bo'yicha sud qarori ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilinadi (MJtKning 314-moddasi). Shikoyat viloyat sudi, Toshkent shahar sudi yoki Qoraqalpog'iston Respublikasi sudiga qaratiladi, ammo qarorni chiqargan sud orqali beriladi (MJtKning 324¹-moddasi).

• Muddat — qaror e'lon qilingan kundan 10 sutka, huquqbuzarning o'zi va jabrlanuvchi uchun esa nusxa topshirilgan yoki olingan kundan (MJtKning 324³-moddasi). Uzrli sabab bilan o'tkazib yuborilgan muddatni sud tiklashi mumkin.
• Qamoq ustidan shikoyat olingan kuniyoq apellyatsiya sudiga yuboriladi va berilgan paytdan boshlab bir sutka ichida ko'riladi (MJtKning 324⁶-moddasi).
• Boshqa apellyatsiya shikoyatlari ish kelib tushgan kundan 15 sutka ichida ko'riladi.
• Shikoyatni huquqbuzarning o'zi, jabrlanuvchi, ularning qonuniy vakillari va advokat berishi mumkin.

Bu kimlarga tegishli

• Ko'chada, transportda yoki kafeda so'kingani, janjal qilgani yoki shilqimlik qilgani uchun militsiya ushlagan shaxslar.
• Ushlangan odamning yaqinlari — unga nima tahdid solayotganini va qanday yordam berishni bilmoqchi bo'lganlar.
• Bezorilikdan jabrlanganlar — ish qanday ko'rilishi va yarashish mumkinligini bilishni istaganlar.

Nima qilish kerak: bosqichma-bosqich

1. 1

   Joyida tortishmang va vaziyatni og'irlashtirmang

   Militsiya to'xtatishni talab qilganidan keyin ham davom ettirish og'irlashtiruvchi holat hisoblanadi. Qonuniy talablarni xotirjam bajaring.

2. 2

   Imzolashdan oldin bayonnomani tekshiring

   Voqea tavsifi, vaqt, joy va guvohlarni o'qib chiqing. Noto'g'ri narsa bo'lsa, tushuntirish va mulohazalaringizni bayonnomaning o'ziga yoki alohida varaqqa yozing.

3. 3

   Yaqinlaringizga xabar bering va advokat chaqiring

   Iltimosingizga ko'ra ushlab turilganingiz haqida qarindoshlaringiz, advokat, ish yoki o'qish joyingizga xabar qilinadi. Advokat sudda ish ko'rilayotganda ishtirok etishi mumkin.

4. 4

   Sud uchun dalillarni tayyorlang

   Video, guvohlar ko'rsatmasi, qaramog'ingizdagi bolalar yoki nogironlik haqidagi hujjatlar, jabrlanuvchiga zarar qoplanganini tasdiqlovchi hujjat — bularning barchasi jazo turi va miqdoriga ta'sir qiladi.

5. 5

   Rozi bo'lmasangiz, apellyatsiya shikoyati bering

   Qaror e'lon qilingan yoki nusxasi olingan kundan 10 sutka vaqtingiz bor. Shikoyat qarorni chiqargan sud orqali beriladi; sud xatosi nimada ekanini ko'rsating va dalillarni ilova qiling.

Xavflar va muhim jihatlar

Misol: avtobus bekatidagi janjal

Ko'p beriladigan savollar

Rasmiy manbalar

1. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 183-modda — mayda bezoriliklex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
2. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 29, 32-moddalar — ma'muriy qamoq, og'irlashtiruvchi holatlarlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
3. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 21²-modda — yarashilganligi munosabati bilan ozod qilishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
4. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 245-modda — jinoyat ishlari bo'yicha sudlarlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
5. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 279–281, 288-moddalar — bayonnoma va ushlab turishlex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
6. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 305-modda — ishni ko'rib chiqish muddatlarilex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
7. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 324¹–324⁶-moddalar — sud qarori ustidan apellyatsiyalex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
8. O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksi — 332, 332¹-moddalar — jarimani to'lash muddati va chegirmalex.uz · 22-sentabr, 1994-yil
9. O'zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi — JK 277-modda — bezoriliklex.uz · 22-sentabr, 1994-yil

Normalar material yangilangan sanadagi tahrirda keltirilgan.